587-modda · Раздел VII · Ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш. меҳнат низоларини кўриб чиқиш
Ish tashlash insonlarning hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazish real xavfini keltirib chiqarsa, tinchlik va xavfsizlikka, jamoat xavfsizligi va jamoat tartibiga, ekologik barqarorlikka tahdid solsa, sudning qaroriga asosan:
eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqti oʻttiz kalendar kundan koʻp boʻlmagan muddatga kechiktirilishi;
ish tashlash oʻttiz kalendar kundan koʻp boʻlmagan muddatga toʻxtatib turilishi mumkin.
Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish yoki ish tashlashni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi sudning qarori toʻgʻrisida xodimlar ish tashlashga rahbarlik qiluvchi orqali darhol xabardor qilinishi shart.
Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish yoki ish tashlashni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi sudning qarori darhol ijro etilishi kerak.
1. Modda qonuniy ish tashlashni vaqtincha cheklashning sud tartibini belgilaydi. Bu cheklov ish tashlash huquqini bekor qilmaydi, balki yuqori darajadagi ommaviy manfaatlar (inson hayoti, xavfsizlik, ekologiya) mavjud bo‘lganda uni amalga oshirishni vaqtincha kechiktiradi.
Sharhlanayotgan normaning asosiy maqsadi:
– ish tashlash huquqi va jamiyatning hayotiy muhim manfaatlari o‘rtasida muvozanatni ta’minlash;
– cheklovni faqat sud nazorati ostida va qat’iy muddat bilan qo‘llash;
– kechiktirish (to‘xtatib turish) davrida taraflarga nizoni hal etish uchun qo‘shimcha imkoniyat berish.
1.1. Yuridik-texnik tuzilishi. Modda gipoteza, dispozitsiya va protsessual talablardan iborat to‘liq tuzilishga ega: birinchi qism qo‘llash asoslarini (gipoteza) va ikki turdagi chorani (dispozitsiya) belgilaydi; ikkinchi va uchinchi qismlar sud qarorini ijro etish tartibini belgilaydi. Choralar “mumkin” formulasi bilan berilgan, ya’ni ularni qo‘llash sudning diskretsion vakolatiga kiradi.
1.2. Qo‘llash asoslari. Asoslar yopiq ro‘yxat shaklida berilgan: inson hayoti va sog‘lig‘iga zarar yetkazish real xavfi; tinchlik va xavfsizlikka tahdid; jamoat xavfsizligi va jamoat tartibiga tahdid; ekologik barqarorlikka tahdid. “Real xavf” va “tahdid” tushunchalari xavfning taxminiy emas, balki dalillar bilan tasdiqlangan bo‘lishini talab qiladi. Ish beruvchiga yetkaziladigan iqtisodiy zarar o‘z-o‘zidan ushbu moddani qo‘llash uchun asos bo‘lmaydi.
1.3. Choralar turlari va muddati. Sud ish tashlash hali boshlanmagan bo‘lsa — uning boshlanish vaqtini kechiktiradi, boshlangan bo‘lsa — uni to‘xtatib turadi. Har ikki chora uchun eng ko‘p muddat o‘ttiz kalendar kun. Moddada choralarni ketma-ket qo‘llash yoki muddatni uzaytirish imkoniyati nazarda tutilmagan, bu esa cheklovning vaqtinchalik xususiyatini kafolatlaydi.
1.4. Noqonuniy ish tashlashdan farqi. Sharhlanayotgan modda qonuniy ish tashlashga nisbatan qo‘llanadi va uni tugatmaydi. Ish tashlash noqonuniy deb topilganda esa 590-modda qo‘llanadi. Kechiktirish yoki to‘xtatib turish muddati tugagach, ish tashlash ilgari qabul qilingan qaror asosida boshlanishi (davom ettirilishi) mumkin.
1.5. Xabardor qilish va darhol ijro etish. Sud qarori to‘g‘risida xodimlar ish tashlashga rahbarlik qiluvchi (584-modda) orqali darhol xabardor qilinadi. Qaror darhol ijro etilishi kerak, ya’ni unga shikoyat berilishi uning ijrosini to‘xtatmaydi. Qaror ijro etilmasa, javobgarlik 592-moddaga muvofiq belgilanadi.
Misol. Viloyat markazidagi issiqlik ta’minoti korxonasida yanvar oyida ish tashlash e’lon qilindi. Prokuror ish tashlash aholining sog‘lig‘iga real xavf tug‘dirishini asoslab sudga murojaat qildi. Sud ish tashlash boshlanishini 30 kalendar kunga kechiktirdi. Kasaba uyushmasi qo‘mitasining vakolatli vakili qaror haqida xodimlarni o‘sha kuni xabardor qildi.
1.6. Huquqni qo‘llash uchun ahamiyatli jihatlar. Moddada sudga kim murojaat qilishga haqli ekanligi (ish beruvchi, prokuror, davlat organi), ishni qaysi sud ko‘rishi va uni ko‘rib chiqish muddati belgilanmagan. Ish tashlash vaziyatining tezkorligini hisobga olib, bu masalalarni protsessual qonunchilikda yoki Oliy sud Plenumining tushuntirishlarida aniqlashtirish maqsadga muvofiq.