1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida ish beruvchi tomonidan faqat xodimning roziligi bilan ish haqidan ushlab qolish mumkinligi, uning roziligisiz ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirdagina ushlab qolinishi koʻrsatilmoqda. Mazkur qoida ish beruvchi yoki uning vakillari tomonidan buzilganda taqdirda qonunda nazarda tutilgan javobgarliklarni keltirib chiqaradi.

Umumiy qoida deganda ushbu qoidadan tashqari boshqa qoida ham borligi tushuniladi.

Agar xodim rozi boʻlsa, yaʼni yozma arizasiga asosan uning ish haqidan ushlab qolish mumkin. Masalan, amaliyotda koʻp qoʻllaniladigan kasaba uyushmasi qoʻmitasi aʼzoligiga badallar toʻlash uchun xodimning yozma arizasiga asosan har oyda ish haqidan ushlab qolinishi mumkin.

MILLIY QONUNCHILIK

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 66-moddasi birinchi qismiga koʻra, mulkdor oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka oʻz xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.

XALQARO STANDARTLAR

Xalqaro mehnat tashkilotining Ish haqini himoya qilish toʻgʻrisidagi 95-sonli Konventsiyasi

5-modda

Ish haqi bevosita xodimga toʻlanadi, agar milliy qonun hujjatlari, jamoa shartnomasi yoki arbitraj qarori buning aksini koʻzda tutmasa yoki mazkur xodim buning aksiga rozilik bildirmagan boʻlsa.

6-modda

Ish beruvchilarga xodimning ish haqini tasarruf etish erkinligini har qanday tarzda cheklash taqiqlanadi.

2. Faqatgina MKning 269-moddasi ikkinchi qismida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda xodimning yozma roziligisiz ish haqidan ushlab qolish mumkin.

2.1. Soliqlar va yigʻimlar uchun xodimning yozma roziligisiz ish haqidan ushlab qolish mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 1-moddasiga koʻra, soliqlar va yigʻimlarni belgilash, joriy etish va bekor qilishga, hisoblab chiqarish hamda toʻlashga doir munosabatlarni, shuningdek soliq majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq munosabatlar Soliq kodeksi bilan tartibga solinadi.

Soliq deganda Soliq kodeksida belgilangan, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetiga yoki davlat maqsadli jamgʻarmasiga toʻlanadigan majburiy begʻaraz toʻlov tushuniladi.

Yigʻim deganda byudjet tizimiga Soliq kodeksda yoki boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan majburiy toʻlov tushuniladi, bu yigʻimning toʻlanishi uni toʻlovchi shaxsga nisbatan vakolatli organ yoki uning mansabdor shaxsi tomonidan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni amalga oshirish, shu jumladan unga muayyan huquqlarni yoxud ruxsat etuvchi hujjatlarni berish shartlaridan biri boʻladi.

Soliq kodeksining 17-moddasi birinchi qismida Oʻzbekiston Respublikasi hududida belgilangan soliqlar koʻrsatilgan boʻlib, unda jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi yakka tartibdagi mehnat munosabatlariga bogʻliq boʻlib, xodim ish beruvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasiga muvofiq oʻz mehnati tufayli daromad oladi. Ushbu daromadi uchun belgilangan tartibda soliq toʻlaydi.

Soliq kodeksining 371-moddasida ish beruvchi bilan mehnatga oid munosabatlarda boʻlgan va tuzilgan mehnat shartnomasiga (kontraktiga) muvofiq ishlarni bajarayotgan xodimlarga hisoblanadigan hamda toʻlanadigan mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar deb eʼtirof etiladigan barcha toʻlovlar koʻrsatilgan.

Soliq kodeksining 381 va 382-moddalariga koʻra, mehnat shartnomalari (kontraktlari)ga asosan olingan daromadlar boʻyicha soliq stavkasi 12 foizni tashkil etadi.

MILLIY QONUNCHILIK

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 63-moddasi:

Fuqarolar qonun bilan belgilangan soliqlar va yigʻimlarni toʻlashi shart.

Soliq va yigʻimlar adolatli boʻlishi hamda fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.

2.2. Xodimning roziligisiz uning ish haqidan “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan sud qarorlarini va boshqa ijro hujjatlarini ijro etish uchun, shuningdek vakolatli organlarning qonuniy talablarini bajarish uchun ushlab qolish mumkin.

“Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 3-moddasiga koʻra, sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini majburiy ijro etish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi organlarining davlat ijrochilari zimmasiga yuklatiladi.

Pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisidagi sud hujjatlarining va boshqa organlar hujjatlarining talablarini ijro etish qonunda nazarda tutilgan hollarda soliq organlari, banklar hamda boshqa kredit tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

Sud hujjatlarining va boshqa organlar hujjatlarining talablari qonunda nazarda tutilgan hollarda oʻzga jismoniy yoki yuridik shaxslar tomonidan ham ijro etilishi mumkin.

Mazkur Qonunning 64-moddasiga koʻra, undiruv quyidagi hollarda qarzdorning ish haqiga yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarga qaratiladi:

davriy toʻlovlarni undirish toʻgʻrisidagi qarorlarni ijro etishda;

mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoridan koʻp boʻlmagan miqdordagi, shu jumladan yigʻma ijro ishi yuritishga birlashtirilgan ijro hujjatlari boʻyicha ushbu miqdordagi pul summasini undirishda;

undirilayotgan summalarni toʻliq uzish uchun qarzdorning mol-mulki boʻlmaganda yoki uning mol-mulki yetarli boʻlmaganda.

Qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilotlar yoki oʻzga shaxslar undiruvchidan yoxud davlat ijrochisidan ijro hujjatini olgan kundan eʼtiboran qarzdor xodimning ish haqi va boshqa daromadlaridan pul mablagʻlarini ijro hujjatidagi talablarga muvofiq ushlab qolishi shart.

Qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilot yoki oʻzga shaxs ushlab qolingan pul mablagʻlarini undiruvchiga toʻlov amalga oshirilgan kundan eʼtiboran uch kun ichida toʻlashi yoki oʻtkazishi shart. Pul mablagʻlarini toʻlash va oʻtkazish qarzdor xodim hisobidan amalga oshiriladi.

Qarzdor xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinganda, u oʻqishni bitirganda (boshqa joyga oʻtkazilganda), pensiya va boshqa daromadlar olish joyidan ketganda, qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilot yoki oʻzga shaxs bu haqda darhol davlat ijrochisiga xabar berishi va amalga oshirilgan undiruvlar toʻgʻrisida belgi qoʻyilgan ijro hujjatini unga qaytarishi shart.

Qarzdor xodim yangi ish joyi, pensiya va boshqa daromadlar olish joyi toʻgʻrisida darhol davlat ijrochisiga va undiruvchiga xabar berishi shart.

Qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilot yoki oʻzga shaxs ijro hujjatlarining oʻz vaqtida va toʻgʻri ijro etilishini, ularning hisobini va saqlanishini Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi tomonidan tasdiqlanadigan qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilotlar yoki oʻzga shaxslar tomonidan ijro hujjatlarining ijro etilishi qoidalariga muvofiq holda taʼminlaydi.

Davlat ijrochisi qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilot yoki oʻzga shaxs tomonidan ijro hujjati talablari bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, shu jumladan ijro hujjati boʻyicha pul mablagʻlarining toʻgʻri ushlab qolinishi va oʻz vaqtida oʻtkazilishi, ularning saqlanishiga va hisobga olinishiga doir belgilangan talablarga rioya etilishi yuzasidan undiruvchining arizasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan tekshirish oʻtkazadi. Bunday tekshirishni oʻtkazishda qarzdor xodimga ish haqi yoki boshqa unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlayotgan tashkilot yoki oʻzga shaxs tegishli buxgalteriya hujjatlarini va boshqa hujjatlarni davlat ijrochisiga taqdim etishi shart.

Xodimning ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlardan ushlab qolinadigan summalar miqdori soliqlar ushlab qolingandan keyin qolgan summadan hisoblab chiqariladi.

“Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 69-moddasiga koʻra, Majburiy ijro byurosi organlarining davlat ijrochilari tomonidan ish haqidan undirishda quyidagi pul summalariga qaratilishi mumkin emas:

mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetganlik, shuningdek boquvchisining vafot etganligi sababli koʻrilgan zararni toʻlash summalariga;

xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida mayib boʻlgan (yaralangan, shikastlangan, kontuziyaga uchragan) shaxslarga va mazkur shaxslar halok boʻlgan (vafot etgan) taqdirda ularning oila aʼzolariga toʻlanadigan summalarga;

bola tugʻilganligi munosabati bilan toʻlanadigan summalarga;

aliment majburiyatlari boʻyicha toʻlanadigan summalarga;

mehnat sharoiti noqulay va oʻziga xos boʻlgan ishlar uchun toʻlanadigan summalarga, shuningdek radiatsiya taʼsiriga uchragan shaxslarga va qonunchilikda belgilangan boshqa hollarda toʻlanadigan summalarga;

homiladorlik va tugʻish boʻyicha toʻlanadigan nafaqa summalariga;

dafn etish marosimi uchun beriladigan nafaqa summalariga;

qisman haq toʻlanadigan taʼtil davrida bolani parvarishlash uchun toʻlanadigan summalarga;

bola tugʻilishi, qarindoshlar vafot etishi, nikoh tuzish munosabati bilan korxona, muassasa yoki tashkilot tomonidan toʻlanadigan summalarga;

xizmat safari, boshqa joyga ishga oʻtkazilganligi, qabul qilinganligi yoki yuborilganligi munosabati bilan toʻlanadigan summalarga;

mehnatga oid munosabatlar bekor qilinganda ishdan boʻshatish nafaqasi tariqasida toʻlanadigan summalarga.

2.3. Ayrim holatlarda ish beruvchi xodimga MK yoki boshqa qonunchilik hujjatlariga koʻra toʻlovlarni oldindan toʻlab berishi kerak, lekin keyinchalik ish bajarilmasa yoki toʻlovlar sarflanmasa, xodimning ish haqidan uning roziligisiz ushlab qolinishi mumkin.

Ushbu toʻlovlarga quyidagilar kiradi:

ish haqi hisobiga berilgan boʻnak (avans);

boshqa joydagi ishga koʻchib oʻtganligi munosabati bilan xoʻjalik ehtiyojlariga berilgan boʻnak (avans);

xizmat safarlariga berilgan sarflanmagan va oʻz vaqtida qaytarilmagan boʻnak.

Ish haqi hisobiga berilgan boʻnakni olgandan ushbu boʻnak berilgan ish bajarilmagan yoki ishlab berilmaganda ushlab qolinadi.

Boshqa joydagi ishga koʻchib oʻtganligi munosabati bilan xoʻjalik ehtiyojlariga berilgan boʻnak, agar koʻchib oʻtish amalga oshirilmasa yoki toʻlangan boʻnak ehtiyojlardan koʻp boʻlsa ushlab qolinadi.

Xizmat safarlari xarajatlarini qoplash uchun oldindan boʻnak berilganda, ushbu boʻnak sarflanmasa yoki toʻliq sarflanmasa va oʻz vaqtida qaytarilmasa ish haqidan ushlab qolinadi.

Hisob-kitobdagi xatolar oqibatida ortiqcha toʻlangan summalarni qaytarib olish uchun ish haqidan ushlab qolish mumkin.

Hisob-kitobdagi xatolik bilan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar notoʻgʻri qoʻllash oqibatida toʻlangan toʻlovlarni farqini ajratish muhim. Bu haqida mazkur moddaning toʻrtinchi qismi sharhida batafsil bayon etilgan.

Ish beruvchi boʻnakni qaytarish, qarzdorlikni toʻlash uchun belgilangan muddat tamom boʻlgan kundan mehnat toʻgʻrisidagi boshqa huquqiy hujjatlarda, asosan ish beruvchining buyrugʻida koʻrsatilgan boʻladi. Shuning uchun ushbu muddat tamom boʻlganda yoki hisob-kitobdagi tufayli xatolik toʻlov notoʻgʻri hisoblab chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay ushlab qolish haqida buyruq chiqarishga haqli.

Demak, mazkur ushlab qolishlar ish beruvchining buyrugʻi asosida amalga oshiriladi.

Mazkur belgilangan muddatlar oʻtib ketgan boʻlsa yoki xodim boʻnakni toʻlash uchun ushlab qolish asoslariga yoxud miqdoriga eʼtiroz bildirayotgan boʻlsa, qarzni toʻlash sud tartibida amalga oshiriladi;

MISOL

Xodim 20 kunga xizmat safariga yuborildi, unga xizmat safari xarajatlarini qoplash uchun 10 mln soʻm miqdor boʻnak berildi, lekin ushbu boʻnakning 9 mln soʻmi xarajat qilindi, yaʼni 1 mln soʻm boʻnak sarflanmadi. Xodim xizmat safaridan qaytgan kundan eʼtiboran uch ish kuni mobaynida avans hisobotini taqdim qildi, lekin ish beruvchi ushbu 1 mln sarflanmagan boʻnakni ikki oy mobaynida xodimning ish haqidan ushlab qolmagan. Tegishli tekshiruv davomida ushbu holat aniqlansa, ushbu holatda ish haqidan ushlab qolish faqat sud tartibida amalga oshiriladi.

HUJJATLARDAN NAMUNALAR

BUYRUQ

Sana va buyruq raqami

Xizmat safaridagi xarajatlarni

qoplash uchun berilgan boʻnakning

sarflanmagan qismini ish haqidan

ushlab qolish toʻgʻrisida

“Ilgʻor” MCHJ bosh menejeri Umarov Komil Tursunovichga xizmat safaridagi xarajatlarini qoplash uchun berilgan boʻnakning sarflanmagan 1 mln soʻm qismi K.Umarovning ish haqidan ushlab qolinsin.

MCHJ direktori — _____________ — F.I.Sh.

(imzo)

2.4. Xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun, agar yetkazilgan zararning miqdori xodimning oʻrtacha oylik ish haqidan oshmasa, xodimning ish haqidan ushlab qolish mumkin.

MKning 347-moddasiga koʻra, ish beruvchiga oʻrtacha oylik ish haqidan ortiq boʻlmagan miqdorda yetkazilgan zarar summasini aybdor xodimdan undirish ish beruvchining zarar aniqlangan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirilmay qabul qilingan buyrugʻiga muvofiq amalga oshiriladi.

Agar yetkazilgan zararning xodimdan undirilishi lozim boʻlgan summasi uning oʻrtacha oylik ish haqidan oshib ketsa yoki zarar aniqlangan kundan eʼtiboran bir oylik muddat oʻtgan boʻlsa, undirish sud tartibida amalga oshiriladi.

Xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan zararni aniqlash va uning oʻrnini qoplash tartibi MKning 19-bobning 3-paragrafida belgilangan (sharhiga qarang).

2.5. MKning 312-moddasi birinchi qismining 2-bandiga koʻra, mehnat intizomini buzganligi uchun ish beruvchi xodimga oʻrtacha oylik ish haqining oʻttiz foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda jarima (Ichki mehnat tartibi qoidalarida xodimga oʻrtacha oylik ish haqining ellik foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda jarima solinishi hollari nazarda tutilishi mumkin) intizomiy jazo chorasini qoʻllashi mumkin.

Mazkur intizomiy jazo chorasi sifatida qoʻllanilgan jarima xodimning roziligisiz uning ish haqidan ushlab qolish mumkin.

Ushbu ushlab qolish ish beruvchining buyrugʻiga asosan bitta jazo chorasi uchun faqat bir marotaba amalga oshiriladi.

2.6. Xodim bilan tuzilgan mehnat shartnoma bekor qilinganda foydalanmagan mehnat taʼtillari uchun pullik kompensatsiya toʻlanadi yoki agar xodim qonunchilikka muvofiq barcha taʼtillardan foydalanib boʻlingan boʻlsa, unga berilgan taʼtilni qaysi ish yili uchun berilganligi aniqlanadi.

Agar xodimga mehnat taʼtili, shu jumladan boshqa qoʻshimcha taʼtillar, ish yili uchun beriladigan boshqa taʼtillar berilgan, lekin ushbu ish yili tugamasdan mehnat shartnomasi bekor qilingan boʻlsa, ishlab berilgan kunlar hisoblanadi va ushbu kunlarga toʻgʻri keladigan taʼtil uchun haq xodim hisobida qoladi, undan ortiq toʻlangan toʻlov ish haqidan ushlab qolinadi.

Mazkur ushlab qolishlar sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan asoslarga koʻra mehnat shartnomasi bekor qilinganda ushlab qolinmaydi.

MISOL

Xodimning ish yili 1 noyabrdan keyingi yilning 31 oktyabri hisoblanadi, lekin xodim bilan tuzilgan mehnat shartnoma 2025 yil 10 iyundan bekor qilindi. Ushbu xodimga 2025 yil mart oyida 2024 yil 1 noyabrdan 2025 yil 31 oktyabrga qadar ish yili uchun 2025 yil 1 martdan 2 aprelga qadar 30 kalendar kun yillik mehnat taʼtili va boshqa qoʻshimcha taʼtillar berilgan edi.

Ushbu misolda 2025 yil 11 iyundan 31 oktyabrga qadar (4 oy va 20 kun) xodimni ishlab berilmagan ish yili uchun taʼtil berilgan hisoblanadi. Mazkur ishlab berilmagan 4 oy va 20 kun uchun, yaʼni 12 kalendar kun taʼtil uchun toʻlangan haq ushlab qolinadi.

Bunda 12 oyda 30 kalendar kun taʼtil berilsa, 1 oyda xodimga

30/12=2,5 kalendar kun taʼtil toʻgʻri keladi.

4 oy uchun: 4*2,5=10 kalendar kun taʼtil.

20 kun uchun: 20/30*2,5=1,67 kalendar kun taʼtil.

Jami ishlab berilmagan davr uchun: 10+1,67=11,67 kalendar kun, yaxlitlanganda 12 kalendar kunga toʻgʻri keladi.

2.7. Qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham xodimning roziligisiz ish haqidan ushlab qolish mumkin.

Masalan, Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonuni 10-moddasi birinchi qismiga koʻra, jismoniy shaxslarning (xodimlarning) qonunchilikka muvofiq hisoblab chiqarilgan daromad soligʻining tegishlicha kamaytirilgan summasi hisobiga jamgʻarib boriladigan majburiy pensiya badallarini ish beruvchi har oyda toʻlab boradi.

Jamgʻarib boriladigan majburiy pensiya badallarining miqdori xodimlarning, shu jumladan ishlayotgan pensionerlarning ish haqi va boshqa daromadi summasi asosida hisoblab chiqariladi hamda har yili navbatdagi yilga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjetini shakllantirish vaqtida belgilanadi.

MILLIY QONUNCHILIK

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 26 dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining 2019 yilgi asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari hamda 2020-2021 yillarga byudjet moʻljallari toʻgʻrisida”gi PQ-4086-son qarori 5-bandiga asosan, fuqarolarning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga oʻtkaziladigan har oylik majburiy badallar summasi jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi solinadigan daromadlaridan 0,1 foiz miqdorida etib belgilangan.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 21 dekabrdagi “Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida”gi 595-son qarori bilan:

“Xalq banki tomonidan fuqarolarni jamgʻarib boriladigan pensiya tizimida shaxsan hisobga olishni yuritish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom 1-ilovaga muvofiq;

“Fuqarolarning Xalq bankidagi shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlarini ochish va yuritish hamda ularga majburiy va ixtiyoriy badallarni toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom 2-ilovaga muvofiq;

“Fuqarolarning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlaridan mablagʻ toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom 3-ilovaga muvofiq;

“Jamgʻarib boriladigan pensiya daftarchasi toʻgʻrisida”gi Nizom 4-ilovaga muvofiq tasdiqlangan.

3. “Ish beruvchilar tomonidan fuqarolarning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga majburiy jamgʻarib boriladigan pensiya badallarini hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom (roʻyxat raqami 3577, 2024 yil 20 noyabr).

4. Har yilgi mehnat taʼtilining ishlab berilmagan kunlari uchun ushlab qolishlar mehnat shartnomasini bekor qilishning barcha hollarida ham amalga oshirilmaydi. Jumladan, sodir boʻlgan hodisa xodimning xohishiga bogʻliq boʻlmagan holatlar boʻyicha, yaʼni MKning:

137-moddasining toʻrtinchi qismi (xodim yangi mehnat shartlarida ishni davom ettirishni rad etganligi munosabati bilan);

143-moddasining ikkinchi qismi (xodim sogʻligʻi holati boʻyicha qarshi koʻrsatma boʻlmagan boshqa ishga oʻtkazilishni rad etganligi yoxud ish beruvchida tegishli ish boʻlmaganligi munosabati bilan);

146-moddasining beshinchi qismi (xodim ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishni rad etganligi sababli);

161-moddasi ikkinchi qismining 1, 2 va 3-bandlari (1-tashkilot (uning alohida boʻlinmasi) oʻz muassislarining (ishtirokchilarining) yoki taʼsis hujjatlari bilan bunga vakolat berilgan yuridik shaxs organining qarori bilan tugatilganligi yoxud yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan faoliyatning tugatilganligi, 2-texnologiyaning, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishning oʻzgarishi, ishlar (mahsulot, xizmatlar) hajmining qisqarishi bilan bogʻliq boʻlgan tashkilot (uning alohida boʻlinmasi), yakka tartibdagi tadbirkor xodimlari sonining yoki shtatining oʻzgarganligi, 3-xodimning malakasi yetarli boʻlmaganligi sababli egallab turgan lavozimiga yoki bajarayotgan ishiga muvofiq emasligi);

160-moddasining sakkizinchi qismida koʻrsatilgan uzrli sabablar mavjud boʻlganda (xodim oʻz ishini davom ettirishi mumkin emasligi (taʼlim tashkilotiga qabul qilinganligi, pensiyaga chiqqanligi, saylab qoʻyiladigan lavozimga saylanganligi va boshqa hollarda) bilan bogʻliq boʻlgan hollarda);

168-moddasi birinchi qismining 1, 2, 6, 8 va 9-bandlari (1-xodimning harbiy yoki muqobil xizmatga chaqirilganligi, 2-shu ishni ilgari bajarib kelgan xodimning avvalgi ishga tiklanganligi, 6-tashkilotni tugatish yoki ish beruvchi boʻlgan yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatish toʻgʻrisidagi sud qarorining qonuniy kuchga kirganligi, 8-xodim vafot etganligi, shuningdek sud tomonidan xodimning bedarak yoʻqolgan deb eʼtirof etilganligi yoki vafot etgan deb eʼlon qilinganligi, 9-Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatida doimiy asosda ishlagan Senat aʼzosining vakolatlari muddati tugaganligi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tarqatib yuborilganligi munosabati bilan avvalgi lavozimiga (ishiga) qaytganligi);

168-moddasining 4 va 5-bandlari (4-ishga qabul qilishga doir belgilangan qoidalarning buzilganligi, agar yoʻl qoʻyilgan qoidabuzarlikni bartaraf etish imkoni boʻlmasa va u ishni davom ettirishga toʻsqinlik qilsa, 5-qonunchilikka muvofiq mehnatga oid munosabatlarni davom ettirishga monelik qiladigan holatlar yuzaga kelganligi (xodimning belgilangan tartibda berilgan tibbiy xulosaga muvofiq mehnat faoliyatiga toʻliq qobiliyatsiz deb eʼtirof etilganligi, shuningdek davlat sirlaridan foydalanish huquqi bekor qilinganligi, agar bajarilayotgan ish shunday foydalanish huquqini talab qilsa, muayyan ishni bajarishga doir ruxsatnomadan yoki litsenziyadan mahrum etilganligi va boshqalar), basharti ishga qabul qilishga doir belgilangan qoidalarning buzilishi yoxud yakka tartibdagi mehnatga oid munosabatning davom etishiga monelik qiluvchi holatlarning yuzaga kelishi xodimning aybli harakatlari (harakatsizligi) bilan bogʻliq boʻlmasa, mehnat shartnomasi bekor qilingan taqdirda bunday ushlab qolish amalga oshirilmaydi.

4. Ayrim holatlarda ish beruvchi tomonidan xodimga ortiqcha ish haqi toʻlanishi amaliyotda kuzatiladi.

Xodimga ortiqcha toʻlangan ish haqi deganda qonunchilik, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar va mehnat shartnomasida belgilangan xodimga toʻlanishi kerak boʻlgan ish haqidan ortiq qismi tushuniladi.

Agar ish beruvchi tomonidan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya qilmaslik, huquqiy hujjatlarni notoʻgʻri talqin qilish yoki qoʻllash natijasida xodimga ortiqcha ish haqi toʻlangan boʻlsa, bu mablagʻlar xodimdan qaytarib olinmaydi. Buning sababi xato ish beruvchi tomonidan qilinganligi va xodim buning uchun javobgar emasligidadir.

Shu bilan birga, xodimga ortiqcha toʻlangan ish haqini undan undirish mumkin emasligini istisno qiluvchi 3 ta holatlar mavjud, yaʼni mazkur holatda xodimga ortiqcha toʻlangan ish haqini undan undirish mumkin.

4.1. Ish beruvchi yoki uning vakili (hisobchi) tomonidan ish haqini hisoblashdagi texnik xatoliklar tufayli xodimga ortiqcha ish haqi toʻlangan boʻlsa, undan undirib olishi mumkin.

Bunga arifmetik xatolar, yaʼni notoʻgʻri qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish yoki boʻlish natijasida yuzaga kelgan xatolar yoxud kompyuter dasturidagi nosozlik yoki inson omili natijasidagi sodda hisob-kitobdagi xatolari kiradi.

Ammo huquqiy normalarni notoʻgʻri talqin qilish yoki qoʻllash (masalan, notoʻgʻri tarif stavkasini qoʻllash yoki qonunchilikka zid ravishda mukofot toʻlash) hisoblashdagi xatolik hisoblanmaydi.

4.2. Xodimning mehnat normalarini bajarmaganlikdagi aybi eʼtirof etilgan boʻlsa va bu holat yakka tartibdagi mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organ (masalan, Mehnat nizolari komissiyasi yoki sud) tomonidan tasdiqlansa, unga ortiqcha toʻlangan ish haqi undirilishi mumkin. Bunda agar xodimning aybi bilan mehnat normalari bajarilmagan boʻlsa-da, unga toʻliq ish haqi toʻlangan boʻlsa, ish beruvchi ortiqcha toʻlangan qismini qaytarib olishga haqli boʻladi.

4.3. Agar xodimning gʻayriqonuniy harakatlari yoki harakatsizligi (masalan, qalbaki hujjatlarni taqdim etish, soxta maʼlumotlar berish, firibgarlik yoki oʻz vazifalarini ataylab bajarmaslik) natijasida unga ortiqcha ish haqi toʻlangan boʻlsa va bu holat sud tomonidan tasdiqlansa, ish beruvchi bu toʻlovlarni undirib olishga haqli. Bu istisno xodimning qasddan qilingan noqonuniy xatti-harakatlari tufayli yuzaga kelgan ortiqcha toʻlovlarga taalluqlidir.

5. Xodimning ish haqidan ushlab qolishlarning yana cheklovi mavjud boʻlib, ish beruvchilar bu normaga eʼtibor qaratishlari muhimdir, yaʼni Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq soliq solinmaydigan toʻlovlardan ushlab qolishlar amalga oshirilishi mumkin emas.

Soliq kodeksining 378-moddasida soliq solinmaydigan daromadlar turlari koʻrsatilgan boʻlib, ularning ichida ayrimlari yakka tartibdagi mehnat munosabatlari yoki u bilan bogʻliq ijtimoiy munosabatlarda xodimga toʻlanadigan toʻlovlar hisoblanadi. Jumladan:

1) moddiy yordam summalari:

vafot etgan xodimning oila aʼzolariga yoki oila aʼzosi vafot etganligi munosabati bilan xodimga beriladigan moddiy yordam summalari — mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 4,22 baravarigacha miqdorda;

Soliq kodeksining 377-moddasida koʻrsatilgan boshqa hollarda — soliq davri uchun mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 4,22 baravarigacha miqdorda;

2) soliq agenti tomonidan quyidagi yoʻllanmalar qiymatini toʻliq yoki qisman qoplash summalari, bundan turistik yoʻllanmalar mustasno:

Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish muassasalariga yoʻllanmalar qiymatini nogironligi boʻlgan shaxslarga, shu jumladan ushbu ish beruvchida ishlamaydigan nogironligi boʻlgan shaxslarga toʻliq yoki qisman qoplash summalari;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan bolalar oromgohlari va boshqa sogʻlomlashtirish oromgohlari, shuningdek sanatoriy-kurort hamda sogʻlomlashtirish muassasalariga oʻz xodimlarining oʻn olti yoshgacha bolalari (oʻqiydiganlarga — oʻn sakkiz yoshgacha) uchun yoʻllanmalar qiymatini toʻliq yoki qisman qoplash summalari;

3) oʻz xodimlariga hamda ularning bolalariga ambulatoriya va (yoki) statsionar tibbiy xizmat koʻrsatilganligi uchun ish beruvchi tomonidan toʻlangan summalar, shuningdek ish beruvchining davolashga hamda tibbiy xizmat koʻrsatishga, nogironlik profilaktikasi va nogironligi boʻlgan shaxslarning salomatligini tiklashga doir texnik vositalarni olishga oid xarajatlari. Xodimlarni davolaganlik, ularga tibbiy xizmat koʻrsatganlik uchun ish beruvchilar tomonidan sogʻliqni saqlash muassasalariga naqd pulsiz haq toʻlangan taqdirda, shuningdek sogʻliqni saqlash tashkilotlari tomonidan yozib berilgan hujjatlar asosida ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan naqd pul mablagʻlari bevosita xodimga, xodim yoʻqligida esa — uning oila aʼzolariga, ota-onasiga berilgan yoki mazkur maqsadlar uchun moʻljallangan mablagʻlar xodimning bankdagi hisobvaragʻiga kiritilgan taqdirda, bu daromadlar soliq solishdan ozod qilinadi;

4) vaqtinchalik bir martalik ishlarni bajarishdan olingan daromadlar, agar bunday ishlarga yollash vaqtinchalik bir martalik ish bilan taʼminlash markazlari koʻmagida amalga oshirilayotgan boʻlsa;

5) xalqaro sport musobaqalarida sovrinli oʻrinlarni egallaganligi uchun sportchilar olgan bir yoʻla beriladigan pul mukofoti;

6) xalqaro hamda respublika tanlovlari va musobaqalarida olingan buyum tarzidagi sovrinlarning qiymati;

7) ish beruvchidan soliq davri mobaynida mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 2,11 baravarigacha boʻlgan qiymatdagi:

xodimlar natura shaklida olgan sovgʻalar;

ilgari mazkur ish beruvchining xodimlari boʻlgan ishlamayotgan pensionerlar va mehnat qobiliyatini yoʻqotgan shaxslar, vafot etgan xodimning oila aʼzolari tomonidan olingan sovgʻalar hamda boshqa turlardagi yordam;

8) soliq toʻlovchining quyidagilarga yoʻnaltiriladigan, soliq solinishi lozim boʻlgan ish haqi va boshqa daromadlari:

Oʻzbekiston Respublikasining professional va oliy taʼlim tashkilotlarida taʼlim olish (oʻzining, farzandlarining, shuningdek yigirma olti yoshga toʻlmagan erining (xotinining) taʼlim olishi) uchun toʻlov. Mazkur imtiyoz soliq toʻlovchining professional va oliy taʼlim tashkilotlarida oʻqish uchun tijorat banklari tomonidan ajratilgan taʼlim kreditlariga (foizlari bilan) qoplashga yoʻnaltirilgan daromadlariga nisbatan ham qoʻllaniladi;

farzandlariga nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari va (yoki) maktablar koʻrsatadigan taʼlimga oid xizmatlar uchun ota-ona (farzandlikka oluvchilar) tomonidan har bir farzand uchun toʻlanadigan oyiga 3 million soʻmgacha boʻlgan toʻlovlar;

soliq bazasining 50 foizidan oshmagan holda metsenatlik koʻmagini koʻrsatish;

olingan ipoteka kreditlarini va ular boʻyicha hisoblangan foizlarni soliq davri davomida jami mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining sakson baravarigacha boʻlgan miqdorda qoplashga, basharti uy-joy fondining koʻchmas mulk obʼyektlarini sotib olish, qurish yoki rekonstruktsiya qilish dastlabki badalning va (yoki) ipoteka krediti boʻyicha foizlarning bir qismini qoplash uchun byudjetdan ajratilgan subsidiyalar hisobga olingan holda amalga oshirilgan boʻlsa. Mazkur soliq imtiyozi qarz oluvchiga va (yoki) birga qarz oluvchilarga nisbatan, basharti ularning soliq solinmaydigan daromadlari jami summasi belgilangan miqdordan oshmasa, tatbiq etiladi. Bunda yosh oila boʻlgan er-xotinning olgan ipoteka kreditlarini hamda ular boʻyicha hisoblangan foizlarni toʻlashga yoʻnaltirilgan ish haqiga va boshqa daromadlariga nisbatan soliq imtiyozi er-xotin yoki ulardan biri belgilangan yoshga toʻlguniga qadar, ushbu xatboshida byudjetdan ajratilgan subsidiyalar boʻyicha belgilangan shartlar inobatga olinmagan holda qoʻllaniladi. Agar 2023 yil 1 yanvardan keyin ipoteka krediti hisobiga sotib olingan, qurilgan yoki rekonstruktsiya qilingan uy-joy fondining koʻchmas mulk obʼyektlari koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanadan eʼtiboran oʻttiz olti oy ichida boshqa shaxsga oʻtkazilgan boʻlsa, soliq imtiyozining amal qilishi soliq imtiyozini qoʻllashning butun davri uchun soliqni toʻlash majburiyati tiklangan holda bekor qilinadi;

fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasi Xalq bankidagi ixtiyoriy ravishda shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga;

9) paxta yigʻim-terimi boʻyicha qishloq xoʻjaligi ishlariga jalb qilinadigan soliq toʻlovchilarning bu ishlarni bajarganlik uchun olgan daromadlari;

10) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, kasaba uyushmalari, xayriya va ekologiya jamgʻarmalari tomonidan soliq toʻlovchilarga beriladigan nafaqalar, shuningdek pul mablagʻlari tarzidagi yordamning boshqa turlari, biroq soliq davri mobaynida oʻn besh million soʻmdan oshmagan holda;

11) soliq toʻlovchining soliq davri davomida quyidagilarni toʻlash uchun yoʻnaltiriladigan, bazaviy hisoblash miqdorining sakkiz baravarigacha boʻlgan miqdordagi ish haqi summalari va boshqa daromadlari:

xalqaro tashkilotlarga aʼzolik badallarini, tegishli xalqaro tashkilot aʼzosi sifatida bunday badallarning toʻlanganligi toʻgʻrisida hujjat mavjud boʻlganda;

qayta tayyorlash va malaka oshirish uchun nodavlat taʼlim tashkilotlariga toʻlovlarni, kursni tugatganlik toʻgʻrisida shunday tashkilotlar tomonidan berilgan hujjat mavjud boʻlganda.

12) aktsiyalar ommaviy joylashtirilganda korxonalar xodimlarining oʻz oylik ish haqidan va unga tenglashtirilgan toʻlovlardan oshmaydigan, ushbu korxonalar xodimlarining aktsiyalarga egalik qilish rejasi doirasida aktsiyalarni sotib olishga yoʻnaltirilgan mablagʻlari;

13) soliq toʻlovchilar ish haqining va boshqa daromadlarining soliq davri davomida qimmatli qogʻozlarning mahalliy bozorida chiqarilgan qimmatli qogʻozlarni sotib olish uchun shaxsiy investitsiya hisobvaragʻiga yoʻnaltiriladigan qismi, quyidagi barcha shartlar bajarilgan taqdirda:

yoʻnaltirilgan mablagʻlarning jami summasi mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining yuz baravaridan oshmaydigan miqdorni tashkil etadi;

pul mablagʻlari shaxsiy investitsiya hisobvaragʻiga birinchi marta oʻtkazilgan sanadan boshlab oʻn ikki oy ichida qaytarib olinmaydi. Bunda oy davomida shaxsiy investitsiya hisobvaragʻiga yoʻnaltiriladigan mablagʻlar summasi mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining yigirma baravaridan oshishi mumkin emas;

shaxsiy investitsiya hisobvaragʻidagi pul mablagʻlaridan qimmatli qogʻozlar olish uchun foydalaniladi.