1. Mazkur moddaning birinchi qismiga koʻra xodimlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish zarurati ish beruvchi tomonidan oʻz vakolatiga koʻra yoki qonunchilikda koʻrsatilgan tartibda belgilanishi qayd etilgan. Bu masala ish beruvchining tashkilotdagi ishning samaradorligini va xodimlarning kasbiy standartlar talablariga muvofiqligini taʼminlashga qaratilgan huquq va burchidir.

Ish beruvchining xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish zaruratini mustaqil aniqlashi tashkilotning ishlab chiqarish ehtiyojlari va rivojlanish strategiyasidan kelib chiqib zarur taʼlim dasturlarini tanlash imkonini beradi.

Xodimlarni tayyorlash va qoʻshimcha kasbiy taʼlimni tashkil etish shartlari va tartiblari, shu jumladan xodimlarni ularning yozma roziligi bilan mustaqil malaka mustaqil baholanishga yuborish tartibi jamoa shartnomasi, kelishuvlar va mehnat shartnomalari orqali belgilanishi mumkin.

Ushbu jarayonlarni samarali amalga oshirish aniq belgilangan shartlar va tartiblarni talab qiladi, bu esa oʻz navbatida tegishli huquqiy hujjatlarda mustahkamlanishi kerak.

Xodimlarni oʻqitish tashkilotning ehtiyojlari va sanoat talablarini tahlil qilish asosida amalga oshiriladi. Ushbu shartlar quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:

malakali mutaxassislar, trenerlar va oʻquv materiallarining mavjudligi;

oʻqitish usullarini (shaxsan, masofaviy yoki aralash) aniqlash;

oʻqitish samaradorligini maksimal darajada oshirish uchun xodimlarning ish jadvallarini koʻrib chiqish.

Xodimlarni oʻqitish va qoʻshimcha kasbiy taʼlimni tashkil etish tizimi xodimlarni oʻqitish va malakasini baholashda shaffoflik, adolatlilik va samaradorlikni taʼminlash uchun tuzilgan va hujjatlashtirilgan boʻlishi kerak.

2. Ish beruvchi xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil etishda mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda hamda mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda, mehnat shartnomasida belgilangan qoidalarga rioya etishi kerak.

Qonunchilik ushbu sohada umumiy printsiplar va kafolatlarni belgilaydi, ammo xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirishning oʻziga xos shartlari va tartiblari tashkilotning ichki hujjatlarida va yakka tartibdagi mehnat shartnomalarida belgilanishi mumkin.

MILLIY QONUNCHILIK

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007 yil 22 noyabrdagi 244-son qaroriga muvofiq, “Yuridik xizmatlar xodimlarini attestatsiyadan oʻtkazish va ularning malakasini oshirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom tasdiqlangan boʻlib, unga koʻra, yuridik xizmat xodimlari malakasini oshirish har uch yilda kamida bir marta amalga oshiriladi;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 21 iyundagi “Maktabgacha va maktab taʼlimi tashkilotlari xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-231-son qarori;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 4 dekabrdagi “Qishloq xoʻjaligi hamda veterinariya va chorvachilik sohalari kadrlarining malakasini oshirish va qayta tayyorlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-420-son qarori;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 18.12.2009 yil 18 dekabrdagi 319-son qarori bilan tasdiqlangan “Tibbiyot xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom.

3. Ish beruvchi qayta tayyorlash yoki malaka oshirish muddati davomida xodimning ish joyini (lavozimini) saqlab qolishi shart.

Mehnat qonunchiligining ushbu normasi kasbiy oʻsish va rivojlanishga intilayotgan xodimlar uchun asosiy kafolatdir. Ish joyining saqlanishini taʼminlash orqali u xodimlarni daromad manbasini yoʻqotishdan qoʻrqmasdan oʻz malakalarini oshirishga undaydi.

Oʻqish davrida lavozimni saqlab qolish, xodim qayta tayyorlash yoki malaka oshirishni tugatgandan soʻng avvalgi lavozimiga qaytish huquqiga ega ekanligini anglatadi. Ish beruvchi xodimni ishdan boʻshatish, uni boshqa lavozimga oʻtkazish yoki oʻqitish tufayli mehnat sharoitlarini yomonlashtirish huquqiga ega emas.

Ushbu kafolat qayta tayyorlash va malaka oshirishning barcha shakllariga, shu jumladan xodimning kasbiy bilim va koʻnikmalarini oshirishga qaratilgan kurslar, seminarlar, treninglar va boshqa oʻqitish turlariga taalluqlidir. Shuni taʼkidlash kerakki, ushbu qoida tashkilotning mulkchilik shaklidan va xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi turidan qatʼi nazar qoʻllaniladi.

Shuningdek, ushbu moddaning sharhlanayotgan qismidagi ish beruvchining majburiyati faqat ish beruvchi va xodim uchun majburiy boʻlgan qayta tayyorlashga yoki malaka oshirishga yuborilgan taqdirda qoʻllaniladi. Buni, majburiyligi mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda hamda mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda, mehnat shartnomasida belgilangan boʻlishi kerak.

4. Agar ushbu hujjatlarda koʻrsatilmagan va xodimning tashabbusi bilan u qayta tayyorlash yoki malaka oshirishga oʻqimoqchi boʻlsa, unda ish beruvchi ushbu xodimning ish joyini (lavozimini) saqlab qoladi, lekin oʻrtacha ish haqini ham saqlab qolishga majbur emas.

Agar jamoa shartnomasida, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda qabul qilinadigan ichki hujjatda yoxud taraflar oʻrtasidagi kelishuv mehnat shartnomasiga qoʻshimcha tarzida rasmiylashtirilsa, unda yana ushbu moddaning uchinchi qismidagi majburiyat vujudga keladi.

Xususiy korxonalarda ish beruvchi va xodim uchun majburiy boʻlmagan qayta tayyorlashga yoki malaka oshirishga yuborilgan yoki kelishuv boʻlmasa ham qayta tayyorlashga yoki malaka oshirishga yuborilganda oʻrtacha ish haqi saqlansa, bu noqonuniy boʻlmaydi, ammo davlat tashkilotlarida bunday holatda qoʻshimcha kelishuvni rasmiylashtirish maqsadga muvofiq boʻladi.

MKning 290-moddasiga koʻra agar ish beruvchining yoʻllanmasi boʻyicha xodimning kasbiy tayyorgarlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish va stajirovkadan oʻtishi boshqa joyga koʻchishni talab qilsa, xodimga oʻqish joyiga borish va qaytib kelish, shuningdek uy-joyni ijaraga olish xarajatlarining oʻrni qoplanishi taʼkidlangan.

Xodimni ish beruvchining koʻrsatmasi boʻyicha kasbiy tayyorgarlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish va amaliyotga yuborgan taqdirda, xodim kompensatsiya toʻlovlarini amalga oshirishi shart.

5. Sharhlanayotgan moddaning beshinchi qismida ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishgan holda tasdiqlaydigan hujjatlardan biri, yaʼni xodimlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish shakllari, zarur kasblar hamda mutaxassisliklarning roʻyxati haqida koʻrsatilgan.

Ushbu roʻyxat xodimlarni kasbiy tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishning oʻziga xos shakllari, shuningdek uni amalga oshirish mumkin boʻlgan taʼlim muassasalarining turlari ish beruvchi tomonidan xodimlarning vakillik organining fikrini hisobga olgan holda belgilanadi.

Bu ish joyida, ish joyida oʻqitish (kechki, sirtqi), masofaviy oʻqitish, amaliyot va boshqa shakllar boʻlishi mumkin.

Shuningdek. bu tashkilot ehtiyojlari, rivojlanish rejalari, texnologiya va uskunalardagi oʻzgarishlar, shuningdek qonuniy talablar tahlili asosida amalga oshiriladi.

Ish beruvchi tomonidan xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish masalasini kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishishi, demokratik printsiplarga asoslangan mehnat munosabatlarining muhim elementidir. Kasaba uyushmasi xodimlarning huquqlari va manfaatlarini himoya qiluvchi tashkilot sifatida, bu jarayonda ishtirok etishi xodimlarning fikri inobatga olinishini taʼminlaydi.

Kelishish tartibi odatda quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:

ish beruvchi qayta tayyorlash va malaka oshirish boʻyicha takliflarni ishlab chiqadi;

kasaba uyushmasiga yoki xodimlarning boshqa vakillik organi takliflar taqdim etiladi va muhokama qilinadi;

muhokama natijalari boʻyicha kelishuvga erishiladi va hujjatlashtiriladi.

Kelishuvda quyidagi masalalar aks etishi mumkin: qayta tayyorlash va malaka oshirishning maqsadlari, oʻqitish shakllari, muddatlari, moliyalashtirish manbalari, xodimlarning huquq va majburiyatlari.

Kasaba uyushmasining kelishish jarayonidagi ishtiroki xodimlarning manfaatlarini himoya qilish va ularning huquqlarini taʼminlashga qaratilgan.

MKning 15-moddasi beshinchi qismiga koʻra tashkilotda kasaba uyushmasi qoʻmitasi tashkil etilmagan hollarda ish beruvchi qonunchilikka muvofiq kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib olinishi kerak boʻlgan masalalarni hal qilish niyati toʻgʻrisida mehnat jamoasini yozma shaklda xabardor qilishi shart. Agar axborot olingan kundan eʼtiboran ikki hafta ichida mehnat jamoasining boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotini yoki xodimlarning boshqa vakillik organini tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilinadigan umumiy yigʻilishi (konferentsiyasi) oʻtkazilmasa, ish beruvchi tegishli masalalarni mustaqil ravishda hal qilishga haqlidir.