467-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Vaxta obʼyektda ishlarni bajarish vaqtini va smenalar oʻrtasida dam olish vaqtini oʻz ichiga oluvchi umumiy davrdir.
Vaxtaning davomiyligi bir oydan oshmasligi kerak.
Jamoa kelishuvlarida yoki jamoa shartnomasida belgilangan alohida hollarda ayrim obʼyektlarda vaxtaning davomiyligi uch oyga qadar uzaytirilishi mumkin.
1. Vaxta davri — bu xodimning doimiy yashash joyidan uzoqda, bevosita ishlarni bajarish obʼyektida boʻlib, ish beruvchi tomonidan tashkil etilgan vaxta shaharchasida yoki yotoqxonada yashaydigan butun vaqt oraligʻidir.
Ishlarni bajarish vaqti, yaʼni ish vaqti xodimning bevosita mehnat majburiyatlarini bajaradigan soatlari (masalan, 11 yoki 12 soatlik smenalar). Bu vaqt uchun ish haqi toʻlanadi.
Smenalar oʻrtasida dam olish vaqti esa xodim smenasi tugagandan soʻng keyingi smenagacha dam oladigan vaqt. Bu davr xodimning sogʻligʻini tiklashi, ovqatlanishi va shaxsiy ehtiyojlarini qondirishi uchun zarur.
Vaxta davrining mazmuni faqatgina ish soatlari bilan cheklanmaydi. Xodimning obʼyektda oʻtkazgan barcha vaqti (hatto u dam olayotgan boʻlsa ham) vaxta usuli bilan bogʻliq va uning uyidan uzoqda boʻlishini anglatadi. Shu sababli butun davr mehnatni tashkil etishning alohida qoidalariga boʻysunadi.
2. Vaxtaning umumiy normal davomiyligi bir oydan oshmasligi kerak. Bu asosiy norma boʻlib, qonunchilik vaxtaning standart chegarasini belgilaydi.
Bu xodimning uzoq muddatli uzluksiz ish rejimi va uydan uzoqda boʻlishi tufayli yuzaga keladigan jismoniy va ruhiy zoʻriqishini oldini oladi. Xodimning oilasiga qaytishi va ijtimoiy majburiyatlarini bajarishi uchun yetarli imkoniyat beradi.
3. Vaxta davomiyligini uzaytirish, bu qoida asosiy cheklovdan istisno qilish mexanizmini belgilaydi.
Istisnoning sababi ,yaʼni baʼzi obʼyektlar yoki ish turlari (masalan, juda olis, borish qiyin boʻlgan obʼyektlar, mavsumiy ishlar, oʻta murakkab qurilishlar) iqtisodiy yoki tashkiliy sabablarga koʻra, xodimlarni har oy almashtirishni noqulay yoki imkonsiz qilib qoʻyadi.
Uzaytirishning sharti mavjud boʻlib, vaxta davomiyligini uch oygacha uzaytirish faqatgina alohida hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Bu zarurat obʼyektiv ravishda asoslanishi kerak.
Uzaytirish jamoa kelishuvlarida (tarmoq darajasidagi kelishuv) yoki jamoa shartnomasida aniq koʻrsatilishi shart.
Hatto istisno holatlarda ham, vaxtaning eng uzoq chegarasi uch oy (90 kun) bilan cheklanadi. Bundan ortiq uzaytirishga ruxsat berilmaydi.