Ish beruvchi xodimni ish beruvchining kelgusida boshqa joyga (xodimning yashash joyidan unga yashash joyiga qaytish imkonini bermaydigan masofada joylashgan hududga) koʻchishi toʻgʻrisida kamida ikki oy oldin yozma shaklda ogohlantirishi shart.
Ish beruvchi oʻzining kelgusida boshqa joyga koʻchishi toʻgʻrisida xodimni ikki haftadan oshadigan ogohlantirish muddatini mutanosib pulli kompensatsiya bilan almashtirishga haqli.
Xodimning ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchib oʻtishga roziligi mehnat shartnomasiga doir qoʻshimcha kelishuv tuzish orqali rasmiylashtiriladi.
Xodimning ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishi munosabati bilan xodimga ushbu Kodeksning 289-moddasida nazarda tutilgan kompensatsiya toʻlovlari beriladi.
Xodim ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishni yozma ravishda rad etgan taqdirda, xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi xodim ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishni rad etganligi sababli xodimga ushbu Kodeksning 173-moddasiga muvofiq ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlangan va ishga joylashish davrida 100-moddasi birinchi qismiga muvofiq oʻrtacha ish haqi saqlab qolingan holda bekor qilinadi.
Agar ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchib oʻtishni rad etgan xodim ish beruvchining taklifi bilan tanishgan boʻlsa, biroq oʻzining rad etishini yozma shaklda bayon etishga rozi boʻlmagan boʻlsa, uning rad etishi bunda hozir boʻlgan guvohlar koʻrsatilgan holda dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
Mehnat nizosi yuzaga kelgan taqdirda, xodimning ish beruvchi bilan boshqa joyga koʻchib oʻtishni rad etganligini isbotlash vazifasi ish beruvchining zimmasiga yuklatiladi.
1. Bu modda mehnat munosabatlaridagi muhim qoidalarni belgilaydi.
Ish beruvchi (tashkilot, korxona, filial va h.k.) boshqa joyga koʻchsa va bu joy xodimning yashash manzilidan ishga kelib-ketish imkonini bermaydigan masofada joylashgan hududda boʻlsa, ish beruvchini boshqa joyga koʻchishi deb eʼtirof etish va mazkur moddadagi normalarni qoʻllash mumkin boʻladi.
Demak, ushbu boshqa joyga koʻchish haqida ish beruvchi xodimni kamida ikki oy oldin yozma shaklda ogohlantirishi shart.
Bu belgilangan aniq muddat:
xodimga yangi shartlarda ishlash yoki ishni toʻxtatish haqida qaror qabul qilish imkonini beradi;
ish beruvchiga ham kadrlar boʻyicha rejalashtirishni amalga oshirishga vaqt beradi.
Ogohlantirish ogʻzaki emas, yozma shaklda boʻlishi shart.
Boshqa joyga koʻchishga misol sifatida ishlab chiqarish tsexi boshqa tumanga koʻchirilishi, idora boshqa shahar yoki viloyatga koʻchishi, filial yopilib, boshqa hududda faoliyat boshlanadi kabilarni keltirish mumkin.
MISOL
1. Korxona Toshkent shahridan Sirdaryo viloyatiga koʻchmoqda.
Ish beruvchi 1 iyunda koʻchishni rejalashtirgan va 1 aprel sanasigacha barcha xodimlarga yozma ravishda xabar berdi.
Bu holat MK talabiga toʻliq mos.
2. Ushbu moddaning ikkinchi qismi ish beruvchiga xodimni boshqa joyga koʻchish haqida 2 oy oldin yozma ravishda ogohlantirish muddatining (kamida ikki oyning) 2 haftadan ortiq qolgan qismi uchun pulli kompensatsiya toʻlash sharti bilan bu muddatni qisqartirish huquqini beradi. Yaʼni, 2 haftalik ogohlantirish muddatini pulli kompensatsiyaga almashtirish mumkin emas.
MISOL
Agar ish beruvchi xodimni koʻchishi haqida 2 oy oldin ogohlantirib, bir oydan keyin koʻchishiga toʻgʻri kelib qolsa, ish beruvchi xodimga qolgan bir oy kompensatsiya toʻlashi mumkin. Chunki bu misolda xodimga ogohlantirish bir oldin berilgan, yaʼni 2 haftadan ortiq.
3. Xodimning ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchib oʻtishga rozi boʻlsa, bu rasmiylashtirilishi kerak, yaʼni mehnat shartnomasiga doir qoʻshimcha kelishuv tuziladi.
Yaʼni, agar ish beruvchi boshqa hududga koʻchsa (masalan, boshqa shahar, tuman yoki viloyatga), u holda xodim faqat oʻz xohishi bilan, uning roziligi asosida ish beruvchi bilan birga koʻchib oʻtadi.
Bu rozilik ogʻzaki emas, yozma ravishda va qoʻshimcha kelishuv orqali rasmiylashtirilishi shart.
Qoʻshimcha kelishuv — bu asosiy mehnat shartnomasiga rasmiy yuridik ilova boʻlib, u quyidagi maʼlumotlarni qamrab olishi kerak:
ish beruvchining yangi joyi (manzili);
xodimning roziligi va koʻchish shartlari;
ish boshlash sanasi va yangi ish joyiga tegishli shartlar (vaqti, masofa, transport imkoniyati va h.k.);
kompensatsiya yoki qoʻshimcha toʻlovlar (agar boʻlsa).
MISOL
1.Korxona Fargʻonadan Toshkentga koʻchmoqda.
Ish beruvchi barcha xodimlarga yozma ravishda ogohlantirdi.
Xodimlardan biri rozi boʻldi va mehnat shartnomasiga qoʻshimcha kelishuv tuzildi.
Kelishuvda yangi ish joyi, manzili va ish boshlash sanasi koʻrsatildi.
Bu holat qonunga toʻliq mos.
2. Ish beruvchi korxonani Navoiyga koʻchirdi, lekin xodimlarni roziligisiz ishdan boʻshatdi yoki ularni avtomatik ravishda “oʻtkazildi” deb hisobladi.
Bunday holatda mehnat shartnomasi xodim roziligisiz oʻzgartirilgan deb topiladi va bu qonunbuzarlik hisoblanadi.
4. Bu norma mehnat munosabatlaridagi muhim ijtimoiy kafolatni belgilaydi, yaʼni agar xodim ish beruvchi bilan birga boshqa hududga koʻchsa, unga koʻchish bilan bogʻliq xarajatlar qoplanishi kerak.
Yaʼni, xodim koʻchishga rozi boʻlgan taqdirda, u koʻchish jarayonida moddiy yoʻqotishlar koʻradi (yoʻl xarajatlari, yuk tashish, yashash joyi, vaqtinchalik turar joy va h.k.), shular uchun ish beruvchi MKning 289-moddasida belgilangan shartlar boʻyicha kompensatsiya toʻlovlarini amalga oshirishga majbur.
5. Sharhlanayotgan moddaning beshinchi qismi xodim ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishni yozma ravishda rad etgan taqdirda amalga oshiradigan huquqi, majburiyati va tartibni belgilaydi.
Ish beruvchining huquqi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasini xodim ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchishni rad etganligi sababli bekor qilishi mumkin.
Agar xodim bilan tuzilgan mehnat shartnoma bekor qilinadigan boʻlsa, MK 173-moddasiga muvofiq ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlashi va ishga joylashish davrida 100-moddasi birinchi qismiga muvofiq oʻrtacha ish haqi saqlab qolishi kerak boʻladi.
Bunda xodimning rad etishi yozma shaklda boʻlishi kerak, yaʼni ariza, bildirgi kabi boʻlishi mumkin.
6. Agar ish beruvchi bilan birga boshqa joyga koʻchib oʻtishni rad etgan xodim oʻzining rad etishini yozma shaklda bayon etishga rozi boʻlmagan boʻlsa (yozma shaklda bermasa), bu holat guvohlar ishtirokida dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi kerak.
Bu normada ish beruvchining taklifi bilan xodimni tanishganligi ogohlantirish xatiga imzo qoʻyib tanishganligi anglatadi. Agar ogohlantirish xatiga ham imzo qoʻyib tanishishdan bosh tortgan boʻlsa, bu holatni ham dalolatnoma bilan rasmiylashtirish maqsadga muvofiq, chunki agar mehnat nizosi vujudga kelsa, bu dalolatnoma ish beruvchini qonuniy harakat qilganligini tasdiqlovchi dalil boʻlib xizmat qiladi.
7. Sharhlanayotgan moddaning yettinchi qismida ishga tiklash, haq undirish kabi mehnat nizolari vujudga kelganda xodimning ish beruvchi bilan boshqa joyga koʻchib oʻtishni rad etganligini isbotlash vazifasi ish beruvchining zimmasiga yuklatilishi belgilangan.
Nega isbot yuki ish beruvchi zimmasida, chunki ish beruvchi mehnat munosabatlarida kuchli tomon hisoblanadi, barcha hujjatlar ish beruvchi tomonidan rasmiylashtiriladi va ish beruvchida saqlanadi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi