1. Sharhlanayotgan mazkur moddada ish beruvchilarning birlashish huquqi bilan bogʻliq tartiblar koʻrsatilgan.

Ushbu qoida ish beruvchilarga oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ijtimoiy sheriklikni amalga oshirish maqsadida birlashish erkinligini kafolatlaydi. Bu shuni anglatadiki, ish beruvchilar oʻz xohishlariga koʻra, oldindan hech qanday ruxsat olmasdan, oʻz birlashmalarini tuzish va ularga aʼzo boʻlish huquqiga ega.

Ushbu qoida ish beruvchilarning huquqlarini himoya qilishning muhim kafolati hisoblanadi va ularning oʻz manfaatlarini himoya qilish uchun birlashish erkinligini taʼminlaydi hamda ijtimoiy sheriklikni rivojlantirishga yordam beradi, chunki u ish beruvchilar va xodimlar oʻrtasida konstruktiv muloqot va hamkorlikni ragʻbatlantiradi, shuningdek iqtisodiy rivojlanishga koʻmaklashadi, chunki u ish beruvchilarning oʻz muammolarini hal qilish va biznes muhitini yaxshilash uchun birlashish imkoniyatini yaratadi.

Ish beruvchilarning birlashish huquqi barcha ish beruvchilarga, shu jumladan yuridik shaxslarga va yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Ish beruvchilar birlashmalari quyidagi maqsadlarni koʻzlashi mumkin:

oʻz aʼzolarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini ifoda etish va himoya qilish;

ijtimoiy sheriklikni amalga oshirish, yaʼni xodimlar va ularning vakillari bilan muzokaralar olib borish va kelishuvlarga erishish;

biznes muhitini yaxshilash, qonunchilikni takomillashtirish va davlat organlari bilan hamkorlik qilish;

oʻz aʼzolariga maslahat, axborot va boshqa xizmatlarni koʻrsatish.

Ish beruvchilar birlashmalarini tuzish uchun quyidagi tartibga rioya qilish kerak:

1) taʼsis yigʻilishini oʻtkazish va birlashmaning ustavini qabul qilish;

2) birlashmani davlat roʻyxatidan oʻtkazish.

Ish beruvchilar birlashmalarining faoliyati qonunchilik bilan cheklanishi mumkin. Masalan, ular oʻz faoliyatini amalga oshirishda boshqa shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini buzmasliklari kerak.

Ish beruvchilarning jamoat birlashmalari ixtiyoriy jamoat tashkilotlari sifatida tuziladi va ish olib boradi, ularning maqsadi iqtisodiyotni va tadbirkorlik tashabbusini rivojlantirish va samaradorligini oshirish hisoblanadi.

2. Ish beruvchilar birlashmasi yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar boʻlgan ish beruvchilarning va (yoki) ish beruvchilar birlashmalarining ixtiyoriy aʼzoligiga asoslangan nodavlat notijorat tashkilot boʻlib, ularni tashkil etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonun bilan tartibga solinadi.

Nodavlat notijorat tashkiloti - jismoniy va (yoki) yuridik shaxslar tomonidan ixtiyoriylik asosida tashkil etilgan, daromad (foyda) olishni oʻz faoliyatining asosiy maqsadi qilib olmagan hamda olingan daromadlarni (foydani) oʻz qatnashchilari (aʼzolari) oʻrtasida taqsimlamaydigan oʻzini oʻzi boshqarish tashkilotidir.

Nodavlat notijorat tashkiloti jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini, boshqa demokratik qadriyatlarni himoya qilish, ijtimoiy, madaniy va maʼrifiy maqsadlarga erishish, maʼnaviy va boshqa nomoddiy ehtiyojlarni qondirish, xayriya faoliyatini amalga oshirish uchun hamda boshqa ijtimoiy foydali maqsadlarda tuziladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 72-moddasida belgilanishicha davlat nodavlat notijorat tashkilotlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini taʼminlaydi, ularga jamiyat hayotida ishtirok etish uchun teng huquqiy imkoniyatlar yaratadi.

Davlat organlari va mansabdor shaxslarning nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyatiga aralashishiga, shuningdek nodavlat notijorat tashkilotlarining davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyatiga aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Qonunchilikka koʻra davlat nodavlat notijorat tashkilotlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini taʼminlaydi, ularga ijtimoiy hayotda ishtirok etish uchun teng huquqiy imkoniyatlar yaratib beradi.

3. Hech kim ish beruvchilarning oʻz manfaatlarini himoya qilish uchun birlashish huquqini cheklashi yoki ularni muayyan ish beruvchilar birlashmasiga aʼzo boʻlishga majburlashi mumkin emas. Bu ish beruvchilarning oʻz xohishiga koʻra birlashish yoki birlashmaslik erkinligini kafolatlaydi.

Ushbu qoida ish beruvchilarning huquqlarini himoya qilishning muhim kafolati hisoblanadi va ularning birlashish erkinligini taʼminlaydi, iqtisodiy rivojlanishga koʻmaklashadi, chunki u ish beruvchilarning oʻz muammolarini hal qilish va biznes muhitini yaxshilash uchun birlashish imkoniyatini yaratadi.

Ushbu qoida barcha holatlarda qoʻllaniladi, jumladan:

hech kim ish beruvchilarning ish beruvchilar birlashmasini tashkil etishiga, unga aʼzo boʻlishiga yoki unda faol ishtirok etishiga monelik qilmasligi kerak;

hech kim ish beruvchilarni muayyan ish beruvchilar birlashmasiga aʼzo boʻlishga yoki undan chiqishga majburlamasligi kerak;

hech kim ish beruvchilarni ish beruvchilar birlashmasiga aʼzoligi yoki aʼzo emasligi uchun kamsitmasligi kerak.