1. Davlat mehnat inspektori – bu Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi Davlat mehnat inspektsiyasining qonunchilik hujjatlari bilan vakolat berilgan mansabdor shaxs boʻlib, uning asosiy vazifasi MKning 535-moddasida koʻrsatilgan qonunchilikka rioya etilishini nazorat qilishdir. Ular ish beruvchilar va xodimlar oʻrtasidagi mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi qonunchilik normalarining bajarilishini tekshiradilar, shuningdek mehnat huquqlari buzilishi holatlarini aniqlaydilar va tegishli choralar koʻradilar.

Davlat mehnat inspektorlari Davlat mehnat inspektsiyasining nizomida belgilangan lavozimlar boʻyicha nomlanadi.

Davlat mehnat inspektorlari MKning 535-moddasida koʻrsatilgan davlat nazorati va tekshiruvini Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalga oshiradi. Agar tashkilot Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida, boshqa davlat hududida joylashgan boʻlsa yoki boshqa davlat hududida mehnat faoliyatini olib borayotgan xodimlarning mehnat huquqlarini tekshirish davlat mehnat inspektorlarning vakolatiga kirmaydi.

Davlat mehnat inspektorlari Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi ish beruvchilarni ikki turdagi davlat nazorati va tekshiruvlardan oʻtkazadilar:

rejali tekshiruvlar, yaʼni qonunchilikda belgilangan tartibda, oldindan rejalashtirilgan tekshiruvlardir. Ular muayyan tekshirish reja-jadvalga muvofiq amalga oshiriladi;

rejadan tashqari tekshiruvlar, yaʼni bu tekshiruvlar oldindan rejalashtirilmaydi va koʻpincha shikoyatlar, qoidabuzarliklar yoki zudlik bilan eʼtibor talab qiladigan boshqa holatlar boʻyicha, “xavfni tahlil etish” natijalari boʻyicha belgilanishi mumkin. Ularning oʻtkazilish tartibi ham qonunchilikda bilan belgilanadi.

Bu tekshiruvlarning asosiy maqsadi — ish beruvchilarning mehnat munosabatlariga qanchalik amal qilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshirishdir. Bu esa xodimlarning huquqlari va mehnat sharoitlarini himoya qilishga yordam beradi.

2. Davlat mehnat inspektorlari tekshiruvlar davomida mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish qoidalari talablariga rioya etilishi boʻyicha qonun buzilishlar aniqlagan boʻlsa, ularni bartaraf etish boʻyicha ish beruvchilarga tegishli yozma koʻrsatma beradilar.

Keyingi tekshiruvlarda aynan shu koʻrsatmalarning ish beruvchi tomonidan bajarilganligi ham nazorat qilinadi. Shu sababli davlat mehnat inspektorlarining tekshiruvlar davomida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarining ish beruvchilar tomonidan bajarilishi tekshirish predmeti hisoblanadi.

Bu, aslida, ish beruvchining oldingi kamchiliklarni bartaraf etishdagi masʼuliyatini belgilaydi.

3. Davlat mehnat inspektorlari tomonidan tekshiruvlar oʻtkazish tartibi Davlat mehnat inspektsiyasi toʻgʻrisidagi nizomda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilanadi.

Byudjet tashkilotlarida tekshirishlar oʻtkazish tartibi qonunchilikda aniq bitta hujjat bilan belgilanmagan boʻlib, (maktabgacha taʼtil tashkilotlari va umumtaʼlim maktablarni tekshirishdan tashqari) ushbu tashkilotlarda tekshirishlar Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlangan, qonunchilikdagi umumiy talablar va Davlat mehnat inspektsiyasi toʻgʻrisidagi nizomga asosan ishlab chiqilgan tartibga va reja-jadvalga asosan amalga oshiriladi.

MISOL

1. Tadbirkorlik subʼyekti hisoblanuvchi tashkilotlar mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga hamda mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 13 sentyabrdagi PQ-374-son qarori bilan tasdiqlangan “Nazorat qiluvchi organlar tomonidan tadbirkorlik subʼyektlari faoliyatida tekshiruvlar va profilaktika tadbirlarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom talablariga rioya etilishi kerak.

2. Maktabgacha hamda umumtaʼlim muassasalari faoliyatini tekshirish Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 25 apreldagi “Maktabgacha hamda umumtaʼlim tashkilotlari faoliyatini tekshirish ishlarini tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 352-son qarori bilan tasdiqlangan nizomlar asosida amalga oshiriladi.