Ish tashlashga rahbarlik qilish
Ish tashlashga kasaba uyushmasi qoʻmitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi.
Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:
Ish tashlashga kasaba uyushmasi qoʻmitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi.
Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:
1. Mazkur modda ish tashlashga rahbarlik qiluvchi shaxsni, uning huquqlarini hamda majburiyatlarini belgilaydi. Normada ish tashlash jarayonini bir markazdan muvofiqlashtirish, xodimlarning jamoaviy manfaatlarini vakillik asosida ifodalash va nizoni qonuniy hamda tinch yo‘l bilan hal etish vazifalari uyg‘unlashtirilgan. Ish tashlashga rahbarlik qilish ish tashlashni cheklanmagan tarzda boshqarish huquqi emas, balki
Ish tashlashga kasaba uyushmasi qoʻmitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi.
Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:
xodimlar umumiy yigʻilishlarini (konferensiyalarini) chaqirishga;
ish beruvchidan xodimlarning manfaatlariga daxldor masalalar boʻyicha maʼlumot olishga;
ish tashlashni eʼlon qilish va oʻtkazish uchun asos boʻlgan kelishmovchiliklarni hal qilishda xodimlar nomidan ish yuritishga;
kelishib olinishi zarur boʻlgan masalalar boʻyicha fikrlarni tayyorlash uchun mutaxassislarni jalb qilishga;
ish tashlashda ishtirok etayotgan xodimlarning ellik foizidan koʻprogʻining roziligi bilan ish tashlashni toʻxtatib qoʻyishga haqli.
Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:
ish tashlash amalga oshirilayotgan davrda Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, qonunlari va boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini taʼminlashi;
jamoaviy mehnat nizosini tinch yoʻl bilan hal etish uchun barcha zarur choralarni koʻrishi;
ish tashlashni eʼlon qilish toʻgʻrisidagi qarorda nazarda tutilgan ish tashlash boshlanadigan sana, vaqt va joyga doir talablarga amal qilinishini taʼminlashi;
jamoaviy mehnat nizosi taraflariga, davlat organlari va tashkilotlariga yolgʻon yoki buzib koʻrsatilgan axborot taqdim qilmasligi;
oʻziga berilgan vakolatlar doirasidan chetga chiqmasligi shart.
1. Mazkur modda ish tashlashga rahbarlik qiluvchi shaxsni, uning huquqlarini hamda majburiyatlarini belgilaydi. Normada ish tashlash jarayonini bir markazdan muvofiqlashtirish, xodimlarning jamoaviy manfaatlarini vakillik asosida ifodalash va nizoni qonuniy hamda tinch yo‘l bilan hal etish vazifalari uyg‘unlashtirilgan. Ish tashlashga rahbarlik qilish ish tashlashni cheklanmagan tarzda boshqarish huquqi emas, balki qonunda belgilangan vakolatlarni amalga oshirish va aniq majburiyatlarni bajarishdir.
Mehnat kodeksining 581-moddasi ish tashlash huquqini, 582-moddasi uni e’lon qilish haqidagi qarorni qabul qilishni, 583-moddasi esa tegishli subyektlarni xabardor qilishni tartibga soladi. Sharhlanayotgan 584-modda ushbu bosqichlardan keyin ish tashlashga bevosita rahbarlik qilishning tashkiliy-huquqiy asosini ochib beradi.
2. Moddaning birinchi qismiga muvofiq, ish tashlashga kasaba uyushmasi qo‘mitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi. «Vakolatli vakil» deganda qo‘mita nomidan ushbu faoliyatni amalga oshirishga tegishli tartibda vakolat berilgan shaxs tushuniladi. Shaxsning ish tashlashga rahbarlik qilish huquqi taxmin yoki norasmiy kelishuvga emas, uning vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar hamda ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qarorda keltirilgan ma’lumotlarga tayanishi kerak.
Kasaba uyushmasi qo‘mitasining vakolatli vakili ish beruvchi bilan muzokara olib borishi, xodimlarga tushuntirish berishi va ish tashlash davomida qonuniy tartibga rioya etilishini tashkil qilishi mumkin. Biroq u mehnat jamoasi o‘rniga qonun bilan faqat xodimlarning yig‘ilishi yoki ish tashlash ishtirokchilariga berilgan qarorlarni yakka o‘zi qabul qila olmaydi.
3. Moddaning ikkinchi qismida ish tashlash rahbarining beshta huquqi ko‘rsatilgan. Birinchi huquq — xodimlarning umumiy yig‘ilishlarini (konferensiyalarini) chaqirish. Bu huquq xodimlarni jamoaviy nizo holati, muzokaralarning borishi va keyingi harakatlar haqida xabardor qilish, ularning fikrini olish hamda zarur jamoaviy masalalarni muhokama qilishga xizmat qiladi. Yig‘ilish yoki konferensiyani chaqirishning o‘zi tegishli qarorlarni qabul qilish uchun qonunda belgilangan tartib va ovoz berish talablarini bekor qilmaydi.
Ikkinchi huquq — ish beruvchidan xodimlarning manfaatlariga daxldor masalalar yuzasidan ma’lumot olish. Bunday axborot jamoaviy talablarning asoslanganligini tekshirish, murosa variantlarini ishlab chiqish va muzokarani mazmunli olib borishda zarur bo‘lishi mumkin. Ma’lumot so‘rovi jamoaviy mehnat nizosi bilan aloqador bo‘lishi lozim; ushbu huquq qonun bilan muhofaza qilinadigan barcha ma’lumotlarni istalgan shartlarda talab qilishga cheklanmagan vakolat bermaydi.
Uchinchi huquq — ish tashlashni e’lon qilish va o‘tkazishga sabab bo‘lgan kelishmovchiliklarni hal etishda xodimlar nomidan ish yuritish. Mazkur vakolat, jumladan, ish beruvchi bilan muloqotda jamoaviy talablarni ifodalash, muhokamada qatnashish va takliflarni bayon qilishni qamrab oladi. Vakilning harakati xodimlar tomonidan bildirilgan talablar va unga berilgan vakolatlar doirasida bo‘lishi muhim.
To‘rtinchi huquq — kelishish talab etiladigan masalalar bo‘yicha fikrlarni tayyorlash uchun mutaxassislarni jalb etish. Masalan, mehnatga haq to‘lash, texnologik xavfsizlik yoki iqtisodiy hisob-kitoblar bilan bog‘liq kelishmovchilikda huquqshunos, iqtisodchi yoki mehnat muhofazasi mutaxassisining tahlili muzokaraga yordam berishi mumkin. Mutaxassisning jalb qilinishi uni avtomatik ravishda ish tashlash rahbariga yoki jamoa vakiliga aylantirmaydi.
Beshinchi huquq — ish tashlashda ishtirok etayotgan xodimlarning ellik foizidan ko‘prog‘i roziligi bilan ish tashlashni to‘xtatib qo‘yish. Bu yerda qonun aynan «ishtirok etayotgan xodimlar»ni mezon sifatida belgilagan. Demak, rozilikni aniqlashda ishtirokchilar soni va ularning bildirgan xohish-irodasi hujjatlashtirilishi muhim. Rahbarning shaxsiy istagi yoki ishtirokchilarning teng yarmi roziligi mazkur talabni qanoatlantirmaydi.
«To‘xtatib qo‘yish» tushunchasi ish tashlashning davom etishini vaqtincha to‘xtatish imkoniyatini anglatadi; uni nizoning to‘liq hal etilishi yoki ish tashlashni qayta boshlashning har qanday tartibidan ozod bo‘lish deb tushunish mumkin emas. Keyingi harakatlar yuzasidan Mehnat kodeksining tegishli normalari va qabul qilingan qarorlar inobatga olinadi.
4. Moddaning uchinchi qismi ish tashlash rahbariga beshta majburiyat yuklaydi. Birinchi majburiyat — ish tashlash davrida Konstitutsiya, qonunlar va boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash. Bu rahbar tomonidan ishtirokchilarga qonuniy talablarni yetkazish, ish tashlash jarayonini belgilangan chegaralarda tashkil etish va qonunbuzilish xavfi yuzaga kelganda tegishli choralar ko‘rishni taqozo etadi.
Ikkinchi majburiyat — jamoaviy mehnat nizosini tinch yo‘l bilan hal qilish uchun barcha zarur choralarni ko‘rish. Ish tashlashning boshlanishi muzokara va murosa imkoniyatlari tugaganini anglatmaydi. Rahbar taraflar bilan muloqot qilishni, kelishuv takliflarini ko‘rib chiqishni va nizoni keskinlashtirmasdan hal etishga qaratilgan tashabbuslarni davom ettirishi lozim. Bu Mehnat kodeksining ish tashlash davridagi taraflar majburiyatlariga oid normalari bilan hamohangdir.
Uchinchi majburiyat — ish tashlashni e’lon qilish haqidagi qarorda nazarda tutilgan sana, vaqt va joyga rioya etilishini ta’minlash. Qarorda ko‘rsatilgan tashkiliy shartlar xodimlar, ish beruvchi va tegishli organlar uchun huquqiy aniqlik yaratadi. Ushbu ma’lumotlarni rahbarning yakka tartibdagi qarori bilan asossiz o‘zgartirish 582–583-moddalarda nazarda tutilgan tartibning maqsadiga zid kelishi mumkin.
To‘rtinchi majburiyat — nizoning taraflari, davlat organlari va tashkilotlariga yolg‘on yoki buzib ko‘rsatilgan axborot taqdim qilmaslik. Bunda xabarning haqqoniyligi, xolisligi va muhim holatlarning yashirilmasligi ahamiyatlidir. Ishtirokchilar soni, talablar mazmuni, ovoz berish natijalari yoki muzokara yakunlarini ataylab noto‘g‘ri aks ettirish ish tashlash jarayoniga nisbatan ishonchni kamaytiradi va huquqiy nizolarni kuchaytiradi.
Beshinchi majburiyat — berilgan vakolatlar doirasidan chetga chiqmaslik. Bu vakilning o‘z tashabbusi bilan jamoaning nomidan har qanday majburiyatni olishi, jamoaviy talablarni o‘zgartirishi yoki qonunda boshqa subyektga tegishli qarorlarni yakka o‘zi qabul qilishi mumkin emasligini anglatadi. Vakolat chegarasi qonun, kasaba uyushmasining tegishli qarorlari hamda ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi hujjatlar orqali aniqlanadi.
5. Huquqlar va majburiyatlar o‘zaro bog‘liq. Masalan, ish beruvchidan axborot olish huquqi olinayotgan hamda boshqalarga uzatilayotgan ma’lumotning ishonchli bo‘lishi majburiyati bilan; xodimlar yig‘ilishini chaqirish huquqi esa ishtirokchilarning erkin xohish-irodasi va belgilangan ovoz berish tartibini hurmat qilish talabi bilan uyg‘unlashadi. Shuning uchun rahbarning vakolati uning mas’uliyatidan ajratib talqin qilinmasligi kerak.
MISOLLAR:
1-misol. Ish tashlashga sabab bo‘lgan ish haqi bo‘yicha nizoni muhokama qilishda rahbar ish beruvchidan hisob-kitoblar to‘g‘risidagi tegishli ma’lumotlarni so‘raydi va mutaxassisni jalb etadi. Bu harakatlar nizoni asosli muzokara orqali hal qilishga qaratilgan bo‘lib, 584-moddada ko‘rsatilgan huquqlarga mos keladi.
2-misol. Ish tashlashda 120 nafar xodim ishtirok etmoqda. Rahbar ish tashlashni to‘xtatib qo‘yish haqida taklif bildirdi. Buning uchun kamida 61 nafar ishtirokchining roziligi talab etiladi. 60 nafar xodimning roziligi «ellik foizidan ko‘prog‘i» shartiga javob bermaydi.
3-misol. Ish tashlashni e’lon qilish haqidagi qarorda boshlanish vaqti soat 09:00 deb ko‘rsatilgan. Rahbar tegishli tartibga rioya etmasdan bir tomonlama boshqa vaqtni belgilaydi. Bunday harakat qarorda nazarda tutilgan shartlarga amal qilish majburiyati nuqtayi nazaridan baholanishi lozim.
4-misol. Rahbar davlat organiga ish tashlashda ishtirok etuvchilar sonini ataylab oshirib ko‘rsatadi. Bu harakat 584-moddadagi yolg‘on yoki buzib ko‘rsatilgan axborot taqdim qilmaslik majburiyatiga zid bo‘ladi.
5-misol. Ish beruvchi murosa taklifini kiritganida rahbar uni xodimlarga yetkazmasdan, har qanday muzokarani to‘xtatadi. Bunday vaziyat nizoni tinch yo‘l bilan hal qilish uchun zarur choralarni ko‘rish majburiyati nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi.
MILLIY QONUNCHILIK
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 581-moddasi ish tashlash huquqining yuzaga kelish asoslari va ixtiyoriyligini, 582-moddasi ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilishni, 583-moddasi xabardor qilish tartibini belgilaydi. Sharhlanayotgan 584-modda ushbu jarayonda kasaba uyushmasi qo‘mitasi vakolatli vakilining huquq va majburiyatlarini konkretlashtiradi. Ish tashlash davomida xodimlar kafolatlari va nizoni tinch yo‘l bilan hal etish masalalarini baholashda Kodeksning keyingi tegishli moddalari ham hisobga olinadi.
Ushbu sharh foydalanuvchi taqdim etgan 584-modda matni asosida tayyorlangan. Muayyan holatda huquqiy xulosa berishda kodeksning amaldagi rasmiy tahriri va barcha tegishli normalari tekshirilishi lozim.
XALQARO STANDARTLAR
Xalqaro mehnat tashkilotining Birlashmalar erkinligi va uyushish huquqini himoya qilish to‘g‘risidagi 87-son Konvensiyasi hamda Uyushish va jamoaviy muzokaralar olib borish huquqi to‘g‘risidagi 98-son Konvensiyasi xodimlarning birlashish, vakillik va jamoaviy manfaatlarini ifoda etishiga doir xalqaro mezonlar bilan bog‘liqdir. Ular 584-moddadagi har bir tashkiliy muddat yoki ovoz berish mezonini bevosita belgilamaydi; milliy qonunchilikda nazarda tutilgan aniq vakolat va tartiblar alohida qo‘llaniladi.
Пока нет отзывов — напишите первым.