1. Doimiy mehnat normalari bu asosiy, rasmiy mehnat normalari boʻlib, ularni amalga joriy etilgan kundan boshlab doimiy ravishda ishlatish koʻzda tutilgan, yaʼni ular maʼlum bir sana yoki muddat bilan cheklanmaydi, nomuayyan muddatga belgilanadi.

Ular faqat yangi texnologiyalar kiritilganda, ishlab chiqarish tashkiloti oʻzgarganda yoki MK 274-moddada belgilangan boshqa hollarda almashtirilishi yoki qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

Vaqtinchalik norma – bu maʼlum bir muddat uchun qoʻyiladigan mehnat normasi boʻlib quyidagi holatlarda qoʻllaniladi:

yangi mahsulot ishlab chiqarishni boshlayotganda;

yangi texnikani oʻzlashtirish jarayonida;

ishlab chiqarish yoki mehnat tashkilotini sinov tariqasida yangilayotgan paytda.

Ular eng koʻpi bilan 3 (yoki undan kam) oy muddatga belgilanadi va ushbu muddat vaqtinchalik norma sinov davrida amal qiladi.

Bu muddat tugagach tahlillar asosida ishlash samaradorligi, texnika va ishlab chiqarish sharoitlari hisobga olinib, doimiy norma ishlab chiqilishi lozim. Aks holda, vaqtinchalik norma nizolarga sabab boʻlishi, yoki ishchilarning huquqlari buzilishi mumkin.

MISOL

Yangi bir turdagi robotlashgan uskunani oʻrnatgan korxona, ishchilarga 3 oy mobaynida bu uskunani oʻrganish va unga mos ishlab chiqarish ritmini shakllantirish uchun vaqtinchalik norma qoʻyadi. Masalan: 1 oyda 500 dona mahsulot oʻrniga 300 dona norma belgilanadi.

2. Vaqtinchalik mehnat normasi uch oygacha amal qiladi. Biroq agar bu davr ichida texnika toʻliq oʻzlashtirilmagan boʻlsa yoki ishlab chiqarish hali toʻliq yoʻlga qoʻyilmagan boʻlsa, ish beruvchi vaqtinchalik normalarni uzaytirishi mumkin. Biroq bu faqat kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

MISOL

Agar korxonada yangi uskuna oʻrnatilgan boʻlib, u 3 oyda toʻliq ishga tushirilishi kerak boʻlsa, lekin texnik sabablarga koʻra bu 4 oyga choʻzilsa – vaqtinchalik mehnat normasi 1 oyga uzaytirilishi mumkin, lekin bu qaror kasaba uyushmasi bilan kelishilgan holda qabul qilinadi.

3. Quyidagi maxsus holatlarda odatdagi mehnat normasi qoʻllanmaydi. Ular uchun alohida, vaziyatga mos norma belgilanadi:

texnologiya oʻzgartirilganda, yaʼni ishlab chiqarish texnologiyasi tubdan oʻzgarsa, misol uchun qoʻl mehnatidan avtomatlashtirilgan tizimga oʻtilsa, bu holat uchun maxsus norma kerak boʻladi;

baxtsiz hodisalar va avariya xavfi mavjud ishlar, yaʼni energiya taʼminoti, gaz, yongʻinga qarshi tizim, kimyo sanoati kabi joylarda qisqa muddatli, xavfli ishlar uchun umumiy norma qoʻllab boʻlmaydi, bunda maxsus, xavfsizlikni inobatga olgan norma belgilanadi;

bir martalik ishlar, yaʼni doimiy emas, balki faqat bir marta bajariladigan ishlar, misol uchun bino buzish, uskunani demontaj qilish, vaqtincha ehtiyot choralarini koʻrish va h.k.lar uchun umumiy mehnat normasi emas, aniq holatga xos norma belgilanadi.

MISOL

Kimyo zavodida yangi zaharli modda bilan ishlash texnologiyasi sinov tariqasida kiritilmoqda. Bunda avvalgi normalar qoʻllanmaydi, har bir jarayon uchun alohida xavfsizlik meʼyori belgilanadi yoki elektr tarmogʻida favqulodda uzilish boʻldi. Uni bartaraf etish uchun kechasi, qisqa muddatli, xavfli ish amalga oshiriladi. Bu holat uchun mos ravishda individual norma belgilanadi.