1. Mazkur moddaning birinchi qismiga koʻra haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyoti tushunchasi belgilangan.

Haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotining maqsadi boʻsh ish oʻrinlariga malakali xodimlarni ishga qabul qilish, ishlab chiqarish jarayonlariga yangi xodimlarni salbiy taʼsirini oldini olish, kelajakda samarali (xavfsiz) mehnat qilishi uchun yangi ishga qabul qilingan xodimlarni ishga qabul qilishdan oldin kasbga oid bilim va koʻnikmalarga egallashiga yordam berish hisoblanadi.

Haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotida oʻquv rejasi boʻladi. Unda oʻqitiladigan bilimlar, oʻqitilish tartibi hamda muddatlari belgilanadi.

Haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotiga amaliyotchi-xodim ish beruvchida boʻsh (vakant) oʻrni mavjud boʻlsa, unga ishga qabul qilish maqsadida qabul qilinadi.

Shuningdek, haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyoti kasb tayyorgarligiga oid oʻquv jarayonining amaliy qismi hisoblanadi.

Oʻquv jarayoni taʼlim tashkilotlarida amalga oshiriladi.

MILLIY QONUNCHILIK

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 8 yanvardagi “Oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining haq toʻlanadigan malaka amaliyotini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi 11-son qarori bilan “Oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining iqtisodiyot tarmoqlari korxonalarida haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom tasdiqlangan.

Mazkur Nizom oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining iqtisodiyot tarmoqlari korxonalarida haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etish tartibini belgilaydi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida haq toʻlanadigan stajirovka atamasining tushunchasi belgilangan boʻlib, uning mohiyati talabalar va bitiruvchilarga oʻz bilimlarini amalda qoʻllash, shuningdek, haqiqiy ish muhiti haqida tushuncha olish imkoniyatidan iboratdir.

Haq toʻlanadigan stajirovka kasbga tayyorlash bosqichi boʻlib, muayyan kasb, mutaxassislik, malaka yoki lavozim boʻyicha ishlash uchun zaruriy shart boʻlgan hollarda bevosita ish joyida xodimni nazariy jihatdan tayyorlash natijasida egallangan kasbiy bilimlar, malakalar va koʻnikmalarni amaliyotda shakllantirish hamda mustahkamlash maqsadida tashkil etiladi.

Ushbu normada xodim deb eʼtirof etilmoqda, lekin bu holatda ushbu xodim doimiy faoliyat olib bormasligi mumkin. Ushbu moddaning uchinchi qismiga koʻra haq toʻlanadigan stajirovkada mehnat shartnomasi tuzilishi kerak, mehnat shartnomasi tuzilgandan keyin ikkinchi taraf xodim hisoblanadi.

Haq toʻlanadigan stajirovka stajyor va ish beruvchi oʻrtasida mehnat shartnomasini tuzish orqali amalga oshiriladi. Shartnomada stajirovkaning davomiyligi, stajyorning vazifalari, ish haqi miqdori va boshqa muhim shartlar koʻrsatilishi lozim.

MILLIY QONUNCHILIK

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining 2015 yil 26 noyabrdagi “Oliy taʼlim tashkilotlari magistratura mutaxassisliklari talabalari tomonidan stajirovkani oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 2734, 2015 yil 26 noyabr) bilan tartibga solinmasligini inobatga olish juda muhim sanaladi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga koʻra haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotini yoki haq toʻlanadigan stajirovkani oʻtayotgan shaxs bilan muddatli mehnat shartnomasi tuziladi.

Ushbu mehnat shartnomaning muddati amaliyotni yoki stajirovkani oʻtash muddatiga mos ravishda belgilanadi.

Mehnat shartnomasi haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyoti va haq toʻlanadigan stajirovkani belgilovchi huquqiy hujjatdir. Bunday shartnomani tuzish taraflar oʻrtasidagi munosabatlarning ochiq va shaffofligini taʼminlash uchun muhim sanaladi.

Mazkur mehnat shartnomasida mehnat shartnomasining majburiy shartlari (MKning 104-moddasi sharhiga qarang) bilan bir qatorda, amaliyotga yoki stajirovkaga rahbarlik qiluvchi shaxs belgilanishi kerak.

Oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining iqtisodiyot tarmoqlari korxonalarida haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomning 2-bandiga koʻra haq toʻlanadigan ishlab chiqarish amaliyotiga yuborilgan talabalarga rahbarlar biriktiriladi, jumladan:

oliy taʼlim tashkilotidan amaliyot rahbari — talabalar amaliyotiga masʼul etib belgilangan oliy taʼlim tashkilotining tegishli kafedrasi professor-oʻqituvchisi;

qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot rahbari — zimmasiga talaba tomonidan amaliyotni oʻtash dasturida belgilangan topshiriqlar bajarilishini nazorat qilish, ularni amaliy koʻnikmalarga oʻrgatish, olingan bilimlarni oliy taʼlim tashkilotining amaliyot rahbari bilan birgalikda baholash uchun masʼul boʻlgan tarmoq korxonasi xodimi.

Ishlab chiqarish amaliyoti bilan sinov muddatida ishga qabul qilish bilan ayrim maqsadlari jihatdan oʻxshashliklari mavjud boʻlsa-da, ishlab chiqarish amaliyotida ish bilan birga taʼlim olish lozimligi asosiy farqi sifatida ajralib turadi.