1. Ushbu moddada xodimlar va ish beruvchilar vakillarining qonuniy faoliyatiga har qanday shaklda toʻsqinlik qilish taqiqlanishi, yaʼni ularning faoliyatini taʼminlash kafolatlari haqida soʻz boradi.

Xodimlar va ish beruvchilar vakillarining qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilish turli shakllarda namoyon boʻlishi mumkin va ularning barchasi qonunga xilofdir, yaʼni:

tashkiliy toʻsqinlik. Vakillarni saylash yoki tayinlash jarayoniga aralashish, yigʻilishlar oʻtkazishga xona bermaslik yoki ruxsat bermaslik;

psixologik bosim. Vakillarni oʻz faoliyatidan voz kechishga majburlash, qoʻrqitish yoki ularga nisbatan asossiz intizomiy jazo choralarini qoʻllash;

muzokaralar uchun zarur boʻlgan hujjatlarni taqdim etmaslik yoki ataylab notoʻgʻri maʼlumot berish;

moliyaviy cheklov. Jamoa shartnomasida belgilangan mablagʻlarni oʻtkazib bermaslik yoki vakillarning ish haqini asossiz kamaytirish.

Xodimlar va ish beruvchilar vakillarining faqat qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilish taqiqlanadi, noqonuniy faoliyat yoki talablar boʻlsa, unda qonunchilikda belgilangan tartibda toʻsqinlik qilish mumkin.

Qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari, ish beruvchilar kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining huquqlariga rioya etilishini taʼminlaydi. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining faoliyatiga aralashishga, shu jumladan ularning faoliyati toʻgʻrisida biror-bir hujjat taqdim etishni talab qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

2. Ish beruvchi korxonaning xodimlar tomonidan tuzilgan vakillik organlarining taqdirini hal qilish huquqiga ega emas. Yaʼni, agar kasaba uyushmasi ish beruvchiga “yoqmaydigan" talablarni qoʻysa yoki mehnat huquqlarini qattiq himoya qilsa, ish beruvchi oʻz buyrugʻi bilan ushbu tashkilotni tugatib yubora olmaydi.

Ish beruvchi va xodimlar vakillari muzokaralarda teng tomonlar hisoblanadi. Agar bir tomon ikkinchi tomonni tugatish huquqiga ega boʻlsa, tenglik yoʻqoladi.

Xalqaro mehnat tashkilotining 87 va 98-sonli Konventsiyalariga koʻra, ish beruvchilarning xodimlar tashkilotlari ishiga aralashishi qatʼiyan man etiladi.

Vakillik organining faoliyati ish beruvchining tashabbusi bilan emas, balki faqat quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

agar mehnat jamoasi umumiy yigʻilish oʻtkazib, vakillik organini tugatish yoki qayta tashkil etish haqida qaror qabul qilsa;

agar vakillik organi qonunchilikni qoʻpol ravishda buzsa, sud qarori bilan;

agar vakillar maʼlum bir muddatga saylangan boʻlsa va yangi saylovlar oʻtkazilmasa.

3. Xodimlar vakillarining qonuniy faoliyatini amalga oshirishga toʻsqinlik qiladigan yoxud qonunga xilof ravishda tugatib yuborgan ish beruvchilar, ular vakolat bergan shaxslar javobgar belgilangan. Ushbu Javobgarlik huquqiy oqibatdan kelib chiqadi.

Qonunbuzarlik uchun ish beruvchi (direktor) yoki u vakolat bergan shaxslar (masalan, kadrlar boʻlimi boshligʻi) quyidagi javobgarlikka tortilishi mumkin:

Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-moddasiga asosan, mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun jarima qoʻllaniladi;

yuqori turuvchi organ yoki mulkdor tomonidan aybdor rahbarga nisbatan intizomiy jazo chorasi qoʻllashi mumkin;

agar toʻsqinlik qilish jarayonida zoʻravonlik yoki boshqa ogʻir jinoyat alomatlari boʻlsa, jinoiy javobgarlikka ham tortilishi mumkin.

4. Sharhlanayotgan moddaning toʻrtinchi qismida xodimlar va ish beruvchilar vakillarining faoliyatini faqat ikki yoʻl bilan tugatish mumkinligini belgilaydi:

1) oʻz taʼsis hujjatlarida belgilangan tartibda;

2) sudning qarori bilan.

Taʼsis hujjatlarida belgilangan tartibda tugatishda har bir vakillik organi oʻz nizomi yoki taʼsis shartnomasiga ega boʻladi. Masalan, kasaba uyushmasining umumiy yigʻilishi yoki konferentsiyasida xodimlarning oʻzlari qaror qabul qilishi va tashkilotni tarqatib yuborishi mumkin.

Tashkilot oʻz oldiga qoʻygan maqsadlariga erishgan boʻlishi, aʼzolar soni kamayib ketgani yoki boshqa tashkilot bilan birlashishga qaror qilingan boʻlishi mumkin.

Sud qarori bilan tugatish majburiy tartib boʻlib, vakillik organi qonunchilikni qoʻpol ravishda buzgan taqdirda qoʻllaniladi. Agar vakillik organi oʻz faoliyati davomida qonunlarga zid ish tutsa yoki oʻz nizomida koʻrsatilmagan qonunga xilof ishlarni qilsa sud qarori bilan tugatilishi mumkin.

Odatda adliya organlari yoki prokuratura sudga daʼvo arizasi bilan chiqadi. Faqat sudning yakuniy qarori bilangina vakillik organining faoliyati majburiy toʻxtatilishi mumkin.