532-modda · VII bo'lim · Xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilish. mehnat nizolarini koʻrib chiqish
Ish beruvchi, ish beruvchining vakillari xodimlarning oʻzini oʻzi himoya qilishiga monelik qilish huquqiga ega emas.
Xodimlarni qonunda yoʻl qoʻyiladigan oʻzini oʻzi himoya qilish usullaridan foydalanganlik uchun taʼqib etish taqiqlanadi.
1. Ushbu modda ish beruvchining xodimlarning oʻzini oʻzi himoya qilish huquqidan foydalanishga toʻsqinlik qilmaslik majburiyatini belgilaydi va bu huquqdan foydalanganliklari uchun xodimlarni taʼqib qilishni taqiqlaydi.
Ish beruvchi, shuningdek uning vakillari (masalan, rahbarlar (oʻrinbosarlar), boʻlim va boshqa tarkibiy boʻlinma boshliqlari) xodimlarning yuqorida keltirilgan kabi qonuniy harakatlariga toʻsqinlik qilishi, ularga bosim oʻtkazishi yoki ularni bu harakatlardan voz kechishga majburlashi taqiqlanadi. Bu ish beruvchi tomonidan har qanday shaklda (ogʻzaki, yozma, harakatsizlik bilan) bildirilgan toʻsqinlik ham modda talabiga ziddir.
Agar ish beruvchi, ish beruvchining vakillari xodimlarning oʻzini oʻzi himoya qilishiga monelik qilsa, qonunda nazarda tutilgan maʼmuriy va jinoiy javobgarlik choralari belgilangan.
2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismi xodimlarni qonunda yoʻl qoʻyiladigan oʻzini oʻzi himoya qilish usullaridan foydalanganlik uchun taʼqib etish taqiqlanishi belgilab qoʻyilgan.
Qonunda yoʻl qoʻyiladigan usullar deganda xodimning oʻzini oʻzi himoya qilish harakatlari faqatgina amaldagi qonunchilik doirasida boʻlishi kerak. Masalan, ish beruvchining mulkiga zarar yetkazish, ish joyida tartibsizlik keltirib chiqarish yoki ish faoliyatini noqonuniy ravishda buzish oʻzini oʻzi himoya qilishning qonuniy usullariga kirmaydi.
Taʼqib etish deganda, ish beruvchi tomonidan xodimga nisbatan salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishga qaratilgan har qanday harakat tushuniladi. Bu quyidagi shakllarda boʻlishi mumkin:
asossiz ravishda intizomiy jazo choralarini qoʻllash (agar bu harakatlar xodimning oʻzini oʻzi himoya qilish huquqidan foydalangani uchun boʻlsa);
mehnat shartlarini yomonlashtirish, masalan, ish haqini asossiz kamaytirish, lavozimini pasaytirish, yomonroq ish joyiga oʻtkazish.
bosim oʻtkazish va tahdidlar, yaʼni xodimni qoʻrqitish, shantaj qilish, uning obroʻsiga putur yetkazish;
boshqa noqulayliklar, masalan, malaka oshirish kurslaridan chetlatish, mukofotlardan mahrum qilish, xizmat safariga yubormaslik.
MKning 532-moddasi mavjudligi xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilish mexanizmini kuchaytiradi. Ushbu modda:
xodimlarga ishonch beradi, oʻz huquqlari buzilganda yoki xavf ostida qolganda, xodimlarning qonuniy yoʻllar bilan harakat qilishdan qoʻrqmasliklarini taʼminlaydi;
ish beruvchilarni masʼuliyatga chaqiradi, xodimlarning huquqlariga hurmat bilan qarashga va ularning qonuniy harakatlariga aralashmaslikka undaydi;
mehnat qonunchiligining samaradorligini oshiradi. Agar xodimlar oʻz huquqlarini himoya qila olmasalar, mehnat qonunchiligining koʻplab normalari amalda ish bermay qolishi mumkin. Ushbu modda esa bu normalarning hayotda tatbiq etilishiga yordam beradi.