O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligiIsh beruvchi quyidagi huquqlarga ega:
xodimlardan mehnatni muhofaza qilish va ishlarni bexatar olib borishga doir normalarga, qoidalarga hamda yoʻriqnomalarga rioya etilishini talab qilish;
1.1. Ish beruvchi xodimlardan meʼyorlarga, qoidalar va yoʻriqnomalarga qatʼiy rioya qilishini talab qilish huquqiga ega.
1.2. Bu — ish beruvchining asosiy huquqlaridan boʻlib, bexatarlik tizimida toʻgʻri va barqaror amal qiladigan meʼyoriy asosni taʼminlaydi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligiIsh beruvchi quyidagi huquqlarga ega:
xodimlardan mehnatni muhofaza qilish va ishlarni bexatar olib borishga doir normalarga, qoidalarga hamda yoʻriqnomalarga rioya etilishini talab qilish;
alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda taʼsiridan mastlik holatini tekshirish uchun xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;
xodimlarning ishlab chiqarishda olgan jarohatlarining ogʻir-yengilligi, ularda jarohatlanishga olib kelishi mumkin boʻlgan kasalliklar bor-yoʻqligi, shuningdek alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda taʼsiridan mastlik holatida boʻlgan-boʻlmaganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar olish;
mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga yoki bevosita sudga shikoyat qilish;
mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etganlik uchun xodimlarni mukofotlash va moddiy ragʻbatlantirish choralarini koʻrish;
mehnatni muhofaza qilish talablarini buzganlikda aybdor boʻlgan xodimlarni intizomiy javobgarlikka tortish.
Ish beruvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Ish beruvchi:
har bir ish joyidagi mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini taʼminlashi;
mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimini yaratishi va uning ishlashini taʼminlashi;
binolar, inshootlar, asbob-uskunalardan foydalanishda, texnologik jarayonlarni amalga oshirishda, shuningdek xom ashyo va materiallarni ishlab chiqarishda qoʻllashda, ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatishda xodimlarning xavfsizligini taʼminlashi;
ish joylaridagi mehnat sharoitlarining holati ustidan, ayniqsa zararli ishlab chiqarish omillari va xavfli ishlab chiqarish omillari ustidan nazoratni amalga oshirishi;
xodimlarni mehnat sharoitlari, shu jumladan kasb kasalliklari va boshqa kasalliklar xavfi mavjudligi, muayyan ish joylaridagi hamda ishlab chiqarishdagi mehnatni muhofaza qilish holati, shuningdek shu munosabat bilan ularga berilishi lozim boʻlgan imtiyozlar va kompensatsiyalar, shaxsiy va jamoaviy himoya vositalari toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilishi;
mehnatni muhofaza qilish xizmatini va yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etishi;
belgilangan normalarga koʻra xodimlarni sut, davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan shoʻr suv, shaxsiy himoya va gigiyena vositalari, shuningdek jamoaviy himoya vositalari bilan taʼminlashi;
qonunchilik hujjatlariga, shuningdek mehnatni muhofaza qilish qoidalariga muvofiq xodimlarga sanitariya-maishiy va tibbiy xizmat koʻrsatilishini taʼminlashi;
xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtishini, oʻqitishni, qayta tayyorlashni, malakasini oshirishni va mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha bilimlarini tekshirishni taʼminlashi;
mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻquvdan, yoʻl-yoʻriqdan oʻtmagan va bilimlari tekshirilmagan xodimlarni ishga qoʻymasligi;
zararli, xavfli va boshqa mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar belgilanadigan, imtiyozli sharoitlarda pensiyaga chiqish huquqi beriladigan, nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan ish joylarini qonunchilikda belgilangan tartibda ulardagi mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazishi;
dastlabki (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etishi;
mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarga, shuningdek kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlariga mehnatni muhofaza qilishning holati ustidan nazorat qilish, tekshirish va monitoring qilish, ishlab chiqarishda yuz bergan baxtsiz hodisalar hamda kasb kasalliklarini tekshirish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar va materiallarni taqdim etishi;
avariya holatlarining oldini olish, bunday holatlar yuz berganda xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, shu jumladan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish choralarini koʻrishi;
mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning koʻrsatmalarini oʻz vaqtida bajarishi hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining taqdimnomalarini oʻz vaqtida koʻrib chiqishi;
xodimlarning ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan majburiy davlat ijtimoiy sugʻurtasini, shuningdek ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilishni taʼminlashi;
ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklari tekshiruvini amalga oshirishi, shuningdek ularning hisobini yuritishi shart.
Ish beruvchining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
1.1. Ish beruvchi xodimlardan meʼyorlarga, qoidalar va yoʻriqnomalarga qatʼiy rioya qilishini talab qilish huquqiga ega.
1.2. Bu — ish beruvchining asosiy huquqlaridan boʻlib, bexatarlik tizimida toʻgʻri va barqaror amal qiladigan meʼyoriy asosni taʼminlaydi.
1.3. Ish beruvchi xodimlarni uning ishga oʻtishidan oldin yoki ish jarayonida spirtli ichimliklar, narkotik yoki toksik modda taʼsirida ekan — emasligini tahlil qilish maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish huquqiga ega. Bu xodimlar sogʻligi va ish joyida xavfsizlikni taʼminlash uchun zarur.
1.4. Ish beruvchi xodimlardan ularning ish jarayonida kasallanish yoki jarohat bilan bogʻliq holatlar, shuningdek mastlik yoki toksik taʼsir holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish huquqiga ega. Bu xodimlarning sogʻligʻi va ish jarayonida xavfsizlikni nazorat qilish jarayonida juda muhim.
1.5. Ish beruvchi davlat nazorati va tekshiruv organlari, shuningdek mansabdor shaxslar qarorlariga rozi boʻlmaganda, yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga shikoyat qilish huquqini saqlab qoladi. Bu — nazoratni adolatli va ochiq tarzda amalga oshirish uchun kafolat.
1.6. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya qilgan, xavfsizlikka amal qilgan xodimlarni mukofotlash va unga moddiy ragʻbatlar berish huquqiga ega. Bu xodimlar faoliyatini ragʻbatlantirish va bexatarlik madaniyatini chuqurlashtirish uchun samarali usul.
1.7. Agar xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga boʻysunmaslikka, ish beruvchi ularni intizomiy javobgarlikka tortish huquqiga ega. Bu tizimda qoidalarga rioya qilishni ragʻbatlantiradi va barcha uchun barqarorlikni taʼminlaydi.
2. Ish beruvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
XALQARO STANDART
Xalqaro mehnat tashkilotining 155-sonli Konventsiyasining 16 moddasiga asosan ish beruvchi xodimlar sogʻligʻi va xavfsizligi uchun ish joyida masʼul hisoblanadi. U ish muhitini xavfsiz va sogʻlom holda saqlash choralarini koʻrishi lozim.
Shuningdek, Xalqaro mehnat tashkilotining 187-Konventsiyasining 3-moddasiga asosan ish beruvchilar xavf-xatarlarni baholash, nazorat qilish va kamaytirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirishlari lozim.
3.1. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida ish beruvchining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari koʻrsatilgan.
3.2. Har bir ish joyi mehnatni muhofaza qilish talablariga mos kelishi shart — yaʼni xavfsiz va sogʻlom mehnat sharoiti yaratish, mexanik, kimyoviy va fiziologik zararlanishlardan himoyalash.
3.3. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha boshqaruv tizimini tashkil etishi va uni muntazam faoliyatini taʼminlashi shart. Bu: qarorlar qabul qilish, monitoring, baholash va takroriy kurilma muvofiqlik.
3.4. Bino, asbob-uskunalar, texnologik jarayonlar, xom-ashyo va materiallardan foydalanishda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash — bu ish beruvchining xatmiy vazifasi.
3.5. Ish sharoitlarida zararli (kimyoviy, radiatsiya, shu kabi) va xavfli mexanik, biologik, psixoemotsional omillarni kuzatib borib, ularni kamaytirish choralarini koʻrish.
3.6. Xodimlar mehnat sharoitlari, kasalliklar xavfi, kerakli imtiyoz va kompensatsiyalar, shaxsiy va jamoaviy muhofaza vositalari haqida maʼlumot moddiyatlarni oʻz vaqtida olishlari kerak.
3.7. Qonunchilikda koʻzda tutilgan tartibda maxsus xizmatlar — mehnatni muhofaza qilish va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati yaratilishi va faoliyati taʼminlanishi shart.
3.8. Xodimlar uchun shaxsiy muhofaza vositlari, jamoaviy vositalar, sut, gazlangan shoʻr suv va davolash-profilaktika oziq-ovqat bilan taʼminlash masʼuliyati.
3.9. Ish beruvchi sanitariya-maishiy va tibbiy xizmatlarni xodimlarga oʻz vaqtida koʻrsatilishi taʼminlashi shart.
3.10. Jumladan: umumiy yoʻriqnoma, malaka oshirish, qayta tayyorlash va bilimlarni tekshirish — mehnatni muhofaza qilishda faol ishtirok etuvchi xodimlar uchun zarur.
3.11. Yoʻl-yoʻriqlardan oʻtmagan yoki bilimlari tekshirilmagan xodimlar ishga qabul qilinmasligi — bu xavfsizlik taʼminotining asosiy sharti.
3.12. Zararli va xavfli sharoitlarda ishlayotgan xodimlar uchun qonuniy imtiyozlar, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun attestatsiya va shartlarni
3.13. Ishga kirishdagi dastlabki va faoliyat davomidagi davriy tibbiy koʻriklarni tashkil etish — kasb kasalliklarini oldini olish uchun asos.
3.14. Mehnatni muhofaza qilish holati haqida davlat organlari, kasaba uyushmalari va xodim vakillik organlariga tekshirish, monitoring va baholash uchun zarur maʼlumot va materiallarni taqdim etish majburiyati mavjud.
3.15. Agar ish joyida avariya yuz bersa — xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish choralarini tez va samarali amalga oshirishi kerak.
3.16. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi nazorat qiluvchi organlar va xodimlarning vakillik organlari tomonidan berilgan koʻrsatmalarni, taqdimnomalarni oʻz vaqtida amalga oshirish.
3.17. Ish beruvchi haqiqiy holda baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan boʻlgan holatlarda xodimlarni majburiy davlat ijtimoiy sugʻurta tizimi hamda ish beruvchining fuqarolik javobgarligi sugʻurtasi bilan qamrab olishni taʼminlashi shart.
3.18. Ish beruvchi baxtsiz hodisalarni roʻyxatga olishi, tekshirish va statistik hisobotlarini yuritishi shart — bu mehnatni muhofaza qilish sifatini baholash uchun zarur.
4. Ish beruvchining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
Hozircha fikrlar yo'q — birinchi bo'lib yozing.