1. Sharhlanayotgan moddada ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha tarmoq komissiyasi, tarkibi, uning faoliyatida ishtirok etuvchi organlar, xodimlar vakillarining shaxsiy tarkibini shakllantirish bilan bogʻliq qoidalar belgilangan. Ushbu qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida”gi Qonuni 49-moddasida ham belgilangan.

Qonunning mazkur normasiga koʻra tarmoq darajasida doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar tuziladi. Komissiya oʻz faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiruvchi ijtimoiy sheriklik organi hisoblanadi.

Kasaba uyushmalari tarmoq birlashmalarining, ish beruvchilar tarmoq birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) vakillari, taraflarning taklifi boʻyicha esa - Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining hamda boshqa manfaatdor vazirliklarning, davlat qoʻmitalari va idoralarning vakillari ham komissiyalar aʼzolari hisoblanadi.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha tarmoq komissiyasini tashkil etishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 3 iyuldagi “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi 553-son qarori asos boʻladi.

2. Ikki tomonlama tarmoq komissiyasi quyidagilardan tashkil topadi:

xodimlarning tarmoq birlashmalari vakillari. Bu — maʼlum bir soha xodimlarini birlashtirgan Respublika kasaba uyushmalari kengashlari (masalan, Oʻzbekiston taʼlim va fan xodimlari kasaba uyushmasi Respublika kengashi);

ish beruvchilarning tarmoq birlashmalari vakillari. Bu — maʼlum bir sohadagi ish beruvchilarni birlashtirgan vazirliklar, idoralar yoki xoʻjalik birlashmalari (masalan, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi yoki maʼlum bir tarmoqdagi yirik kompaniyalar uyushmasi);

Ushbu komissiyaning bosh maqsadi — Tarmoq (tarif) kelishuvlarini ishlab chiqish va imzolashdir. Bu hujjatda shu sohadagi barcha korxonalar uchun majburiy boʻlgan eng past mehnat standartlari belgilanadi.

3. Uch tomonlama tarmoq komissiyasi quyidagicha shakllanadi:

xodimlar vakillari. Tarmoq kasaba uyushmalari (masalan, Sogʻliqni saqlash xodimlari kasaba uyushmasi);

ish beruvchilar vakillari. Sohadagi ish beruvchilar birlashmalari yoki yirik korxonalar uyushmalari;

davlat boshqaruvi organlari. Tegishli vazirlik yoki qoʻmita (masalan, Energetika vazirligi yoki Transport vazirligi);

Normaning muhim qismi shundaki, agar davlat organining oʻzi ish beruvchi sifatida qatnashsa (masalan, vazirlik oʻz tizimidagi tashkilotlar uchun ish beruvchi boʻlsa), manfaatlar toʻqnashuvi kelib chiqmasligi uchun uchinchi (xolis) tomon sifatida Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi ishtirok etadi.

Komissiya xodimlar yoki ish beruvchilarning taklifi asosida tuziladi. Yaʼni, agar kasaba uyushmasi muzokara boshlash haqida taklif bersa, davlat organi va ish beruvchilar buni rad eta olmaydi.

Maʼlumki, bugungi kunda Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi tarkibiga kiruvchi 14 ta tarmoq kasaba uyushmasi boʻlib, ular 32,5 mingdan ziyod boshlangʻich tashkilotlarni birlashtirgan. Shunga koʻra, MKning ushbu moddasida belgilanganidek, ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama tarmoq komissiyasi tarkibiga xodimlar va ish beruvchilarning tarmoq birlashmalari vakillari, shuningdek tegishli tarmoqdagi davlat boshqaruvi organlari vakillari kiritilishi mumkin. Tegishli tarmoqdagi davlat boshqaruvi organlari ish beruvchilar sifatida ish yuritgan hollarda esa Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi vakillari ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama tarmoq komissiyasida ishtirok etadi.

4. Komissiyaga tarkibiga kiritiladigan vakillarning tarkibi va aʼzolarining soni taraflarning kelishuviga koʻra belgilanadi. Bunda xodimlar vakillarining tarkibi xodimlarning tegishli tarmoq birlashmasi tomonidan, ish beruvchilar vakillarining tarkibi ish beruvchilarning tarmoqdagi birlashmasi, tegishli tarmoq davlat boshqaruvi organlari vakillarining tarkibi ushbu organ rahbari tomonidan belgilanadi. Bu tenglik printsipiga asoslangan boʻlib, kelgusida komissiya ishining barqarorligini taʼminlashga xizmat qiladi.

Ushbu norma tarmoq (soha) darajasidagi uch tomonlama komissiyani shakllantirishning tashkiliy tartibini belgilaydi. Bu yerda asosiy eʼtibor vakillarni tanlashda har bir tarafning suveren huquqini himoya qilishga qaratilgan.

Bu ijtimoiy sheriklikdagi tenglik printsipini taʼminlaydi. Bir taraf ikkinchisidan soni jihatidan koʻp boʻlib, ovoz berishda ustunlikka ega boʻlib qolishining oldini oladi.