1. Ushbu modda noqulay mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligini belgilaydi. Bu modda mehnat sharoitlari ogʻir yoki xavfli boʻlgan ishlarda band boʻlgan xodimlarning sogʻligʻini muhofaza qilish va ularning ish yukini kamaytirishga qaratilgan.

Noqulay mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligini belgilashda asosiy qoidalar mazkur moddada belgilangan boʻlib, unga koʻra:

qisqartirilgan ish vaqti – noqulay mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlar uchun normal ish vaqtidan (haftasiga 40 soat) kamroq ish soatlari belgilanadi;

qonunchilikda belgilangan ish vaqti normalari – qisqartirilgan ish vaqtining aniq davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq belgilanadi. Mehnat jarayonida zararli va xavfli ishlab chiqarish omillari taʼsiriga duchor boʻladigan xodimlarga haftasiga oʻttiz olti soatdan oshmaydigan ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi belgilanadi.

Bunday ishlar roʻyxati va ularni bajarishdagi ish vaqtining aniq davomiyligi jamoa kelishuvlarida, jamoa shartnomasida, agar ular tuzilmagan boʻlsa – ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish asosida belgilanadi.

Bu tartib xodimlarning sogʻligʻini muhofaza qilish va ularning mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan. Qisqartirilgan ish vaqti mehnat sharoitlarining ogʻirligi va xavfliligiga bogʻliq holda belgilanadi. Shuningdek, bu masala jamoa kelishuvlari va shartnomalar orqali ham aniqlanishi mumkin.

2. Oʻta zararli va oʻta xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi 758-son qarori bilan “Oʻta zararli va oʻta xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan davomiyligi” tasdiqlangan.

XALQARO STANDARTLAR

Xalqaro mehnat tashkilotining "Toʻliqsiz ish vaqti sharoitlarida ishlash toʻgʻrisida"gi 175-sonli konventsiyasida toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlovchi xodimlarning mehnat sharoitlari va ijtimoiy himoyasiga oid xalqaro standartlarni belgilaydi. Toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlovchi xodimlarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan va ular uchun mehnat sharoitlarini yaxshilashni nazarda tutadi.

Konventsiyada ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi, mehnatga haq toʻlash, ijtimoiy kafolatlar va ishchilarning huquqlarini himoya qilish masalalari belgilangan. Shuningdek, davlatlardan noqulay mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlar uchun qoʻshimcha kafolatlar va himoya choralarini joriy etish talab qilinadi.