Ish beruvchi bilan oldindan kelishuv boʻyicha boshqa joyga ishga koʻchib oʻtgan xodimlarga, shuningdek taqsimot boʻyicha yashash joylaridan tashqarida ish joyi berilgan taʼlim tashkilotlarining bitiruvchilariga quyidagilar kompensatsiya qilinadi:
xodim va oila aʼzolari (er, xotin, ular bilan birga yashaydigan, ularning qaramogʻida boʻlgan oila aʼzolari) yoʻlkirasining yoʻl chiptalarini olish uchun qilingan haqiqiy xarajatlari miqdoridagi qiymati;
temir yoʻl yoki avtomobil transportida xodimning oʻziga besh yuz kilogrammgacha va u bilan birga koʻchib oʻtayotgan oila aʼzolariga jami besh yuz kilogrammgacha boʻlgan mol-mulkni tashish xarajatlari;
yoʻlda boʻlishning har bir kuniga xizmat safarlari uchun nazarda tutilgan miqdorda sutkalik toʻlovlar;
agar koʻchib oʻtayotgan xodimning ushbu joyda shaxsiy uy-joyi mavjud boʻlmasa hamda ish beruvchi ushbu xodimga va uning oila aʼzolariga tegishli uy-joy taqdim etmasa, uy-joy ijarasi bilan bogʻliq xarajatlar;
yangi ish joyi boʻyicha bir oylik tarif stavkasi (maosh) miqdorida bir martalik nafaqa (koʻtarma pul), shuningdek xodim bilan birga koʻchib oʻtayotgan har bir oila aʼzosiga koʻchib oʻtayotgan xodim tarif stavkasining (maoshning) uchdan bir qismi, basharti ushbu oila aʼzolari xodimga alohida uy-joy berilgan kundan eʼtiboran oʻn ikki oy ichida koʻchib oʻtsa.
Agar xodim boshqa joydagi ishga kelmasa, xuddi shuningdek mehnat shartnomasida belgilangan muddatlarda uzrli sababsiz ishga kirishmasa, shuningdek agar xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi uning tashabbusi bilan yoki ish beruvchining tashabbusi bilan xodimning aybli harakatlari (harakatsizligi) bilan bogʻliq asoslarga koʻra bekor qilingan boʻlsa, xodim (bitiruvchi) olingan mablagʻni qaytarib berishi shart.
Agar xodim uzrli sababga koʻra (ishning davom etishiga toʻsqinlik qiladigan kasallik, ish joyi joylashgan hududdan tashqarida istiqomat qiluvchi oʻz qaramogʻidagi shaxslarga gʻamxoʻrlik qilish zarurati va boshqalar) ish boshlamagan boʻlsa yoki ish boshlagan kunidan eʼtiboran bir yil oʻtguniga qadar mehnat shartnomasini bekor qilsa, olingan mablagʻlarni ish beruvchiga qaytarishi kerak, bundan yoʻlkira qiymati mustasno.
Jamoa shartnomasida yoki ish beruvchi tomonidan tasdiqlanadigan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda qabul qilingan ichki hujjatda boshqa joyda ishlash uchun ketayotgan xodimlar uchun toʻlovlarning ushbu modda birinchi qismida nazarda tutilganidan yuqoriroq miqdorlari belgilanishi mumkin.
1.1. Ish beruvchi bilan oldindan kelishuv boʻyicha boshqa joyga ishga koʻchib oʻtgan xodimlarga, shuningdek taqsimot boʻyicha ish joyi berilgan taʼlim tashkilotlarining bitiruvchilariga quyidagilar kompensatsiya qilinadi.
1.2. Yoʻlkira xarajatlari. Xodim va uning oila aʼzolari (er, xotin, ular bilan birga yashaydigan qaramogʻidagi shaxslar)ning yoʻl chiptalari uchun toʻlangan haqiqiy xarajatlar toʻliq qoplanadi. Buning uchun yoʻl chiptalari va boshqa transport xarajatlarini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilishi shart.
MISOL
Agar xodim turmush oʻrtogʻi va 2 farzandi bilan koʻchsa, temir yoʻl chiptalari uchun 2 000 000 soʻm toʻlangan boʻlsa, ish beruvchi bu summani toʻliq qoplaydi.
1.3. Mol-mulkni tashish xarajatlari. Xodimning shaxsiy buyumlari va jihozlarini faqat temir yoʻl yoki avtomobil transporti orqali tashish xarajatlari toʻliq qoplanadi, bunda xodimning oʻzi uchun — 500 kg gacha, oila aʼzolari uchun — umumiy 500 kg gacha.
MISOL
Xodim oʻz jihozlari uchun 400 kg, oila aʼzolari uchun 300 kg yuk yubordi.
Yuk tashish xarajatlari umumiy birgalikda 1 200 000 soʻm boʻlsa, ish beruvchi ushbu summani toʻliq toʻlaydi.
1.4. Yoʻlda boʻlish kunlari uchun sutkalik toʻlovlar. Xodim va uning oila aʼzolari yoʻlda boʻlgan har bir kun uchun xizmat safari uchun belgilangan sutkalik meʼyorlarda kompensatsiya oladi. Sutkalik miqdori qonunchilikda yoki jamoa shartnomasida belgilanadi.
MISOL
Xodim 3 kun yoʻlda boʻldi, sutkalik toʻlov 120 000 soʻm boʻlsa, uch kun uchun 3 × 120 000 = 360 000 soʻm toʻlanadi.
1.5. Uy-joy ijarasi xarajatlari. Agar xodimda yangi joyda shaxsiy uy-joy mavjud boʻlmasa va ish beruvchi unga uy-joy taqdim etmasa, uy-joy ijarasi bilan bogʻliq xarajatlar ish beruvchi tomonidan qoplanadi. Bu xarajatlar miqdori jamoa shartnomasi yoki ichki hujjatlarda belgilanishi mumkin.
MISOL
Xodim yangi ish joyi yaqinida oyiga 1 500 000 soʻm ijara haqi toʻlaydi, ish beruvchi bu xarajatni toʻliq yoki belgilangan meʼyorda qoplashi shart.
1.6. Bir martalik nafaqa (koʻtarma pul). Xodimga yangi ish joyiga koʻchib oʻtganligi uchun bir martalik nafaqa toʻlanadi. Nafaqa miqdori xodimning oʻzini bir oylik tarif stavkasi (maosh) miqdorida va har bir oila aʼzosi uchun xodimning tarif stavkasi (maoshining) ⅓ qismi miqdorida belgilanadi. Ushbu toʻlov, agar oila aʼzolari xodimga uy-joy berilgan kundan boshlab 12 oy ichida koʻchib oʻtsa, amal qiladi.
MISOL
Xodimning oylik maoshi = 3 000 000 soʻm.
Uning oilasida turmush oʻrtogʻi va 2 farzandi bor.
Xodim uchun nafaqa = 3 000 000 soʻm.
Oila aʼzolari uchun nafaqa = 3 000 000 × ⅓ × 3 (oila aʼzosi) = 3 000 000 soʻm.
Jami nafaqa miqdori 6 000 000 soʻmni tashkil qiladi.
Ushbu kompensatsiyalar asosiy ish haqiga qoʻshimcha ravishda amalga oshiriladi va ish beruvchi tomonidan toʻliq qoplanishi shart.
2. Bu qoidaga asosan ushbu moddada belgilangan kompensatsiya toʻlovlari (yoʻlkira, mol-mulk tashish, uy-joy ijarasi, koʻtarma pul va boshqa xarajatlar) bilan bogʻliq boʻlib, ayrim holatlarda xodim bu toʻlovlarni qaytarishi shart.
Kompensatsiyani qaytarish talab qilinadigan holatlar:
xodim boshqa joydagi ishga kelmasa. Agar ish beruvchi bilan oldindan kelishib, boshqa joydagi ishga koʻchib oʻtgan boʻlsa-da, lekin belgilangan ish boshlash kunida ishga umuman kelmasa, olingan barcha kompensatsiyalar (yoʻlkira, koʻtarma pul, ijara haqi va h.k.) ish beruvchiga qaytarilishi shart.
xodim mehnat shartnomasida belgilangan muddatda uzrli sababsiz ishga kirishmasa. Agar mehnat shartnomasida aniq muddat koʻrsatilgan boʻlsa va xodim belgilangan vaqtda ishga kirishmasa, shuningdek bunda uzrli sabablar yoʻq boʻlsa, xodim kompensatsiya toʻlovlarini toʻliq qaytarishi kerak.
MISOL
Xodim 1 iyundan ish boshlashi kerak edi, lekin 15 iyungacha ishga chiqmadi. Agar uzrli sabab boʻlmasa, olingan barcha mablagʻ qaytariladi.
Xodim mehnat shartnomasini oʻz tashabbusi bilan bekor qilsa. Agar xodim yangi ish joyiga koʻchib oʻtib, kompensatsiyalarni olgandan soʻng oʻz xohishiga koʻra ishdan boʻshasa, xodim toʻlangan mablagʻlarni toʻliq yoki qisman qaytarishi shart.
Ish beruvchining tashabbusi bilan xodimning aybli harakatlari (harakatsizligi) bilan bogʻliq asoslarga koʻra bekor qilingan boʻlsa. Agar ish beruvchi mehnat shartnomasini xodimning aybi bilan bogʻliq asoslarga koʻra bekor qilsa, xodim kompensatsiya toʻlovlarini qaytarishi shart.
3. Agar xodim uzrli sababga koʻra ishga umuman kirishmasa (masalan, ogʻir kasallik, qaramogʻidagilarga parvarish zaruriyati va boshqa asosli holatlar) yoki ishga kirganidan keyin bir yil toʻlmasdan mehnat shartnomasini bekor qilsa, u holda olingan kompensatsiya toʻlovlari ish beruvchiga qaytarilishi shart.
Agarda kompensatsiyalar toʻliq qaytarilishi lozim boʻlsa ham, yoʻlkira xarajatlari qaytarilmaydi. Yoʻl chiptalari, transport toʻlovlari va yoʻlda boʻlgan sutkalik xarajatlar xodimda qoladi.
MISOL
Vaziyat: Xodim Toshkentdan Buxoroga ishga koʻchib oʻtdi. Ish beruvchi unga quyidagi kompensatsiyalar toʻladi:
yoʻlkira xarajatlari – 1 200 000 soʻm;
bir martalik nafaqa – 3 000 000 soʻm;
oila aʼzolari uchun nafaqa – 1 500 000 soʻm;
mol-mulk tashish xarajatlari – 800 000 soʻm.
Xodim ishga kirishdan oldin kasallik sababli ishga chiqa olmadi.
Natija: Qaytarilishi kerak boʻlgan summa: 3 000 000 + 1 500 000 + 800 000 = 5 300 000 soʻm.
Yoʻlkira xarajatlari (1 200 000 soʻm) qaytarilmaydi.
Agar xodim ish boshlamasa yoki bir yilga yetmasdan shartnomani bekor qilsa, quyidagi kompensatsiyalar qaytarilishi shart:
4. Bu qoida ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan kompensatsiyalar (yoʻlkira, mol-mulk tashish, sutkalik toʻlovlar, uy-joy ijarasi, koʻtarma pul) miqdorining eng kam miqdordagi kompensatsiya toʻlovlarini kafolatlaydi. Lekin ish beruvchi, kasaba uyushmasi bilan kelishgan holda jamoa shartnomasi, ichki hujjatlarda ushbu kompensatsiya miqdoridan yuqoriroq miqdorda kompensatsiyalarni belgilashi mumkin. Bu xodimlar manfaatiga xizmat qiladi va ish beruvchiga xodimlarni ragʻbatlantirish imkoniyatini beradi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi