1. Bu modda mehnat qonunchiligidagi yangi va muhim tushunchani — “Xodimni boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborish” institutini belgilaydi.

Yaʼni, xodim oʻzining asosiy ish beruvchisi bilan mehnat munosabatlarini tugatmasdan, vaqtinchalik toʻxtatib, faqat maʼlum muddatga boshqa tashkilot, boshqa ish beruvchida mehnat faoliyatini amalga oshirishi mumkin.

Bu vaqtinchalik ikkinchi ish beruvchi bilan ishlash shakli boʻlib, uning asosiy belgisi — vaqtinchalik, yozma rozilik va qayta ishga joylashish kafolatidir.

Moddaning ushbu qismida quyidagi shartlarni aniq belgilaydi:

faqat xodimning yozma roziligi bilan, yaʼni ish beruvchi xodimni majburiy ravishda boshqa tashkilotga yubora olmaydi;

vaqt chegarasi: bir yildan koʻp boʻlmagan muddatga.

Bu vaqtinchalik xizmat safari doimiy koʻchish emas, balki vaqtinchalik faoliyat sifatida qaraladi.

Yuborish asosi — alohida muddatli mehnat shartnomasi hisoblanadi.

Xodim vaqtinchalik ishlayotgan tashkilot bilan alohida muddatli mehnat shartnoma tuzadi, u yerda uning mehnat huquq va majburiyatlari, ish haqi, ish vaqti va vazifalari belgilanadi.

Xodimning asosiy ish beruvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi tugatilmaydi, faqat vaqtinchalik toʻxtatib turiladi. Bunda xodimning ish joyi saqlanadi, xodimning alohida mehnat shartnomasi muddati tugagach, avvalgi ishiga qaytadi.

Bu institut mehnat bozoridagi malaka almashinuvi va tajriba oshirishni taʼminlaydi.

Uning qoʻllanilishi ishlab chiqarish kooperatsiyasida, loyihalar doirasida, xodimlarni qayta tayyorlash yoki stajirovka joʻnatishda juda foydali mexanizm hisoblanadi.

MISOL

Toshkentdagi “Neftgaz” MCHJ muhandisi 6 oyga Qashqadaryo viloyati Neftni qayta ishlash korxonasiga yangi texnologiya tizimini joriy qilish uchun boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborildi.

Bunda xodim yozma rozilik berdi va Qashqadaryo viloyati Neftni qayta ishlash korxonasi bilan 6 oy muddatga mehnat shartnomasi tuzildi.

Ushbu muddat tugagandan soʻng xodim Toshkentdagi avvalgi lavozimiga qaytdi.

Xodimni boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborish (MK 147-modda) va xizmat safari (MK 287-modda) bir biridan farq qiladi. Shuning uchun vaqtincha xizmat safariga yuborish uchun belgilangan tartib va shartlarni xizmat safariga qoʻllab boʻlmaydi yoki aksincha.

Vaqtincha xizmat safariga yuborishda xodim boshqa ish beruvchiga yuborilsa, xizmat safarida bitta ish beruvchi korxona faoliyatiga oid masalada xodimning oʻzining doimiy ish joyidan boshqa joyga xizmat topshirigʻini bajarish uchun maʼlum bir muddatga yuborilishi tushuniladi.

2. Ushbu norma mehnat munosabatlaridagi vaqtinchalik xizmat safari muddatini belgilash va uzaytirish masalasini tartibga soladi.

Unga koʻra uch tomonlama kelishuv orqali, yaʼni xodim, uni yuborgan ish beruvchi va qabul qilgan ish beruvchi oʻrtasidagi yozma kelishuv asosida vaqtinchalik xizmat safari muddatini yana koʻpi bilan bir yilgacha uzaytirishi mumkin.

Bunda avvalgi muddatli mehnat shartnomasiga qoʻshimcha kelishuv tuziladi, unda yangi muddat (masalan, “2026 yil 15 fevralgacha”) aniq koʻrsatiladi, uchala tomon (xodim, yuborgan ish beruvchi, qabul qilgan ish beruvchi) imzo qoʻyadi.

3. Bu norma maxsus holat — Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonalariga yoki konsullik muassasalariga diplomatik, konsullik, maʼmuriy-texnik yoki xizmat koʻrsatuvchi lavozimlardagi xodimlarni xizmat safariga yuborish tartibi alohida maxsus normativ-huquqiy hujjatlarda aniq belgilangan boʻladi.

Ushbu holatda maxsus hujjat normativ-huquqiy hujjat boʻlishi kerak.

4. Vaqtincha xizmat safari davomida xodimning: ish turi, lavozimi, vazifa doirasi boshqa tashkilotdagi mehnat jarayoniga mos ravishda oʻzgartirilishi mumkin, lekin bu har qanday holda xodimning ixtiyoriy roziligi asosida amalga oshiriladi.

Xodim vaqtinchalik boshqa tashkilotga yuborilganda:

u yerdagi ish sharoiti, ish uskunalari, texnologiya yoki vazifalar turlicha boʻlishi mumkin;

tashkilotning ichki nizomi va lavozim vazifalari ham boshqacha boʻladi;

xodimning malakasiga yarasha vazifa qisman oʻzgarishiga ehtiyoj tugʻiladi.

Shu sababli ish beruvchi xodimning mehnat vazifasini vaqtinchalik holatga moslashtirishi mumkin, biroq xodimning roziligisiz emas.

Xodimning roziligi yozma shaklda yoki qoʻshimcha kelishuv shaklida boʻlishi kerak, unda vazifa, ish nomi, lavozim, ish davri va oʻzgarish sababi aniq koʻrsatiladi. Ushbu rozilik mehnat shartnomasiga ilova sifatida qoʻshiladi.

Aks holda, bunday oʻzgarish qonunga zid mehnat shartini oʻzgartirish hisoblanadi.

MISOL

1. Buxgalter loyiha boʻyicha 6 oyga boshqa ish beruvchiga xizmat safariga yuborildi.

Qabul qilgan tashkilotda u moliya tahlilchisi vazifasini bajarishi kerak boʻldi.

Xodim yozma ravishda rozilik berdi va bu qoʻshimcha kelishuv orqali rasmiylashtirildi.

Bu holat qonun talablariga toʻliq mos.

2. Muhandisni vaqtincha boshqa korxonaga yuborishdi, u yerda unga ishlab chiqarish ustasi vazifasi yuklatildi, lekin u yozma rozilik bermagan.

Bu holatda mehnat inspektsiyasi ish beruvchi harakatini qonunbuzarlik deb topadi.

Vaqtincha xizmat safariga yuborilganda mehnatga haq toʻlash xodim vaqtincha xizmat safariga yuborilgan ish beruvchi tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu ish beruvchi toʻlovga qobiliyatsiz boʻlgan taqdirda, bajarilgan ish uchun haq toʻlash majburiyati xodim vaqtincha xizmat safariga yuborilgan ish beruvchiga nisbatan regress daʼvo qoʻzgʻatish huquqi bilan xodimni vaqtincha xizmat safariga yuborgan ish beruvchi zimmasiga yuklatiladi.

5. Bu norma mehnat munosabatlaridagi ikki ish beruvchi ishtirok etadigan maxsus holatni tartibga soladi:

birinchi ish beruvchi — xodimni vaqtincha yuboruvchi tomon;

ikkinchi ish beruvchi — vaqtincha ishdan foydalanuvchi, yaʼni xodim amaliy faoliyat koʻrsatayotgan tashkilot.

Moddaning ushbu qismida vaqtincha xizmat safarida mehnatga haq toʻlash vaqtincha qabul qilgan ish beruvchi tomonidan amalga oshiriladi. Yaʼni, xodimni ishlatayotgan ish beruvchi tomonidan amalga oshiriladi, albatta xodim bilan kelishuvga asosan. Bu yerda birinchi ish beruvchi, yaʼni yuborgan ish beruvchidagi ish haqi saqlanishi majburiyati yoʻq.

Shuningdek, ushbu qismda agar xodimni ishlatayotgan tashkilot toʻlovga qobiliyatsiz deb topilsa, xodimga haq toʻlash majburiyati yuborgan ish beruvchi zimmasiga oʻtadi, lekin u keyinchalik regress (qayta daʼvo) tarzida mablagʻni ishlatgan tashkilotdan undirishi mumkin boʻladi.

6. Bu norma xodimning vaqtinchalik boshqa ish joyiga oʻtganida uning mehnat huquqlari yomonlashmasligini, balki yaxshilanishi mumkinligini kafolatlaydi.

Yaʼni, agar ikki ish beruvchida mehnat sharoitlari qoʻllanilishi farqlansa, xodim uchun qulayrogʻi tanlanadi.

Bu yerda qulayroq shartlar deganda quyidagilar nazarda tutiladi:

mehnatga haq toʻlash boʻyicha yuqoriroq ish haqi, qoʻshimcha ustama yoki mukofotlar, oshiruvchi tarif stavkasi koeffitsiyentini qoʻllash;

dam olish boʻyicha uzoqroq mehnat taʼtili, qisqartirilgan yoki moslashuvchan ish vaqti, kunlik ish vaqti va ish haftasidagi dam olish kunlarining qulay tartibi.

Ushbu modda vaqtincha xizmat safariga yuborilgan xodimga qoʻshimcha huquq beradi. Agar xodimning tanlovi ish beruvchiga maʼqul boʻlsa, yaʼni oʻzaro kelishuvga erishilsa, mehnat shartnoma tuziladi va qulayroq mehnat shartlari mehnat shartnomada koʻrsatiladi.

Mazkur normani qoʻllashda byudjet tashkiloti emas, balki xoʻjalik hisobidagi tashkilotlarda, xususiy korxonalarda qoʻllash muammo emas, chunki qonunchilik talablariga koʻra ushbu korxonalar xodimlarga mehnatga haq toʻlash shartlarini oʻzlari belgilaydi.

Ushbu norma davlat tashkilotlari uchun, ayniqsa byudjet tashkilotlari uchun vaqtincha xizmat safariga kelgan xodimlar uchun yuborgan tashkilotning xodimlari ish haqi yuqoriroq boʻlsa, ushbu xodimga ish haqini yuqoriroq miqdorni belgilashga asos boʻlib xizmat qiladi.

7. Xodim vaqtinchalik boshqa tashkilotda ishlab turgan boʻlsa ham, uning mehnat faoliyatidagi bu davr umumiy mehnat staji (tajriba, ish davomiyligi) sifatida hisoblanadi. Yaʼni, xodim ish staji uzilmaydi, toʻplanishda davom etadi.

Ish staji xodim uchun quyidagi huquqiy va ijtimoiy kafolatlar bilan bogʻliq, misol uchun MKning 220-moddasiga koʻra xodim tashkilot yoki tarmoqda ishlagan har 5 yili davomiyligi 2 kalendar kun boʻlgan qoʻshimcha mehnat taʼtili qoʻshib beriladi, shuningdek korxona faoliyatida mehnat staji uchun lavozim maoshiga qoʻshimcha ustamalar belgilangan boʻlishi mumkin.

MISOL

“UzAuto” MCHJ xodimi 2025 yil 1 yanvardan 2025 yil 1 oktyabrgacha “GM Powertrain”ga vaqtincha xizmat safariga yuborildi.

U yerda ishlab turgan 9 oylik davr uning umumiy ish stajiga qoʻshiladi.

Shu sababli xodimning yillik taʼtil huquqi va ustamalari saqlanadi.

Moddaning ushbu qismi xodim vaqtinchalik boshqa ish beruvchiga yuborilgan boʻlsa ham, uning mehnat staji saqlanishini kafolatlaydi.

8. Bu norma ish joyidagi baxtsiz hodisalar yuzasidan masʼuliyat kimda boʻlishini aniq belgilaydi.

Yaʼni, agar vaqtinchalik xizmat safarida boʻlgan xodim boshqa tashkilot hududida ishlab turganida jarohat olsa yoki baxtsiz hodisa yuz bersa, tekshiruvni tashkil etish va rasmiylashtirish shu hodisa sodir boʻlgan ish beruvchi (yaʼni, vaqtincha foydalanuvchi tashkilot) zimmasiga yuklatiladi.

Bu qoida adolatli va mantiqan asosli:

baxtsiz hodisa ayni oʻsha tashkilot hududida va u yerdagi mehnat sharoitida yuz beradi;

xodimning mehnat jarayonini tashkil etuvchi tomon — vaqtincha qabul qilgan ish beruvchi;

u ish joyi xavfsizligi, texnika xavfsizligi va mehnat muhofazasi uchun javobgar.

Shuning uchun tekshiruv va rasmiylashtirish majburiyati ham shu ish beruvchida boʻladi.