1. Ushbu modda noqulay mehnat sharoitlarida va tabiiy-iqlim sharoitlarida ishlayotgan xodimlarga qoʻshimcha kafolatlar berilishini nazarda tutadi. Bu kafolatlar mehnat sharoitlarining ogʻirligi va xavfliligiga bogʻliq holda belgilanadi.

Qoʻshimcha kafolatlar quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:

1) mehnatni muhofaza qilish talablariga mos keladigan sharoitlarni taʼminlash kafolatlari (MK 356-modda sharhiga qarang);

2) ish vaqtiga oid kafolatlar:

noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi (MK 477-modda sharhiga qarang);

noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlarning har kungi ishi (smenasi) davomiyligi (MK 478-modda sharhiga qarang);

noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlarni ish vaqtidan tashqari ishga jalb etishdagi cheklovlar (MK 479-modda sharhiga qarang);

oʻta zararli va oʻta xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtini jamlab hisobga olishni qoʻllashdagi cheklovlar (MK 480-modda sharhiga qarang);

3) taʼtillarga oid kafolatlar:

noqulay mehnat sharoitlaridagi ish uchun yillik qoʻshimcha taʼtil (MK 481-modda sharhiga qarang);

noqulay tabiiy-iqlim sharoitlaridagi ish uchun har yilgi qoʻshimcha taʼtil (MKning 483-modda sharhiga qarang);

4) mehnatga haq toʻlashga oid:

ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi belgilangan noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan shaxslarning mehnatiga haq toʻlash (MKning 482-modda sharhiga qarang);

noqulay tabiiy-iqlim sharoitlaridagi ish uchun mehnatga haq toʻlash koeffitsiyentlari (MKning 484-modda sharhiga qarang);

muvofiq mehnat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilingan yoxud oʻz ixtiyoriga zid tarzda ishlash imkoniyatidan mahrum boʻlgan quyidagi vaqt uchun kafolatli toʻlovlarni amalga oshirilishi:

xodim mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻquvdan hamda bilim va koʻnikmalar tekshiruvidan yoki majburiy tibbiy koʻrikdan oʻzining aybisiz oʻtmaganligi sababli ishdan chetlashtirilgan davr;

ushbu Kodeksning 364-moddasiga muvofiq sogʻligʻining holatiga koʻra yengilroq ishga yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan xoli boʻlgan ishga oʻtkazilgan davr;

mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakolatli shaxs tomonidan oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalar bajarilgan davr;

xodimlar majburiy tibbiy koʻriklardan oʻtgan davr;

homilador ayol yengilroq yoxud noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan xoli boʻlgan ishga oʻtkazilgan davr;

5) boshqa qoʻshimcha kafolatlar:

sogʻligʻining holatiga koʻra yengilroq ishga yoki noqulay ishlab chiqarish omillari taʼsirini istisno etadigan ishga oʻtkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi ana shunday ishga ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay oʻtkazishi;

tibbiy xizmat va ijtimoiy himoya – xodimlar sogʻligʻini saqlash uchun qoʻshimcha choralar;

va boshqalar.

2. Qonunchilikda belgilangan eng past darajadagi kafolatlar barcha ish beruvchilar uchun majburiy hisoblanadi. Shu bilan birga, jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomalari yoki kasaba uyushmalari bilan kelishilgan ichki hujjatlar orqali mehnatni muhofaza qilishga qoʻshimcha kafolatlar belgilanishi mumkin.

Bu norma ish beruvchilarga qonunchilikda belgilangan kafolatlar bilan xodimlarga taʼminlash boʻyicha majburiyatlarini belgilasa, jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomalari yoki kasaba uyushmalari bilan kelishilgan ichki hujjatlar orqali mehnatni muhofaza qilishga qoʻshimcha kafolatlar belgilash mumkinligi qoʻshimcha huquqlar beradi.

XALQARO STANDARTLAR

Xalqaro mehnat tashkiloti mehnat sharoitlari va ishchilarning huquqlarini himoya qilishga oid bir qator konventsiyalarni qabul qilgan. Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlarida mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi xodimlarga qoʻshimcha kafolatlar berish masalasi Xalqaro mehnat tashkilotining “Mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda ishlab chiqarish muhiti toʻgʻrisida” 155-sonli va "Mehnat xavfsizligi va gigiyenasiga koʻmaklashish asoslari toʻgʻrisida" 187-sonli konventsiyalarida belgilangan.

Ushbu konventsiyalarda ishchilarning mehnat xavfsizligi, ish vaqti, taʼtillar va mehnatga haq toʻlash masalalariga oid xalqaro standartlar belgilangan. Shuningdek, davlatlardan noqulay mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlar uchun qoʻshimcha kafolatlar va himoya choralarini joriy etish talab qilinadi. Ushbu konventsiya mehnat xavfsizligi va gigiyenasini takomillashtirishga qaratilgan xalqaro standartlarni belgilaydi.