Ushbu moddada mehnat faoliyati jarayonida xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash tizimi sifatida taʼriflanadigan, huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy-texnikaviy, sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya va boshqa tadbirlarni oʻz ichiga oladigan "mehnatni muhofaza qilish" tushunchasi davlat va ish beruvchilarning xodimlar hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilishga qaratilgan koʻp qirrali faoliyati sifatida mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida tasavvur beradi.

Mehnatni muhofaza qilish tushunchasi muayyan ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalarni ham, har bir insonning mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablariga javob beradigan sharoitlarda mehnat qilish, xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash huquqini amalga oshirishga qaratilgan haqiqiy tadbirlar majmuini ham qamrab oladi.

Mehnatni muhofaza qilishda huquqiy tushuncha xodimlarning xavfsiz va sogʻlom mehnat sharoitlarini taʼminlashga qaratilgan huquqiy tizimni anglatadi. Bu tizimda xodimlarning huquqlari va ish beruvchining majburiyatlari aniq belgilangan boʻlib, mehnatni muhofaza qilishga oid normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi.

Mehnatni muhofaza qilishning ijtimoiy-iqtisodiy tushunchasi mehnat sharoitlarini yaxshilashning iqtisodiy samaradorligi va ijtimoiy ahamiyatini oʻrganish va baholashni oʻz ichiga oladi. Bu ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini oldini olish, ish unumdorligini oshirish, ish vaqtini tejash, moddiy zararlarni kamaytirish va iqtisodiy ragʻbatlantirish kabi omillarni qamrab oladi.

Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi tashkiliy tushuncha ish joylarida xavfsizlikni taʼminlash, ishchilarning hayoti va sogʻligʻini himoya qilish, ularning mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan barcha tashkiliy tadbirlar va tizimlarni oʻz ichiga oladi. Bu tushuncha mehnatni muhofaza qilish sohasidagi barcha ishlarning samarali va tizimli amalga oshirilishini taʼminlashga xizmat qiladi.

Mehnatni muhofaza qilish sohasida texnikaviy tushuncha ish joylarida xavfli va zararli omillarni bartaraf etishga qaratilgan texnik tadbirlar, vositalar va tizimlarni oʻz ichiga oladi. Bu tushuncha mehnatni muhofaza qilishning texnik jihatini tashkil etib, ishlovchilarning hayoti va sogʻligʻini saqlashga xizmat qiladi.

Mehnatni muhofaza qilish sohasida sanitariya-gigiyena tushunchasi ish joylarida ishlovchilarning sogʻligʻini saqlash va kasb kasalliklarini oldini olishga qaratilgan sanitariya va gigiyena tadbirlari, meʼyorlari va normalarini oʻz ichiga oladi. Bu tushuncha mehnat muhiti omillarining ishlovchilarga zararsiz darajada boʻlishini taʼminlash, sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilish va ularning bajarilishini nazorat qilishga qaratilgan kompleks tadbirlar tizimini tashkil etadi.

Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davolash-profilaktika tushunchasi ish joylarida xodimlarning sogʻligʻini saqlash, kasb kasalliklarini oldini olish va ish jarayonidagi zararli omillarning salbiy taʼsirini kamaytirishga qaratilgan tibbiy va profilaktik tadbirlar tizimini oʻz ichiga oladi. Bu tushuncha mehnat sharoitiga moslashtirilgan tibbiy koʻriklar, kasb kasalliklarini oldini olish, maxsus ovqatlanish, tibbiy profilaktika va reabilitatsiya tadbirlarini qamrab oladi.

Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi reabilitatsiya tadbirlari ish jarayonida sogʻligʻi yomonlashgan xodimlarning sogʻligini tiklash, ish faoliyatiga qaytishini taʼminlash va ijtimoiy hayotga integratsiyalashishiga yordam berishga qaratilgan tibbiy, kasbiy va ijtimoiy chora-tadbirlar tizimini oʻz ichiga oladi. Bu tushuncha mehnat sharoitiga moslashtirilgan tibbiy koʻriklar, kasb kasalliklarini oldini olish, maxsus ovqatlanish, tibbiy profilaktika va reabilitatsiya tadbirlarini qamrab oladi.

MILLIY QONUNCHILIK

Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunning 4-moddasida mehnatni muhofaza qilish - mehnat jarayonida insonning xavfsizligini, hayoti va sogʻligʻi, ish qobiliyati saqlanishini taʼminlashga doir huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya tadbirlari hamda vositalari tizimi ekanligi belgilangan.