1.1. Sharhlanayotgan ushbu moddada ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalarning vakolatlari haqida soʻz yuritiladi. Mazkur moddada barcha darajadagi komissiyalarga tegishli vakolatlari sanab koʻrsatilgan.

Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik organlari tizimini tashkil etadigan boshlangʻich, hududiy, tarmoq va respublika darajalarida tuziladigan ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar bajaradigan vazifasi va amalga amalga oshiradigan funktsiyalaridan kelib chiqib oʻz vakolatlariga ega. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 3 iyuldagi “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi 553-son qarori bilan tasdiqlangan “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi nizomda komissiyalarning vakolatlari alohida-alohida holda koʻrsatilgan.

1.2. Bu qoida ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalarning jamoa kelishuvlari va jamoa shartnomalarini ishlab chiqish, qabul qilish va ijro etish jarayonida davlat organlari bilan hamkorlik qilishini taʼminlashga qaratilgan.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar zarur boʻlgan taqdirda, jamoa kelishuvlari va jamoa shartnomalarini ishlab chiqish, qabul qilish va ijro etish hamda ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha davlat organlari bilan maslahatlashuvlar oʻtkazishi mumkin.

1.3. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya jamoa kelishuvi yoki shartnomasi loyihasini ishlab chiqqandan soʻng, uni davlat organlariga koʻrib chiqish uchun yuborishi mumkin.

Davlat organlari jamoa kelishuvi yoki shartnomasi loyihasi boʻyicha oʻz fikrlarini va tavsiyalarini bildirishlari mumkin.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya davlat organlarining fikrlarini hisobga olgan holda jamoa kelishuvi yoki shartnomasi loyihasiga oʻzgartishlar kiritishi mumkin.

Bu qoidaning ahamiyati shundaki, u jamoa kelishuvlari va shartnomalarining qonuniyligini va xodimlarning manfaatlarini himoya qilishni taʼminlaydi. Davlat organlari bilan maslahatlashuvlar oʻtkazish jamoa kelishuvlari va shartnomalarining sifatini oshirishga va mehnat nizolarining oldini olishga yordam beradi.

1.4. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya ish beruvchilardan, ularning birlashmalaridan, kasaba uyushmalaridan yoki xodimlarning boshqa birlashmalaridan jamoa kelishuvlari va jamoa shartnomasi bajarilishining borishi toʻgʻrisidagi axborotni soʻrab oladi.

Komissiya quyidagilardan axborot talab qilish huquqiga ega:

ish beruvchilardan (korxona, tashkilot yoki muassasa rahbariyatidan);

ish beruvchilarning birlashmalaridan;

kasaba uyushmalaridan.

Bu norma ijtimoiy-mehnat munosabatlarida ochiqlik, hisobdorlik va masʼuliyatni taʼminlashga qaratilgan boʻlib, komissiyaga jamoa kelishuvlari va shartnomalari qanday bajarilayotganini bilish va tegishli choralar koʻrish imkonini beradi.

1.5. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya ish beruvchilardan, ularning vakillaridan, xodimlarning vakillaridan, davlat organlaridan komissiya faoliyatini amalga oshirish, muzokaralar olib borish, tegishli jamoa kelishuvining yoki jamoa shartnomasining loyihalarini tayyorlash hamda ularning bajarilishi ustidan nazoratni tashkil etish uchun zarur boʻlgan axborot va materiallarni oladi.

Bu qoida ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyaning oʻz vazifalarini samarali bajarishi uchun zarur boʻlgan axborot va materiallarni olish huquqini belgilaydi. Bu komissiyaning muzokaralar olib borish, jamoa kelishuvi yoki shartnomasi loyihalarini tayyorlash va ularning bajarilishi ustidan nazoratni tashkil etish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya axborot va materiallarni olish uchun tegishli soʻrovnoma yuborishi mumkin. Soʻrovnomada axborot va materiallarning roʻyxati, ularni taqdim etish muddati va maqsadi koʻrsatilishi kerak.

1.6. Bu qoida ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyaning jamoa kelishuvlari va jamoa shartnomalarini ishlab chiqish jarayonida xodimlar, ish beruvchilar va boshqa manfaatdor tomonlardan kelib tushgan takliflarni koʻrib chiqish va umumlashtirish majburiyatini belgilaydi. Bu jamoa kelishuvlari va shartnomalarining sifatini oshirishga va ularning xodimlar va ish beruvchilarning manfaatlarini muvozanatli ravishda hisobga olishiga yordam beradi.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya quyidagi manbalardan takliflar olishi mumkin:

xodimlar oʻzlarining mehnat sharoitlarini yaxshilash, ish haqini oshirish, ijtimoiy kafolatlarni kengaytirish va boshqa ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha takliflar berishlari mumkin;

ish beruvchilar korxonaning ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mehnat intizomini mustahkamlash, xarajatlarni kamaytirish va boshqa iqtisodiy masalalar boʻyicha takliflar berishlari mumkin;

kasaba uyushmalari xodimlarning huquqlari va manfaatlarini himoya qilish, mehnat sharoitlarini yaxshilash, ish haqini oshirish va boshqa ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha takliflar berishlari mumkin;

davlat organlari mehnat qonunchiligini takomillashtirish, ijtimoiy-mehnat standartlarini joriy etish va boshqa ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha takliflar berishlari mumkin.

1.7. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya oʻz mablagʻlari hisobidan komissiya ishida ishtirok etish uchun manfaatdor davlat hokimiyati organlari vakillarini, shuningdek olimlarni, ekspertlarni, mutaxassislarni taklif etadi. Bu ishlab chiqiladigan hujjatlarni yanada samarali boʻlishiga xizmat qiladi.

1.8. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomasi va tegishli ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya tomonidan qabul qilingan qarorlar bajarilishining borishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.

Ushbu vakolat MKning 79-moddasida ham koʻrsatilgan (ushbu modda sharhiga qarang).

Nazorat har xil yoʻllar bilan amalga oshiriladi: doimiy monitoring, hisobotlarni tinglash, tekshirish, soʻrovnomalar oʻtkazish va hokazo. Shuningdek, ushbu nazorat mexanizmlari qonunchilik hujjatlari yoki oʻzaro qabul qilingan hujjatlarida belgilangan boʻlishi mumkin.

1.9. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya jamoa kelishuvlariga va (yoki) jamoa shartnomasiga tuzishni qanday tartib boʻyicha amalga oshirgan boʻlsa, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritishni shunday amalga oshiradi, shu jumladan dastlab takliflar ishlab chiqadi hamda kiritadi.

1.10. Ushbu norma tavsiyaviy boʻlib, zarur boʻlgan taqdirda foydalanish mumkin, yaʼni jamoa kelishuvlarining, jamoa shartnomasining loyihalarini tayyorlash va ular bajarilishining borishi ustidan nazoratni amalga oshirish uchun vaqtinchalik ishchi guruhlarni tashkil etadi.

Ishchi guruhga komissiya aʼzosining oʻzi yoki uning vakili yoxud boshqa mutaxassislar kiritilishi mumkin.

1.11. Ushbu tashkil etilgan ishchi guruhlar aʼzolarini mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarning ijro etilishi holatini oʻrganish uchun tashkilotlarga yuboradi.

Oʻrganish oʻtkazishga ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya aʼzolarini, shuningdek komissiyaning qarori asos boʻladi.

1.12. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya qonunchilik hujjatlari va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar loyihalarini muhokama qilishda ishtirok etadi, ularni takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritadi.

Jumladan, MKning 20 tadan ortiq moddalarida ayrim qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqishda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilishi yoki takliflari asosida ishlab chiqish belgilangan.

Masalan, MKning 106-moddasi yettinchi qismiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan ishlab chiqiladigan tavsiyaviy xususiyatga ega boʻlgan mehnat shartnomalarining namunaviy shakllari Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishiladi.

Bundan tashqari, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar loyihalarini (jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomasi, ichki hujjatlar) ishlab chiqishda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya oʻz takliflarini taqdim etadi.

1.13. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya oʻz majlisida jamoa kelishuvlarining va jamoa shartnomasining bajarilishini taʼminlamayotgan tashkilotlar rahbarlarini eshitadi.

Ushbu ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyaning vakolati ish beruvchilar va xodimlar vakillariga qoʻshimcha majburiyatlarni yuklaydi.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya oʻzining nazorat qilish va oʻrganish vakolatlari natijasida aniqlangan holatlar boʻyicha jamoa kelishuvlarining va jamoa shartnomasining bajarilishini taʼminlamayotgan tashkilotlar rahbarlarini aniqlab, oʻz majlislariga taklif etadi va ularning fikrlarini eshitadi.

Olingan maʼlumotlar asosida tegishli taklif va koʻrsatmalarni tashkilotlar rahbarlariga taqdim etishi mumkin.

1.14. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya xalqaro mehnat standartlarini qoʻllashga koʻmaklashish uchun maslahatlashuvlar oʻtkazishda ishtirok etadi.

Milliy qonunchilikni takomillashtirishning asosiy yoʻllaridan biri bu xalqaro mehnat standartlarini qoʻllash hisoblanadi. Bunga asosiy masʼul Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi boʻlsa, boshqa davlat tashkilotlari yoki jamoat tashkilotlari bunga koʻmaklashadi.

Milliy qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha qonunchilikda belgilangan tartib boʻyicha hamda mukammal hujjat ishlab chiqish uchun muhokamalar oʻtkaziladi. Ushbu muhokamalarda ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyasi ishtirok etishga vakolati bor.

Shuning uchun masʼul vazirlik va idoralar ushbu muhokamalarga ushbu komissiyani taklif etishi kerak boʻladi.

1.15. Jamoa kelishuvlarini va jamoa shartnomasini tuzish hamda amalga oshirish jarayonidagi taraflar oʻrtasida oʻz manfaatlaridan kelib chiqib, kelishmovchiliklar ham boʻlishi mumkin. Ushbu kelishmovchilarni hal etishda ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya koʻmaklashadi.

Ushbu koʻmaklashish ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyasining majlislarida muhokama qilish va tegishli tavsiyalarni taqdim etish orqali amalga oshirilishi mumkin.

1.16. Ushbu moddada koʻrsatilgan vakolatlar ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya toʻliq vakolatlari emas, qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlar ham belgilanishi mumkin.

Shu sababli ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya qonunchilikka belgilangan boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 3 iyuldagi “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi 553-son qarori bilan tasdiqlangan “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi nizomda bir qancha vakolatlar koʻrsatilgan.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha tarmoq va hududiy komissiyalar tashkilotlarda jamoa kelishuvlarini hamda jamoa shartnomasini tuzishda amaliy va uslubiy yordam koʻrsatishi belgilangan boʻlib, bu komissiyalarga qoʻshimcha huquq beradi, shu bilan birga tashkilotlar rahbarlariga majburiyat belgilaydi, yaʼni komissiya ushbu huquqdan foydalanib, tegishli yordam koʻrsatmoqchi boʻlsa, bunga ish beruvchi sharoit yaratib berishi kerak.