1. Oʻzbekiston Respublikasining “Qon va uning tarkibiy qismlari donorligi toʻgʻrisida”gi Qonuni 5-moddasiga koʻra, qon va uning tarkibiy qismlarini tibbiyot ehtiyojlari uchun topshirish donor tomonidan ixtiyoriylik asosida amalga oshiriladi.

Shaxsni qon va uning tarkibiy qismlarini topshirishga biron-bir tarzda majburlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ushbu Qonunning 15-moddasiga koʻra, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar maʼmuriyati, harbiy qism komandirlari (boshliqlari):

shaxslarni donorlar safiga jalb qilishda qon bilan ishlash xizmatiga koʻmaklashadilar;

tibbiy koʻrikdan oʻtadigan kuni va qon topshiradigan kuni donorni uning murojaatiga binoan ish, xizmat yoki oʻqish joyidan sogʻliqni saqlash muassasalariga borishiga moneliksiz ruxsat beradilar, donorning shu kunlari ish yoki xizmat joyida boʻlmasligi odamlar hayoti yoki sogʻligʻiga xavf tugʻdirishiga, davlat mudofaasi, xavfsizligi va jamoat tartibini taʼminlash bilan bogʻliq vazifalar bajarilmasligiga yoki boshqa ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan hollar bundan mustasno;

qon topshirish tashkil etilishi uchun zarur boʻlgan binolarni berib turadilar;

donorga qonunchilikda belgilangan kafolatlarni beradilar hamda ragʻbatlantirish choralarini qoʻllaydilar.

Yuqoridagi qonun talablaridan kelib chiqib, sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida ish beruvchi tibbiy tekshiruvdan oʻtish kunida hamda qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish kunida xodimlarni tibbiyot muassasalariga moneliksiz yuborishi shartligi belgilangan.

Xodim qon yoki uning tarkibiy qismlarini (plazma, trombotsit, leykotsit va h.k.) topshirishni xohlaganda, ish beruvchi xodimning bu huquqini cheklay olmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirining 2013 yil 16 dekabrdagi 423-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom 49-bandiga koʻra, mehnat sharoiti ogʻir va zararli ishlarda ishlovchi donorlar uchun donatsiya bilan ish qobiliyatini tiklash orasidagi oraliq vaqt 12 soatdan kam boʻlmasligi kerak.

Donatsiya deganda donordan olingan qon va uning tarkibiy qismlarini retsipiyentga (tibbiy koʻrsatmalarga asosan qon yoki uning tarkibiy qismlarining quyilishiga muhtoj boʻlgan shaxsga) quyish uchun moʻljallangan yoki boshqa tibbiyot ehtiyojlarida (dori vositalarini tayyorlash va h.k.) foydalanish uchun tayyorlash muolajasi tushuniladi.

2. Oʻzbekiston Respublikasining “Qon va uning tarkibiy qismlari donorligi toʻgʻrisida”gi Qonuni 20-moddasida qon va uning tarkibiy qismlarini topshirgan va tibbiy koʻrikdan oʻtadigan kuni donor ishdan ozod qilinishi koʻrsatilgan.

Ammo sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish kunida ishlagan boʻlsa, xodimga xohishiga koʻra ish beruvchi ishlagan kuni uchun boshqa ish kunida dam olish kuni (otgul) berilishi belgilangan. Faqat ushbu normani xodimning oʻsha kuni ishga chiqish imkoni boʻlmagan zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlarida bajariladigan ishlarda qoʻllab boʻlmaydi.

Ushbu dam olish kuni belgilashda xodimning xohishini aniqlash uchun yozma ariza yoki bildirish xati olish tavsiya etiladi.

3. Agar xodim qon yoki uning tarkibiy qismlarini har yilgi mehnat taʼtili davrida, dam olish kunlarida (shanba, yakshanba, smena boʻyicha dam olish kunlari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni bilan belgilangan qoʻshimcha dam olish kunlari) va ishlanmaydigan bayram kunlarida topshirsa, bu holda xodimga boshqa ish kunida dam olish kuni berilishi kerak. Aynan qaysi kunini belgilash xodimning xohishiga koʻra amalga oshiriladi.

MISOL

Xodim 30 kunlik mehnat taʼtilida davrida bir kun qon topshirdi.

Mehnat taʼtili davri tugib, xodim ishga chiqqanidan keyin, uning xohishiga koʻra bir dam kuni beriladi.

4. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida koʻrsatilgan holatlarda xodimni qon topshirgan kuni hisobidan boshqa kunga dam olish kuni berilishi va undan foydalanish xodimning xohishiga koʻra belgilangan boʻlsa, ushbu moddaning toʻrtinchi qismiga koʻra donor boʻlgan xodimlarga bevosita qon va uning tarkibiy qismlari topshirilgan har bir kundan keyin dam olish kuni beriladi. Agar xodim ushbu dam olish kunini yillik mehnat taʼtiliga qoʻshib berishni yoki qon va uning tarkibiy qismlari topshirilgan kundan keyin yil davomida boshqa vaqtda berishni soʻrasa, ish beruvchi xodimning xohishini inobatga olishi kerak.

Har bir xodim qon yoki uning tarkibiy qismlarini topshirgan kunidan keyin avtomatik ravishda bir dam olish kuniga haqli.

Ish beruvchi xodimning bu huquqini cheklash yoki rad etishga haqli emas.

Ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlarida belgilangan dam olish kunidan foydalanish kunini aniqlash uchun xodimdan ariza yoki bildirish xati kabi yozma hujjatlarni olish maqsadga muvofiq. Chunki keyinchalik mehnat nizolari kelib chiqsa, ish beruvchi uchun ushbu hujjat dalil boʻlib xizmat qiladi.

MKda aniq talab yoʻq, lekin keyinchalik beriladigan dam olish kunini belgilash va donor xodimga oʻrtacha ish haqini toʻlab berish uchun huquqiy asos hisoblanuvchi hujjat boʻlishi uchun koʻpchilik tashkilotlarda bu holatlar buyruq bilan rasmiylashtiriladi.

5. Xodim qon yoki uning tarkibiy qismlarini topshirish jarayonida, yaʼni tibbiy tekshiruv va qon topshirish kunlari ishdan ozod etilgan boʻlsa, uning oʻrtacha ish haqi toʻliq saqlanadi. Ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlarida belgilangan dam olish kunida ham oʻrtacha ish haqi saqlanadi.

6. Sharhlanayotgan moddaning oltinchi qismida donorlik faktini tasdiqlash va oʻrtacha ish haqini toʻlab berish hamda dam olish kunlarini berish uchun tibbiy tekshiruvdan oʻtish hamda bevosita qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish qon xizmati tomonidan berilgan maʼlumotnoma yoki boshqa hujjat asos boʻladi.

Ushbu hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirining 2013 yil 16 dekabrdagi 423-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomga asosan beriladi.