1.1. Ish beruvchi xodimlardan meʼyorlarga, qoidalar va yoʻriqnomalarga qatʼiy rioya qilishini talab qilish huquqiga ega.

1.2. Bu — ish beruvchining asosiy huquqlaridan boʻlib, bexatarlik tizimida toʻgʻri va barqaror amal qiladigan meʼyoriy asosni taʼminlaydi.

1.3. Ish beruvchi xodimlarni uning ishga oʻtishidan oldin yoki ish jarayonida spirtli ichimliklar, narkotik yoki toksik modda taʼsirida ekan — emasligini tahlil qilish maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish huquqiga ega. Bu xodimlar sogʻligi va ish joyida xavfsizlikni taʼminlash uchun zarur.

1.4. Ish beruvchi xodimlardan ularning ish jarayonida kasallanish yoki jarohat bilan bogʻliq holatlar, shuningdek mastlik yoki toksik taʼsir holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish huquqiga ega. Bu xodimlarning sogʻligʻi va ish jarayonida xavfsizlikni nazorat qilish jarayonida juda muhim.

1.5. Ish beruvchi davlat nazorati va tekshiruv organlari, shuningdek mansabdor shaxslar qarorlariga rozi boʻlmaganda, yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga shikoyat qilish huquqini saqlab qoladi. Bu — nazoratni adolatli va ochiq tarzda amalga oshirish uchun kafolat.

1.6. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya qilgan, xavfsizlikka amal qilgan xodimlarni mukofotlash va unga moddiy ragʻbatlar berish huquqiga ega. Bu xodimlar faoliyatini ragʻbatlantirish va bexatarlik madaniyatini chuqurlashtirish uchun samarali usul.

1.7. Agar xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga boʻysunmaslikka, ish beruvchi ularni intizomiy javobgarlikka tortish huquqiga ega. Bu tizimda qoidalarga rioya qilishni ragʻbatlantiradi va barcha uchun barqarorlikni taʼminlaydi.

2. Ish beruvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

XALQARO STANDART

Xalqaro mehnat tashkilotining 155-sonli Konventsiyasining 16 moddasiga asosan ish beruvchi xodimlar sogʻligʻi va xavfsizligi uchun ish joyida masʼul hisoblanadi. U ish muhitini xavfsiz va sogʻlom holda saqlash choralarini koʻrishi lozim.

Shuningdek, Xalqaro mehnat tashkilotining 187-Konventsiyasining 3-moddasiga asosan ish beruvchilar xavf-xatarlarni baholash, nazorat qilish va kamaytirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirishlari lozim.

3.1. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida ish beruvchining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari koʻrsatilgan.

3.2. Har bir ish joyi mehnatni muhofaza qilish talablariga mos kelishi shart — yaʼni xavfsiz va sogʻlom mehnat sharoiti yaratish, mexanik, kimyoviy va fiziologik zararlanishlardan himoyalash.

3.3. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha boshqaruv tizimini tashkil etishi va uni muntazam faoliyatini taʼminlashi shart. Bu: qarorlar qabul qilish, monitoring, baholash va takroriy kurilma muvofiqlik.

3.4. Bino, asbob-uskunalar, texnologik jarayonlar, xom-ashyo va materiallardan foydalanishda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash — bu ish beruvchining xatmiy vazifasi.

3.5. Ish sharoitlarida zararli (kimyoviy, radiatsiya, shu kabi) va xavfli mexanik, biologik, psixoemotsional omillarni kuzatib borib, ularni kamaytirish choralarini koʻrish.

3.6. Xodimlar mehnat sharoitlari, kasalliklar xavfi, kerakli imtiyoz va kompensatsiyalar, shaxsiy va jamoaviy muhofaza vositalari haqida maʼlumot moddiyatlarni oʻz vaqtida olishlari kerak.

3.7. Qonunchilikda koʻzda tutilgan tartibda maxsus xizmatlar — mehnatni muhofaza qilish va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati yaratilishi va faoliyati taʼminlanishi shart.

3.8. Xodimlar uchun shaxsiy muhofaza vositlari, jamoaviy vositalar, sut, gazlangan shoʻr suv va davolash-profilaktika oziq-ovqat bilan taʼminlash masʼuliyati.

3.9. Ish beruvchi sanitariya-maishiy va tibbiy xizmatlarni xodimlarga oʻz vaqtida koʻrsatilishi taʼminlashi shart.

3.10. Jumladan: umumiy yoʻriqnoma, malaka oshirish, qayta tayyorlash va bilimlarni tekshirish — mehnatni muhofaza qilishda faol ishtirok etuvchi xodimlar uchun zarur.

3.11. Yoʻl-yoʻriqlardan oʻtmagan yoki bilimlari tekshirilmagan xodimlar ishga qabul qilinmasligi — bu xavfsizlik taʼminotining asosiy sharti.

3.12. Zararli va xavfli sharoitlarda ishlayotgan xodimlar uchun qonuniy imtiyozlar, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun attestatsiya va shartlarni

3.13. Ishga kirishdagi dastlabki va faoliyat davomidagi davriy tibbiy koʻriklarni tashkil etish — kasb kasalliklarini oldini olish uchun asos.

3.14. Mehnatni muhofaza qilish holati haqida davlat organlari, kasaba uyushmalari va xodim vakillik organlariga tekshirish, monitoring va baholash uchun zarur maʼlumot va materiallarni taqdim etish majburiyati mavjud.

3.15. Agar ish joyida avariya yuz bersa — xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish choralarini tez va samarali amalga oshirishi kerak.

3.16. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi nazorat qiluvchi organlar va xodimlarning vakillik organlari tomonidan berilgan koʻrsatmalarni, taqdimnomalarni oʻz vaqtida amalga oshirish.

3.17. Ish beruvchi haqiqiy holda baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan boʻlgan holatlarda xodimlarni majburiy davlat ijtimoiy sugʻurta tizimi hamda ish beruvchining fuqarolik javobgarligi sugʻurtasi bilan qamrab olishni taʼminlashi shart.

3.18. Ish beruvchi baxtsiz hodisalarni roʻyxatga olishi, tekshirish va statistik hisobotlarini yuritishi shart — bu mehnatni muhofaza qilish sifatini baholash uchun zarur.

4. Ish beruvchining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.