1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida xizmat koʻrsatish normasi va xodimlar soni normasi belgilashda tavsiyaviy norma koʻrsatilgan boʻlib, unga alohida vazifalarni va ish hajmini bajarish maqsadida xodimlarga nisbatan xizmat koʻrsatish normasi va xodimlar soni normasi belgilash mumkin.

Vaqtbay tizimda alohida vazifalarni va ish hajmini bajarish maqsadida xodimlarga nisbatan xizmat koʻrsatish normasi va xodimlar soni normasi belgilash quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

normalashtirilgan topshiriqlar, yaʼni xodimga vaqtbay toʻlov tizimida ishlashiga qaramay, muayyan muddatda bajarilishi lozim boʻlgan vazifalar yoki ish hajmi belgilanadi;

MISOL

Ish yurituvchi bir kunda 30 ta hujjatni yozib tayyorlashi kerak;

Elektrik bir smenada maʼlum miqdordagi uskuna holatini tekshirishi kerak.

xizmat koʻrsatish normasi bitta xodim qancha uskunaga, xonaga, mijozga yoki texnikaga xizmat koʻrsatishi kerakligini belgilaydi;

MISOL

Bir doʻkon sotuvchisi 10 mijozga xizmat koʻrsatishi kerak;

Bir nazoratchi 3 ta texnik qurilmani kuzatishi kerak;

Axborot texnologiyalari mutaxassisi 50 kompyuterga xizmat koʻrsatadi.

xodimlar soni normasi muayyan ish hajmini bajarish uchun qancha xodim kerakligini aniqlashda qoʻllaniladi.

MISOL

Ombor inventarizatsiyasini 2 kun ichida yakunlash uchun 4 nafar xodim kerak.

Klinikadagi 100 nafar bemorga xizmat koʻrsatish uchun 3 nafar hamshira talab qilinadi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida muayyan ishlab chiqarish sharoitlarida normalashtirilgan topshiriqlar va xizmat koʻrsatish normalarini belgilashda inobatga olinadigan talablar koʻrsatilgan.

Ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlari hisobga olingan holda ushbu mehnat normalarini belgilash quyidagi asosiy manbalarga tayanib amalga oshiriladi:

mahsulot birligiga qilingan mehnat sarflari normasi, masalan bir dona mahsulot ishlab chiqarish uchun qancha vaqt va kuch sarflanishi kerakligini aniqlaydi.

MISOL

Agar bitta eshik yasash uchun oʻrtacha 4 soat vaqt kerak boʻlsa, bu 1 dona eshik uchun mehnat sarfi normasi boʻladi.

xodimlar soni normasi muayyan ishlab chiqarish yoki xizmat koʻrsatish jarayoni uchun qancha xodim kerakligini koʻrsatadi.

MISOL

Konditsionerlarni yuvish va tekshirish tsexida bir kunda 100 dona texnikani koʻrish uchun 4 nafar texnik zarur boʻlsa, bu xodimlar soni normasi hisoblanadi.

ish vaqtining rejali fondi, yaʼni xodim yil, oy yoki smena davomida qancha ish vaqtiga ega boʻlishi kutilayotgani belgilanadi. Bu mehnat normalari hisobida vaqtni asoslashda ishlatiladi.

MISOL

Agar bir ishchining oyning ish rejasi boʻyicha 168 soat ishlashi kerak boʻlsa, bu uning ish vaqtining rejali fondi boʻladi.

3. MKda davlat tomonidan bir qancha kafolatlar belgilangan. Ushbu kafolatlarni amalga oshirish uchun davlat tashkilotlari va jamoat tashkilotlariga tartibga solish va nazorat qilish mexanizmlarini ham belgilaydi.

Ushbu mexanizmlardan biri sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida belgilangan. Yaʼni, byudjet tashkilotlarida xizmat koʻrsatish normalarini va lavozimlarni joriy etish normalarini belgilash Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, shuningdek tegishli tarmoq kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda vakolatli davlat boshqaruvi organi tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Xizmat koʻrsatish normasi haqida MK 273-modda sharhida koʻrsatilgan.

Lavozimni joriy etish normasi xodimlar soni normasidan kelib chiqib belgilanadi. Bu qachon yangi lavozim (masalan, yana bir laborant, yana bir yordamchi) kiritilishi mumkinligini belgilovchi norma.

Ushbu xizmat koʻrsatish va lavozimlarni joriy etish normalari tegishli tarmoq boʻyicha davlat funktsiyalarini amalga oshiruvchi vakolatli organlar tomonidan ishlab chiqiladi va kelishish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi va tegishli tarmoq kasaba uyushmasi qoʻmitasiga kiritiladi.

Bu byudjet tashkilotlarida xizmat koʻrsatish va lavozim normalari yagona tartibda, markazlashtirilgan va kelishilgan asosda belgilanadi. Bu yondashuv mehnat yuklamasining ortiqcha boʻlishining oldini oladi, byudjet mablagʻlaridan oqilona foydalanishni taʼminlaydi hamda mehnat sharoitlarining adolatli boʻlishiga xizmat qiladi.