Mehnat sharoiti noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlar belgilangan normalar boʻyicha sut (shunga teng boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan shoʻr suv (issiq tsexlarda ishlovchilar uchun), maxsus kiyim-bosh, sanitar kiyim-bosh, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanadi. Bunday ishlarning roʻyxati, beriladigan narsalarning normalari, taʼminot tartibi va shartlari jamoa kelishuvlarida, jamoa shartnomasida, agar ular tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra qonunchilikda belgilangan normativlarga muvofiq belgilanadi.
Xodimlarning shaxsiy himoya vositalarini olish, saqlash, yuvish, tozalash, taʼmirlash, dezinfektsiya qilish va zararsizlantirish ish beruvchining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
1. Yuqoridagi matn mehnat muhofazasi va xodimlarning sogʻligʻini himoya qilish boʻyicha ish beruvchining majburiyatlarini belgilaydi. Unda mehnat sharoiti noqulay (ogʻir yoki zararli) boʻlgan ish joylarida ishlaydigan xodimlarning maxsus oziq-ovqat, shaxsiy himoya vositalari va gigiyena vositalari bilan taʼminlanishi tartibi tushuntiriladi. Bu talablar mehnat muhofazasiga oid qonunchilikda aniq belgilab qoʻyilgan.
Mehnat sharoiti noqulay ishlar tushunchasi: Noqulay mehnat sharoiti: bu xodimlarning sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan omillarga ega ish joylarini anglatadi. Bunday omillarga quyidagilar kiradi:
Yuqori harorat (issiq tsexlar, eritish zavodlari).
Zararli moddalar bilan ishlash (kimyoviy zavodlar, toksik moddalar bilan ishlash).
Yuqori shovqin yoki vibratsiya.
Radioaktiv nurlanish.
Yuqori yoki past bosimda ishlash.
Bepul taʼminot turlari va ularning ahamiyati: Ish beruvchi noqulay mehnat sharoitida ishlaydigan xodimlarni quyidagi vositalar bilan bepul taʼminlashi shart:
a) Sut yoki shunga teng oziq-ovqat mahsulotlari:
Sut organizmni zararli moddalardan himoya qilishga yordam beradi, ularni organizmdan chiqarishni tezlashtiradi.
Sut oʻrniga quyidagilar taqdim etilishi mumkin: yogurt, qatiq yoki vitaminlar bilan boyitilgan ichimliklar.
Bu oziq-ovqat mahsulotlari kimyoviy moddalar yoki zaharli gazlar bilan ishlaydigan xodimlarga beriladi.
b) Davolash-profilaktika oziq-ovqati:
Bu oziq-ovqat mahsulotlari xodimlarning immunitetini mustahkamlash va kasalliklarning oldini olish uchun belgilangan.
Masalan, vitaminlar, biologik faol qoʻshimchalar, maxsus vitaminlangan sharbatlar.
Bunday oziq-ovqat kimyoviy, radiatsiyali yoki toksik sharoitlarda ishlaydigan xodimlarga beriladi.
v) Gazlangan shoʻr suv:
Yuqori haroratli ish joylarida (issiq tsexlar) ishlaydigan xodimlarga beriladi.
Bu suv organizmdan tuzlarni yoʻqotmaslikka yordam beradi va suv-tuz muvozanatini saqlaydi.
g) Maxsus kiyim-bosh va poyabzal:
Har bir xodim mehnat sharoitiga mos keluvchi maxsus kiyim bilan taʼminlanishi kerak:
Issiq yoki sovuq sharoitlar uchun maxsus kiyim.
Yuqori haroratli joylarda olovga chidamli kiyim.
Yuqori yoki past harorat sharoiti uchun maxsus poyabzal.
d) Sanitar kiyim-bosh:
Sanitariya talablariga muvofiq boʻlgan ish joylarida (oziq-ovqat sanoati, laboratoriyalar) maxsus sanitar kiyim va boshqa shaxsiy gigiyena vositalari taqdim etiladi.
Masalan, xalat, bosh kiyimi, tibbiy niqob.
ye) Shaxsiy himoya vositalari:
Xodimlarning sogʻligʻini himoya qilish uchun maxsus shaxsiy himoya vositalari beriladi:
Respiratorlar yoki gaz niqoblari (kimyoviy moddalar yoki changlovchi joylarda).
Qoʻlqoplar, koʻzoynaklar (oʻtkir uskunalar yoki kimyoviy moddalar bilan ishlashda).
Toʻqnashuvlarga chidamli kaska va naushniklar (yuqori shovqinli joylarda).
Bepul taʼminotning huquqiy asoslari: Mehnat muhofazasiga oid qonunchilikda ish beruvchi mehnat sharoiti noqulay boʻlgan ish joylarida ishlaydigan xodimlarni maxsus oziq-ovqat va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlashi majburiyligi belgilangan.
Jamoa kelishuvlari va shartnomalarida bepul taʼminotning turlari, normalari va shartlari aniq belgilanishi mumkin.
Agar jamoa kelishuvi tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi kasaba uyushmasi bilan kelishuv asosida taʼminotni tashkil qiladi.
Taʼminot tartibi va shartlari: Bepul oziq-ovqat mahsulotlari va shaxsiy himoya vositalari belgilangan normalar asosida taqdim etiladi.
Normalar xodimning mehnat sharoitlariga, zararli moddalar bilan ishlash darajasiga qarab aniqlanadi.
2.Himoya vositalari muntazam ravishda tekshiriladi, yuviladi, tozalanadi va dezinfektsiya qilinadi.
Himoya vositalarini yuvish, tozalash va taʼmirlash ish beruvchining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
Ish beruvchining majburiyatlari: Ish beruvchi xodimlarni belgilangan normalar boʻyicha maxsus oziq-ovqat va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlashi kerak.
Har bir xodim uchun ajratilgan oziq-ovqat mahsulotlari va shaxsiy himoya vositalarining hisobini yuritishi lozim.
Xodimlarning shaxsiy himoya vositalarini vaqtida yangilashi va ularning xavfsizligini taʼminlashi shart.
Agar maxsus oziq-ovqat yoki himoya vositalari taqdim etilmasa, xodimlar oʻz huquqlarini himoya qilish uchun mehnat inspektsiyasiga murojaat qilishlari mumkin.
Xodimlarning huquqlari: Xodimlar mehnat sharoiti noqulay ishlarda belgilangan normalar boʻyicha oziq-ovqat va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanish huquqiga ega.
Agar ular oziq-ovqat yoki himoya vositalari bilan taʼminlanmagan boʻlsa, ular ish beruvchiga yozma murojaat qilish huquqiga ega.
Xodimlar oʻz himoya vositalarining tozaligi va yaroqliligini tekshirish huquqiga ega.
Jamoa kelishuvi yoki shartnomada belgilangan bepul taʼminotdan foydalanishlari mumkin.
Mehnat muhofazasi boʻyicha qonunchilik asoslari: Oʻzbekiston Respublikasining "Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida"gi Qonuniga .
Davlat mehnat inspektsiyasi ushbu talablarning bajarilishini nazorat qiladi.
Jamoa kelishuvlari va shartnomalarida mehnat muhofazasi boʻyicha qoʻshimcha talablar belgilanishi mumkin.
Bu izoh ish beruvchining majburiyatlarini, xodimlarning huquqlarini va mehnat muhofazasi boʻyicha qonunchilik talablarini tushuntirishga yordam beradi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi