1.1.Sharhlanayotgan modda ishlab chiqilgan mehnat normalarini bajarish shartlariga bagʻishlangan boʻlib, mehnat normalari (yaʼni, ishlab chiqarishda belgilangan hajmdagi ish, xizmat yoki mahsulot) faqatgina zarur shartlar mavjud boʻlsagina xodimdan talab qilinishi mumkinligini bildiradi. Aks holda, xodimni mehnat normasini bajarmaganlikda ayblab boʻlmaydi.

1.2. Binolar, inshootlar, mashinalar, texnologik jihozlar va boshqa asbob-uskunalarning soz holatda boʻlishi lozim, yaʼni ishchilar ishlaydigan binolar xavfli va yaroqsiz boʻlsa, mashina va mexanizmlar nosoz boʻlsa, mehnat normasi bajarilishi mumkin emas. Bu holatda xodim ishni bajara olmasa – aybdor ish beruvchi hisoblanadi.

MISOL

Tikuvchilik fabrikasida tikuv mashinalari buzilgan. Agar xodim belgilangan normani bajarmasa, unga chora koʻrilmaydi, chunki uskunaning sozligi – ish beruvchining majburiyati.

1.3. Ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan texnik hujjatlar va boshqa zarur hujjatlar bilan oʻz vaqtida taʼminlashi, yaʼni ishchilarga texnologik jarayonni qanday bajarish kerakligi haqidagi yoʻriqnomalar, chizmalar, smetalar oʻz vaqtida berilishi lozim. Bunday hujjatlar boʻlmasa, ishni toʻgʻri bajarishning imkoni yoʻq.

Ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan texnik hujjatlar deganda qonunchilik talablari, mehnat normalari, standartlar, qoidalar koʻrsatilgan hujjatlar nazarda tutiladi.

MISOL

Qurilish ishchisi binoning devorini qayerdan boshlab qurishini bilmaydi, chunki loyiha chizmasi berilmagan. Bu holatda ish bajarmaganlik uchun xodim javobgar emas.

1.4. Mehnat shartnomasida shartlashilgan ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan xomashyo, asbob-uskunalar, maxsus kiyim, himoya vositalari (mehnat instrumentlari) ish beruvchi tomonidan oʻz vaqtida va yetarli miqdorda taqdim etilishi lozim.

Shuningdek, past sifatli material (xom ashyo) ishlashga, misol uchun ishni sekinlashtirsa, xalaqit bersa, mehnat normasi bajarilmagan boʻlishida xodimning aybi boʻlmaydi.

MISOL

Payvandchiga past sifatli elektrodlar beriladi, natijada ishda nuqson paydo boʻladi. Bu holatda javobgarlik ish beruvchining zimmasida boʻladi.

1.5. Mehnat muhofazasi va ishlab chiqarish xavfsizligi talablariga javob beradigan mehnat shart-sharoitlari taʼminlanishi ham muhim.

Ish joyi xavfsizlik qoidalariga rioya qilingan, xavfli omillardan xoli, yoritilgan, shamollatilgan boʻlishi kerak. Aks holda, bu yerda mehnat normasi belgilab boʻlmaydi.

Mehnat muhofazasi va ishlab chiqarish xavfsizligi talablari MK 20-bobida koʻrsatilgan.

MISOL

Issiq tsexda ventilyatsiya ishlamaydi, havo harorati 50°C ga yaqin. Bu holatda xodimlarning norma bajara olmasligi tushunarli va asoslidir, bu holatda aybdor ish beruvchi hisoblanadi.