1. Oʻrindoshlik asosidagi xodim uchun ish haqi shartlari, agar korxonaning lokal hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, tashkilotning asosiy xodimlari uchun ish haqi shartlariga tenglashtiriladi.

Oʻrindoshlik asosidagi ish haqida mehnat shartnomasini tuzishda xodim va ish beruvchi mehnatga haq toʻlash shartlarini oʻzaro belgilashga haqli. Oʻrindoshga bajarilgan ish uchun mehnatga haq toʻlash shartlari mehnat shartnomasida belgilanishi kerak.

2. Oʻrindoshlik asosida ishlovchi shaxslarning mehnatiga haq toʻlash ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda, ishlab chiqarish natijasiga yoxud mehnat shartnomasida belgilangan boshqa shartlarga qarab amalga oshiriladi.

“Oʻrindoshlik asosida hamda bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomning 11-bandiga muvofiq, oʻrindoshlar mehnatiga haq toʻlash mehnat shartnomasiga muvofiq:

mehnatga haq toʻlashning ishbay shaklida – haqiqatda bajarilgan ish uchun;

Misol uchun, tikuvchi-mashina muhandisi oʻrindoshlik asosida ishlaydi va unga ish haqi bajarilgan ishiga qarab toʻlanadi. Bir oyda 40 dona koʻylak tikilgan boʻlib, har birining narxi 60 ming soʻmni tashkil etdi.

Demak: 40 * 60 000 = 2 400 000 soʻm.

mehnatga haq toʻlashning vaqtbay shaklida – ishlangan vaqtga mutanosib tarzda amalga oshiriladi.

Misol uchun, tashkilot xodimining lavozim shtat jadvalidagi toʻliq ish haqi 4 million soʻm miqdorida tasdiqlandi. Tasavvur qilaylik, hisob-kitob oyi mos ravishda 20 ish kuni, 160 soatni tashkil etdi. Hisobot kartasiga koʻra, oʻrindosh xodim kuniga 4 soat ishlagan, oylik ish hajmi 80 soatni tashkil etgan. Shuning uchun oʻrindosh-xodimga ish haqini hisoblash quyidagicha boʻladi: 4 000 000 : 160 * 80 = 2 000 000 soʻm.

Oʻrindosh-xodim noqulay mehnat sharoitlarida ishlagan hollarda mehnatga haq toʻlash oshirilgan stavkada amalga oshiriladi. Shunday qilib, “Tabiiy-iqlim va maishiy sharoitlari ogʻir va noqulay boʻlgan joylarda ishlovchi xodimlar mehnatiga haq toʻlashga tuman koyeffitsiyentlarini, shuningdek ularga har yili beriladigan qoʻshimcha taʼtilning eng kam muddatini belgilash va qoʻllash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomga muvofiq oʻrindosh-xodimlarga ish haqi ushbu koyeffitsiyentlar va mukofotlar hisobga olingan holda toʻlanadi

Oʻrindosh-xodimlarning ishlagan vaqti yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab belgilangan mehnatga haq toʻlash shartlari MKda, qonunlarda, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda, jamoa shartnomalarida yoki kelishuvlarida belgilanganiga nisbatan yomonlashishi mumkin emas.

Oʻrindosh-xodimlar (ichki va tashqi) vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik va tugʻruq boʻyicha nafaqa olish huquqiga ega.

Oʻrindoshlar uchun mukofotlar va ustamalar, qoʻshimcha toʻlovlar va ish haqi shartlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar ushbu tashkilot xodimlari uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Ish beruvchi tashkilotning ichki lokal hujjatlarida oʻrindoshlar uchun kompensatsiya va ragʻbatlantiruvchi tusdagi qoʻshimcha toʻlovlar va nafaqalarni belgilashlari mumkin, ulardan eng muhimi:

– ishning koʻchma, sayyor, yoʻldagi, ishning boshqa xususiyati, vaxta usulida bajarilgan ishlar, yashash joyidan tashqaridagi ishlar (dala ishlari) uchun kompensatsiya;

– tungi ish vaqti uchun qoʻshimcha haq va boshqa turdagi kompensatsion qoʻshimcha toʻlovlar;

- ish kunini qismlarga boʻlish, bir necha kasb va lavozimdagi ishlar uchun, xizmat koʻrsatish sohasini kengaytirish (bajarilgan ish hajmini oshirish), vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini mehnat shartnomasida belgilangan, asosiy ishidagi ayni oʻsha kasb (lavozim) yoki boshqa kasb (lavozim) boʻyicha ishdan ozod etilmagan holda bajarganligi uchun qoʻshimcha toʻlov;

- kasbiy mahorat (yoki ishdagi yuqori yutuqlar), ishning murakkabligi va intensivligi, sinf, chet tillarini bilish va ulardan ishda foydalanish uchun mukofotlar, ilmiy daraja, unvon va boshqa turdagi mukofotlar va ragʻbatlantirish xarakteridagi qoʻshimcha toʻlovlar.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 6 sentyabrdagi 743-son “Mehnat bozorida mehnat munosabatlarini tartibga solishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” qarori bilan tasdiqlangan Nizomga asosan tabiiy-iqlim va maishiy sharoitlari ogʻir va noqulay boʻlgan joylarda ishlovchi xodimlar mehnatga haq toʻlashga tuman koeffitsiyenti qoʻllash belgilangan.

Oʻrindoshlik asosida ishlovchi xodim ishlayotgan tashkilot ish haqiga tuman koeffitsiyentlari belgilangan tuman hududida joylashgan boʻlsa, uning ham mehnatga haq toʻlashda ushbu koeffitsiyentlarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

4. Ushbu Kodeksning 245-moddasiga koʻra mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan insonning munosib turmush darajasini taʼminlash zarurati hamda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi tomonidan ishlab chiqilgan takliflar hisobga olingan holda Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida bir vaqtning oʻzida belgilanadi hamda tashkiliy-huquqiy shakllaridan, mulkchilik shakllaridan va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar, barcha ish beruvchilar uchun majburiy etib belgilangan.

Oʻrindoshlik asosida ishlovchi xodimning mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori asosida hisob-kitob qilingan miqdordan kam boʻlmasligi kerak. Shu bilan birga sharhlanayotgan moddada oʻrindoshning mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda (masalan, ishga toʻliq kelmagan boʻlishi mumkin), ishlab chiqarish natijasiga (ishbay haq toʻlashda) yoki mehnat shartnomasida nazarda tutilgan boshqa shartlarga qarab belgilanadi.

5. Xodimning oʻrtacha ish haqini hisoblab chiqarishda asosiy ish joyi boʻyicha ish uchun va oʻrindoshlik asosida ish uchun ish haqi alohida-alohida hisob-kitob qilinadi. Bundan maqsad shundaki, xodimning oʻrtacha ish haqi asosida hisoblangan taʼtil toʻlovlari, nafaqalar va boshqa toʻlovlar miqdorini toʻgʻri va aniq belgilashdir.

Oʻrtacha ish haqini hisoblash uchun mehnatga haq toʻlash tizimida nazarda tutilgan barcha turdagi toʻlovlarni, shu jumladan ish haqi, nafaqalar, qoʻshimcha toʻlovlar va boshqa toʻlovlarni hisobga olish kerak, lekin faqat ishlagan vaqt yoki bajarilgan ish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblanganlarni hisobga olish kerak. Istisno tariqasida ish haqi bilan bogʻliq boʻlmagan toʻlovlar boʻlishi mumkin, masalan, moddiy yordam, kompensatsiya va boshqalar.

6. Sharhlanayotgan moddaning oltinchi qismi oʻrindoshlik asosida ishlaydigan xodimlarning huquqlarini himoya qilishga va ish haqi boʻyicha kamsitishlarni bartaraf etishga qaratilgan. Ish beruvchi, asosiy xodimga va oʻrindoshlik asosida ishlayotgan xodimga ish haqi toʻlovlarini amalga oshirishda tenglik printsipiga rioya qilishi kerak. Bu nafaqat ish haqi yoki tarif stavkasiga, balki mukofotlar, qoʻshimcha haq, ustamalar, ragʻbatlantiruvchi toʻlovlar kabi barcha qoʻshimcha toʻlovlarga ham tegishli.

Ushbu qoidadan istisnolar mumkin, agar ular jamoa shartnomasida yoxud ish beruvchi tomonidan kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishilgan holda qabul qilingan oʻzga ichki hujjatda nazarda tutilgan boʻlsa.