1. Ishbay tizimi — xodimning oladigan maoshi ishlagan mahsulot miqdori yoki bajargan ishi asosida hisoblanadigan toʻlov tizimidir. Yaʼni, qancha ishlab chiqarsa yoki xizmat koʻrsatsa, shunga yarasha haq oladi.

Ushbu tizimni barcha tashkilotlarda qoʻllash mumkin, davlat tashkiloti, xususiy korxonalar yoki nodavlat notijorat tashkilotlarda ham.

Mazkur moddada qayd etilganidek ishbay toʻlovda narxlar quyidagi asosiy toʻrtta omildan kelib chiqib belgilanadi:

ish razryadi (malaka razryadi, malaka darajasidan kelib chiqadi). Har bir ish turi maʼlum bir murakkablik darajasi (razryad) bilan baholanadi. Misol uchun 3-razryadli payvandchi uchun oddiyroq ish, 5-razryadli uchun esa murakkabroq ish, yaʼni ish murakkabroq boʻlsa – unga belgilangan narx yuqoriroq boʻladi;

mehnatga haq toʻlash razryadi. Bu xodimning oʻziga tegishli razryad, yaʼni malakasiga yarasha qancha maosh olishiga asos boʻladi. Odatda xodimning ish razryadi va haq toʻlash razryadi mos keladi, lekin ayrim hollarda farq qilishi mumkin. Misol uchun bir xil ishni 3-razryadli va 5-razryadli ishchi bajarsa, 5-razryadli ishchiga koʻproq toʻlanadi;

tarif stavkasi (yoki lavozim maoshi). Tarif stavkasi – har bir razryad uchun yoki xodimning bajargan ishi uchun qoʻshimcha toʻlovlardan tashqari xodimning mehnatiga haq toʻlashning qatʼiy belgilangan bir soatlik, bir kunlik yoki oylik maosh miqdori. Bu stavkalar korxona tarif setkasiga (razryadlar jadvaliga) asoslanadi. Misol uchun 3-razryad uchun bir soatlik tarif stavkasi 10 000 soʻm boʻlishi mumkin;

ishlab berish normasi (yoki vaqt normasi). Ishlab chiqarish normasi — xodim bir soatda yoki bir smenada qancha mahsulot ishlab chiqarishi