Sharhlanayotgan moddaga asosan, mehnat qonunchiligida ayrim toifadagi xodimlarga oid maxsus qoidalar, cheklovlar yoki afzalliklar joriy etilgan hollarda, bu holat ularning umumiy mehnat huquqlariga salbiy taʼsir qilmasligi kerak. Qonun buni aniq taʼkidlaydi: har qanday oʻziga xos tartib joriy etilganida ham, xodimlarning umumiy kafolatlari toʻliq saqlanib qoladi.

MK va boshqa mehnatga oid qonun hujjatlarida barcha xodimlar uchun belgilangan asosiy huquqlar – ish haqi, mehnat taʼtili, xavfsiz mehnat sharoiti, mehnat shartnomasining qonuniy tartibda tuzilishi va bekor qilinishi, mehnat nizolarini hal qilish, kasaba uyushmalariga aʼzolik, kamsitishga yoʻl qoʻymaslik kabi kafolatlar har qanday holatda, har qanday toifadagi xodim uchun amal qiladi va ayrim toifadagi xodimlarga nisbatan ham amal qiladi.

MISOL

Agar biror xodim, nogironligi boʻlgan boʻlsa yoki masofadan ishlayotgan boʻlsa yoxud kasanachilik bilan shugʻullansa, bu holat uni mehnat huquqlarining toʻliq hajmidan foydalana olish huquqidan mahrum etmaydi. Aksincha, u odatdagi barcha xodimlar singari mehnat qonunchiligida belgilangan huquq va kafolatlarga ega boʻladi, faqat uning holatiga moslab ayrim yengilliklar yoki cheklovlar qoʻllanishi mumkin. Masalan, I yoki II guruh nogironligi boʻlgan xodim qisqartirilgan ish vaqtida ishlashi yoki sogʻligʻiga mos ish joyida faoliyat yuritishi mumkin. Lekin bu unga ish haqi kamroq beriladi yoki mehnat taʼtili berilmaydi yoki u bilan tuzilgan mehnat shartnomasini istalgan paytda bekor qilish mumkin, degani emas.

Bu yondashuv qonunchilikning adolat printsipiga asoslanadi. Chunki xodimlarning ayrim toifalari – homilador ayollar, voyaga yetmaganlar, nogironligi boʻlgan shaxslar, pedagoglar, tibbiyot xodimlari yosh bolali, koʻp farzandi bor, nogironligi boʻlgan farzandi bor ota-onalar va boshqalar – oʻzlarining biologik, ijtimoiy, sogʻlik yoki kasbiy sharoitlariga koʻra, qoʻshimcha eʼtiborga muhtoj boʻlishi mumkin. Davlat esa bunday ehtiyojlarni inobatga olgan holda ularning holatiga mos kafolatlar belgilaydi. Lekin bu kafolatlar hech qachon ularning umumiy mehnat huquqlarini bekor qilmaydi.

Sharhlanayotgan moddada nazarda tutilgan ayrim toifadagi xodimlarga nisbatan umumiy kafolatlarni saqlab qolishdagi istisnolar MKda belgilanishi mumkin. Bunda xodimlarning maʼlum bir toifasiga qonuniy jihatdan ayrim kafolatlarni berishning imkoni yoʻqligi haqida gap ketadi.

MISOL

MKning 412-moddasiga asosan, oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarning mehnatini mehnat sharoiti zararli va (yoki) xavfli boʻlgan ishlarda, yer osti ishlarida, shuningdek bajarilishi ularning hayotiga va sogʻligʻiga, xavfsizligiga va maʼnaviy jihatdan kamol topishiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan ishlarda (tungi kafe va klublarda, spirtli ichimliklarni, tamaki mahsulotlarini, giyohvandlik va psixotrop moddalarni, toksik preparatlarni ishlab chiqarish, tashish hamda sotish va boshqalar) qoʻllash taqiqlanadi. Bunda ushbu toifadagi xodimning erkin kasb tanlash huquqi cheklanmoqda. Bu cheklov esa istisno holat hisoblanadi.