1. Sharhlanayotgan moddada ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika komissiyasi toʻgʻrisida qoidalar belgilangan. Ushbu qoidalar MKning ushbu normasidan tashqari Oʻzbekiston Respublikasining “Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida”gi Qonuni 49-moddasida va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda ham belgilangan.

MKning mazkur normasiga koʻra respublika darajasida doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiya tuziladi. Kasaba uyushmalari respublika birlashmalarining, ish beruvchilar respublika birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, manfaatdor vazirliklarning, davlat qoʻmitalari va idoralarning vakillari komissiya aʼzolari hisoblanadi.

Aytish kerakki, Xalqaro mehnat tashkilotining Xalqaro mehnat normalari qoʻllanilishiga koʻmaklashish uchun uch tomonlama maslahatlashuvlar toʻgʻrisidagi 144-sonli Konventsiyasi (Jeneva, 1976 yil 21 iyun)da ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar faoliyatiga doir muhim tavsiyaviy qoidalar berilgan. Mazkur Konventsiya talablarini bajarish maqsadida esa Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 3 iyuldagi “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi 553-son qarori qabul qilingan.

Komissiya oʻz faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiruvchi va mehnat sohasida doimiy faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy sheriklik organi hisoblanadi.

Komissiya:

respublika darajasida (Respublika komissiyasi);

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida (Hududiy komissiya) tashkil etiladi.

Komissiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, boshqa qonun hujjatlariga, Xalqaro mehnat tashkiloti konventsiyalari va tavsiyalariga, ushbu Nizomga amal qiladi hamda oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasining “Ijtimoiy sheriklik toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan ijtimoiy sheriklik printsiplariga rioya qilgan holda amalga oshiradi.

2. Qaror bilan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi tarkibi tasdiqlangan. Ayni vaqtda Komissiyaga Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatidan vakillar, Respublika kasaba uyushmalari birlashmalaridan vakillar, ish beruvchilar respublika birlashmalaridan vakillar kiritilgan. Qoida tariqasida, Komissiya aʼzolari boshqa ishga oʻtgan taqdirda, uning tarkibiga ushbu lavozimlarga yangi tayinlangan shaxslar yoki zimmasiga tegishli funktsiyalarni bajarish yuklangan shaxslar kiritiladi.

Shuningdek, qaror bilan “Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar toʻgʻrisida”gi nizom tasdiqlangan. Shuningdek, qarorda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasining asosiy vazifalari ham koʻrsatilgan. Quyidagilar Komissiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:

xodimlar va ish beruvchilarning mehnat huquqlarini, iqtisodiy va ijtimoiy manfaatlarini himoya qilishga, aholi turmush darajasini oshirishga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosat amalga oshirilishini taʼminlash masalalari boʻyicha maslahatlashuvlar oʻtkazish va pozitsiyalarini kelishish;

pozitsiyalar, huquqlar va manfaatlarni oʻzaro hisobga olish asosida amaliy hamkorlikni taʼminlash;

bosh bitim tuzish va uning ijrosini nazorat qilish orqali ijtimoiy-mehnat munosabatlarini jamoa-shartnoma asosida tartibga solishga koʻmaklashish;

xalqaro tajribani oʻrganish, ijtimoiy sheriklik va ijtimoiy-huquqiy munosabatlar sohasida tegishli xorijiy tashkilotlar tomonidan oʻtkaziladigan tadbirlarda ishtirok etish, xalqaro mehnat normalarini ratifikatsiya qilish va qoʻllash bilan bogʻliq masalalar yuzasidan maslahatlashuvlar oʻtkazish;

Xalqaro mehnat konferentsiyasi kun tartibi bandlariga taalluqli savollarga javoblar va hukumatlarning Konferentsiya tomonidan muhokama etiladigan matnlarga taklif etilayotgan fikr-mulohazalari boʻyicha maslahatlashuvlar oʻtkazish;

Xalqaro mehnat tashkilotining xalqaro mehnat normalari qoʻllanishiga koʻmaklashish uchun uch tomonlama maslahatlashuvlar toʻgʻrisidagi 144-sonli Konventsiyasida (Jeneva, 1976 yil, 21 iyun) nazarda tutilgan tartib-taomillarni amalga oshirish toʻgʻrisida yillik maʼruzalar eʼlon qilish;

ratifikatsiya qilinmagan konventsiyalar va tavsiyalar qoʻllanishiga va tegishli hollarda ratifikatsiya qilinishiga koʻmaklashish uchun amalga oshirilishi mumkin boʻlgan chora-tadbirlarni aniqlab olish maqsadida ularni vaqti-vaqti bilan koʻrib chiqish.

Komissiya tarkibiga har bir tomondan hal qiluvchi ovozga ega kamida yetti nafardan vakil, shu jumladan bir nafar hamrais (tenglik printsipi asosida) kiradi.

Respublika komissiyasida:

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatidan, Respublika kasaba uyushmalari birlashmalaridan va Ish beruvchilar respublika birlashmalaridan rahbar lavozimidagi vakillar kiritilgan.

3. Bu norma ijtimoiy sheriklikning eng yuqori darajasi — Respublika (milliy) darajasidagi uch tomonlama komissiyani shakllantirishni tartibga soladi. Bu yerda gap butun mamlakat miqyosidagi mehnat siyosatini belgilaydigan strategik organ haqida bormoqda.

Ushbu komissiya odatda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi deb ataladi. Uning asosiy vazifalaridan biri butun Oʻzbekiston uchun amal qiladigan Bosh kelishuvni ishlab chiqish va imzolashdir.

Ushbu qoidaning boshqalardan (hududiy yoki tarmoq darajasidan) farqi shundaki, Hukumat vakillari faqat vazirlik darajasida emas, balki Vazirlar Mahkamasining farmoyishi bilan rasmiylashtiriladi. Bu komissiya qarorlarining naqadar yuqori yuridik va siyosiy kuchga ega ekanligini koʻrsatadi.

MKning bir qancha moddalarida normativ-huquqiy hujjatlar yoki muhim masalalar Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi takliflari asosida yoki ushbu komissiya bilan kelishgan holda amalga oshirish lozimligi belgilangan.

Masalan, MKning 245-moddasi birinchi qismida mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan insonning munosib turmush darajasini taʼminlash zarurati hamda Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi tomonidan ishlab chiqilgan takliflar hisobga olingan holda Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida bir vaqtning oʻzida belgilanishi hamda tashkiliy-huquqiy shakllaridan, mulkchilik shakllaridan va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar, barcha ish beruvchilar uchun majburiy ekanligi belgilangan.