1.1. Oʻzbekistonda kechki yoki sirtqi taʼlim shakli boʻyicha taʼlim olayotgan xodimlar huquqlarini himoya qilish boʻyicha mehnat qonunchiligida bir qator normalar oʻrnatilgan. Jumladan, ishlab chiqarishdan ajralmagan holda oʻqiyotgan xodimlar uchun haq toʻlanadigan oʻquv taʼtillarini taqdim qilish.

Mazkur moddaning birinchi qismida ish beruvchining kechki yoki sirtqi taʼlim shakli boʻyicha taʼlim olayotgan xodimlar uchun oʻrtacha ish haqi saqlangan holda laboratoriya-imtihon sessiyalarida ishtirok etgan davr uchun oʻquv taʼtillarini berish majburiyati belgilangan.

Mehnat qonunchiligi ishlab chiqarishdan ajralmagan holda oʻqiydigan xodimlar uchun oʻquv taʼtillarini berishda xodimlarning quyidagi toifalariga nisbatan tegishli davomiylikdagi taʼtil kunlarini berishni belgilaydi.

Mazkur modda talablariga koʻra mazkur oʻquv taʼtili oliy va kasbiy taʼlim (oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim) tashkilotlarida faqat kechki yoki sirtqi taʼlim shakli boʻyicha oʻqiyotgan xodimlarga har doim ham emas, balki aynan laboratoriya-imtihon sessiyalarida ishtirok etgan davr uchun beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonunining 10-moddasiga koʻra:

Oʻrta professional taʼlim kollejlarda davlat buyurtmasi yoki toʻlov-shartnoma asosida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi ikki yilgacha boʻlgan kunduzgi, kechki va sirtqi taʼlim shakllari boʻyicha umumiy oʻrta, oʻrta maxsus taʼlim hamda boshlangʻich professional taʼlim negizida amalga oshiriladi.

Oʻrta maxsus professional taʼlim texnikumlarda umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, boshlangʻich professional va oʻrta professional taʼlim negizida davlat buyurtmasi yoki toʻlov-shartnoma asosida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi kamida ikki yil boʻlgan kunduzgi, kechki va sirtqi taʼlim shakllari boʻyicha amalga oshiriladi.

MILLIY QONUNCHILIK

1. Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 28 iyuldagi 411-son qaroriga:

1-ilovada “Oʻrta va oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalarida sirtqi taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom;

2-ilovada “Oʻrta va oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalarida kechki taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom tasdiqlangan.

2. Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 21 noyabrdagi 930-son qaroriga:

1-ilovada “Oliy taʼlim muassasasida sirtqi (maxsus sirtqi) taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom;

2-ilovada “Oliy taʼlim muassasasida kechki (smenali) taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom tasdiqlangan.

Oʻquv taʼtili davrida oʻrtacha ish haqi saqlanadi. Oʻrtacha ish haqini hisoblash MKning 257-moddasi va Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi 758-son qarori bilan tasdiqlangan Alohida hollar uchun xodimlarning oʻrtacha ish haqini hisoblab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisidagi nizomga koʻra hisoblab beriladi. Aynan ushbu nizomning 8-bandiga koʻra oʻrtacha ish haqi oʻrtacha kunlik ish haqini ish kunlari soniga koʻpaytirish orqali belgilanadi. Yaʼni, oʻquv taʼtili davridagi faqat ish kunlari uchun oʻrtacha ish haqi hisoblanib toʻlab berilishi kerak.

Mazkur oʻquv taʼtillari sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan toifadagi barcha xodimlarga bir xil davomiylikda berilmaydi, yaʼni bu quyidagilarga bogʻliq:

xodimning taʼlimning qaysi bosqichida (oliy va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi);

taʼlimning qanday shaklida (kechki yoki sirtqi);

qaysi kursida oʻqiyotganligiga.

1.2. Agar xodim oliy taʼlim tashkilotlarida kechki taʼlim shaklida birinchi va ikkinchi kurslarda oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 20 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

Agar xodim oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim tashkilotlarida kechki taʼlim shaklida birinchi va ikkinchi kurslarda oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 10 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

Agar xodim oliy, oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim tashkilotlaridagi sirtqi taʼlim shaklida birinchi va ikkinchi kurslarda oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 30 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

1.3. Agar xodim oliy taʼlim tashkilotlarida kechki taʼlim shaklida uchinchi va undan yuqori kurslarda oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 30 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

Agar xodim oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim tashkilotlarida kechki taʼlim shaklida uchinchi va undan yuqori kurslarda oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 20 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

Agar xodim oliy, oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim tashkilotlaridagi uchinchi va undan yuqori kurslarda sirtqi taʼlim shaklida oʻqiyotgan boʻlsa, kamida 40 kalendar kun oʻquv taʼtili beriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida oʻquv taʼtili muddatlarining eng kam miqdori koʻrsatilgan boʻlib, yil davomida undan kam muddatga oʻquv taʼtili berilmaydi, undan koʻp miqdorda berilishi mumkin.

Oʻquv taʼtilini aynan qaysi sanada berish kerakligiga taʼlim tashkiloti tomonidan laboratoriya-imtihon sessiyalari oʻtkazilishi haqidagi ish beruvchiga yuborilgan xat (xabarnoma, chaqiruv xati, chaqiriq-maʼlumotnomasi va boshqa) asos boʻladi. Amaliyotda bu haqida ish beruvchi tegishli buyruq bilan oʻquv taʼtili berishadi, lekin oʻquv taʼtili faqat buyruq bilan berilishi haqida majburiy talab mavjud emas, ammo oʻquv taʼtilini aniq muddatini belgilash va oʻrtacha ish haqini toʻlab berishga asos sifatida buyruq rasmiylashtiriladi.

Talabaga oliy taʼlim muassasasidagi oʻquv rejasiga muvofiq malakaviy amaliyot yoki malakaviy stajirovka oʻtash davrida oʻquv taʼtillari berilmaydi.

2. Moddaning ikkinchi qismida mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilganiga nisbatan davomiyligi koʻproq boʻlgan oʻquv taʼtillari nazarda tutilishi mumkinligi belgilangan. Bu degani, mazkur modda yuqorida sanab oʻtilgan taʼtillarning davomiyligini biron-bir muddat bilan cheklanmasligini anglatadi.

Ish beruvchi xodimning iltimosiga koʻra birinchi (qishki) semestrdagi laboratoriya-imtihon sessiyalarida ishtirok etish uchun kamida oʻttiz kalendar kundan (misol tariqasida) iborat oʻquv taʼtilini taqdim qilishi lozim, lekin ikkinchi (yozgi) semestrdagi laboratoriya-imtihon sessiyalarida ishtirok etish uchun yana kamida oʻttiz kalendar kundan iborat oʻquv taʼtilini taqdim qilishga majbur emas.

Ish beruvchi tashkilotning ichki hujjatlarida xodimga har bir semestrdagi laboratoriya-imtihon sessiyalarida (qishki va yozgi sinov-imtihon sessiyalari) ishtirok etish uchun kamida oʻttiz kalendar kundan iborat oʻquv taʼtilini taqdim qilish kafolatini belgilashi mumkin.

Agar tarmoq, hududiy yoki bosh kelishuvda xodimlarga har bir semestrdagi laboratoriya-imtihon sessiyalarida (qishki va yozgi sinov-imtihon sessiyalari) ishtirok etish uchun koʻproq muddatdan iborat oʻquv taʼtilini taqdim qilish kafolati belgilangan boʻlsa, ish beruvchi tashkilotning jamoa shartnomasidagi tegishli bandini ushbu jamoa kelishuvlariga muvofiqlashtirishi lozim. Aks holda, MKning 68-moddasiga koʻra tashkilotning jamoa kelishuvida belgilangan tegishli sharti xodimlarning holatini xodimlarga tatbiq etiladigan qonunchilikka yoki jamoa kelishuvlariga nisbatan yomonlashtirishiga olib keladi va bu oʻz-oʻzidan mazkur normaning haqiqiy emas deb topishga asos boʻladi.

Moddada sanab oʻtilgan taʼtillar ijtimoiy taʼtillar sanaladi va ular pullik kompensatsiyaga almashtirilishi, boshqa davrga koʻchirilishi yoki xodimning yillik asosiy mehnat taʼtiliga qoʻshib berilishi mumkin emas. Xodimlar ushbu taʼtillardan belgilangan maqsad yoʻlida foydalanishi mumkin.

3. Moddaning uchinchi qismida ishni oʻqish bilan birga olib borayotgan xodimlarga navbatdagi mehnat taʼtillari ular oʻquv taʼtillaridan foydalanganligidan qatʼi nazar berilishi taʼkidlangan.

MKning 228-moddasi birinchi qismiga koʻra ikkinchi va keyingi ish yillari uchun har yilgi mehnat taʼtili ish beruvchi va xodim uchun majburiy boʻlgan taʼtillar jadvali bilan belgilanadigan har yilgi mehnat taʼtillarini berish navbatiga muvofiq beriladi. Lekin, mazkur moddaning toʻrtinchi qismi yettinchi xatboshiga muvofiq ishdan ajralmagan holda taʼlim tashkilotlarida oʻqiyotgan xodimning xohishiga koʻra har yilgi mehnat taʼtili unga qulay boʻlgan vaqtda berilishi kerak.

4. Moddaning toʻrtinchi qismiga koʻra ish beruvchi oliy taʼlim tashkilotlarida sirtqi taʼlim shaklida tahsil olayotgan xodimlarga laboratoriya-imtihon sessiyasida ishtirok etish uchun taʼlim tashkiloti joylashgan yerga borishi va u yerdan qaytib kelishi uchun yiliga bir marta yoʻlkira haqining ellik foizidan kam boʻlmagan miqdorini toʻlash majburiyati belgilangan. Ushbu majburiyat, mulkchilik shaklidan va xoʻjalik yuritish usulidan qatʼi nazar, barcha tashkilotlarga majburiy hisoblanadi.

Ish beruvchi tashkilotning jamoa shartnomasida oliy oʻquv yurtlarida taʼlim olayotgan xodimlarning oʻquv yurti joylashgan yerga borishi va ulardan qaytish xarajatlari uchun kompensatsiyaning yuqori foizini yoki toʻliq toʻlovni taʼminlash huquqini taʼkidlashi mumkin.

Kompensatsiyalarni toʻlash, qoida tariqasida, xodim tomonidan tasdiqlovchi hujjatlarni, masalan:

laboratoriya-imtihon sessiyasi sanalari koʻrsatilgan taʼlim muassasasidan maʼlumotnoma;

chipta nusxasi yoki yoʻl xarajatlarini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarni taqdim qilinganidan soʻng amalga oshirilishi mumkin.

Shuni taʼkidlash kerakki, kompensatsiya toʻlovlari yiliga bir marta taqdim etiladi. Ushbu toʻlov xodim chet davlatda oʻqiyotgan boʻlsa ham amalga oshiriladi.

Ish beruvchi xodimlarni bunday qoʻllab-quvvatlash dasturining mavjudligi toʻgʻrisida xabardor qilishi lozim.