Birlamchi, hududiy, tarmoq va respublika darajasidagi jamoaviy muzokaralar tegishli ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar tomonidan olib boriladi.
Jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomasi loyihalarini, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi loyihalarni, jamoa kelishuvlarini va jamoa shartnomasini bajarish haqidagi qarorlar loyihalarini, shuningdek jamoaviy muzokaralar predmeti boʻlgan boshqa qarorlar loyihalarini tayyorlash uchun ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha hududiy, tarmoq va respublika komissiyalari ishchi guruhlar tuzadi. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha boshlangʻich darajadagi komissiyalar, zarurat boʻlganda, ishchi guruhlar tuzishga haqli.
Ishchi guruhlar taraflar tengligi asosida ijtimoiy sheriklik taraflarining vakillaridan shakllantiriladi. Taraflarning har biri ishchi guruhdagi oʻz vakillarining shaxsiy tarkibini mustaqil ravishda belgilaydi. Taraflarning kelishuviga koʻra ishchi guruh tarkibiga maslahat ovozi berish huquqiga ega boʻlgan mustaqil olimlar, ekspertlar, mutaxassislar shartnoma asosida kiritilishi mumkin.
1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi muzokaralar darajalari iyerarxiyasini belgilaydi: boshlangʻich, hududiy, tarmoq (sohaviy) va respublika darajalari. Bu xalqaro amaliyotda nazarda tutilgan koʻp bosqichli ijtimoiy muloqot printsipiga toʻliq mos keladi.
Boshlangʻich darajadagi jamoaviy muzokaralar ishtirokchilari alohida tashkilot, korxona, muassasa yoki yakka tartibdagi tadbirkor hamda ularning xodimlari.
MISOL
Tikuvchilik fabrikasida xodimlarning maʼmuriyat bilan qoʻshimcha dam olish kunlarini joriy etish yuzasidan olib borilgan muzokaralari.
Hududiy darajadagi muzokaralar ishtirokchilari bitta shahar, tuman yoki viloyat doirasidagi ish beruvchilar uyushmalari va kasaba uyushmalari davlat organlari hisoblanadi.
MISOL
Fargʻona viloyati kasaba uyushmalari birlashmasi bilan ish beruvchilar birlashmalari oʻrtasida yoz oylarida ish vaqtini qisqartirish masalasida oʻtkazilgan jamoaviy muzokaralar.
Tarmoq (sohaviy) darajasi — iqtisodiyotning maʼlum bir sohasidagi kasaba uyushmalari va ish beruvchilar uyushmalarini hamda davlat organlarini birlashtiradi.
MISOL
“Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ bilan temiryoʻlchilar va transport quruvchilari kasaba uyushmasi oʻrtasida temiryoʻl transporti tarmogʻi boʻyicha tuzilgan tarmoq kelishuvini tuzish toʻgʻrisida muzokara.
Respublika darajasidagi jamoaviy muzokaralar Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 3 iyuldagi 553-son qarori bilan tasdiqlangan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasining tarkibi tomonidan olib boriladi.
MISOL
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi va Oʻzbekiston ish beruvchilar konfederatsiyasi oʻrtasida ijtimoiy-iqtisodiy masalalar boʻyicha Bosh jamoaviy kelishuv.
2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismi — muzokaralar jarayonida ishchi guruhlarni tenglik asosida shakllantirishni nazarda tutadi. Bu tomonlarning teng huquqliligini kafolatlaydi va bir tomonning ustunlik qilishi yoki bosim oʻtkazishini oldini oladi.
Boshqacha aytganda, ishchi guruhlar muzokara ishtirokchilarining teng sonidan tashkil topishi lozim, shuningdek, ularni faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha ajratish maqsadga muvofiq.
Masalan: muzokara jarayonida parallel ravishda ikki ishchi guruh faoliyat yuritishi mumkin — “Jamoaviy kelishuv matnini ishlab chiqish guruhi” va “Ijro ustidan nazorat guruhi”.
Ishchi guruh ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha hududiy, tarmoq va respublika komissiyalari darajasida tuziladi.
Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha boshlangʻich darajadagi komissiyalar, zarurat boʻlganda, ishchi guruhlar tuzishga haqli.
3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida ishchi guruhlar taraflar tengligi asosida ijtimoiy sheriklik taraflarining vakillaridan shakllantirilishi belgilangan.
Taraflarning har biri ishchi guruhdagi oʻz vakillarining shaxsiy tarkibini mustaqil ravishda belgilaydi, yaʼni boshqa tarafning qistovi yoki bosimi bilan belgilamaydi.
Taraflarning kelishuviga koʻra ishchi guruh tarkibiga maslahat ovozi berish huquqiga ega boʻlgan mustaqil olimlar, ekspertlar, mutaxassislar shartnoma asosida kiritilishi mumkin. Bu esa muzokaralarda muhokama qilinayotgan masalalarning sifatini va obʼyektivligini oshiradi.
Bunday hollarda huquqiy yoki ijtimoiy tahlilni amalga oshiruvchi ekspert guruhlarini tashkil etish mumkin.
XALQARO STANDARTLAR
Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilingan XMTning Jamoa muzokaralariga koʻmaklashish toʻgʻrisidagi 154-son Konventsiyasi talablariga MK talablari toʻliq mos keladi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi