1. Ushbu moddada ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va hisobga olish tartibini belgilaydi. Bu talab mehnat muhofazasi sohasida ish beruvchining majburiyatlarini aniqlash va xodimlarning xavfsizligini taʼminlash uchun muhimdir.

Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar tushunchasi:

Baxtsiz hodisa – bu ish joyida yoki ish faoliyati bilan bogʻliq ravishda xodimning jarohat olishi, sogʻligʻiga zarar yetkazilishi yoki hayotini yoʻqotishi bilan bogʻliq holatdir.

Baxtsiz hodisalarga quyidagilar kiradi:

Ish joyida jismoniy jarohat olish (toʻqnashuv, yiqilish, oʻtkir uskuna bilan kesish).

Zararli moddalar bilan zaharlanish.

Yuqori harorat, shovqin yoki radiatsiya taʼsirida jarohatlanish.

Elektr tokidan shikastlanish.

Transport vositalari bilan bogʻliq hodisalar.

Kasb kasalliklari tushunchasi: Kasb kasalligi – bu xodimning ishlab chiqarish jarayonidagi zararli omillar taʼsiri natijasida rivojlanadigan kasallikdir.

Kasb kasalliklari koʻpincha uzoq vaqt davomida zararli omillar taʼsirida rivojlanadi:

Kimyoviy moddalar taʼsirida zaharlanish.

Yuqori shovqin sababli eshitish qobiliyatining yomonlashishi.

Yuqori yoki past harorat taʼsirida teri yoki nafas yoʻllari kasalliklari.

Yuqori vibratsiya taʼsirida suyak-muskul tizimi kasalliklari.

2. Baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish: Har bir baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi sodir boʻlganida, ish beruvchi ushbu holatni tekshirishi shart.

Tekshiruv quyidagi maqsadlarga qaratilgan:

Baxtsiz hodisaning sabablarini aniqlash.

Hodisaning toʻliq manzarasini oʻrganish.

Kelajakda bunday hodisalarning oldini olish uchun chora-tadbirlarni belgilash.

Tekshiruv jarayonida xodimlar, guvohlar va mutaxassislar ishtirok etishi mumkin.

Hodisaning sabablari va oqibatlari maxsus dalolatnoma (akt) bilan rasmiylashtiriladi.

Baxtsiz hodisalarni hisobga olish: Har bir baxtsiz hodisa va kasb kasalligi ish beruvchi tomonidan maxsus jurnalda yoki elektron bazada qayd etiladi.

Hisobga olishda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi: hodisaning sodir boʻlgan sanasi va vaqti, hodisaning sodir boʻlgan joyi, hodisaning sabablari, jabrlanuvchi xodimning ismi va lavozimi, olingan jarohatlar yoki kasallik turi, baxtsiz hodisaning oldini olish boʻyicha koʻrilgan choralar.

Tekshiruv va hisobga olishning rasmiy tartibi: Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va hisobga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan.

Baxtsiz hodisalarni tekshirishda maxsus komissiya tashkil etiladi.

Komissiya tarkibiga ish beruvchi vakillari, mehnat muhofazasi boʻyicha mutaxassislar, kasaba uyushmasi vakillari va zarur hollarda tibbiy mutaxassislar kirishi mumkin.

Komissiya hodisaning sabablarini aniqlab, dalolatnoma tayyorlaydi.

Dalolatnoma (akt) va uning mazmuni: Har bir tekshiruv natijalari dalolatnoma shaklida rasmiylashtiriladi.

Dalolatnomada quyidagilar koʻrsatiladi: hodisaning sodir boʻlgan sanasi, vaqti va joyi, hodisaning sabablari va oqibatlari, jabrlanuvchi xodimning ismi va lavozimi, hodisani tekshirgan komissiya aʼzolari, hodisaning oldini olish boʻyicha tavsiyalar,

Ish beruvchining majburiyatlari: Har qanday baxtsiz hodisani yoki kasb kasalligini darhol tekshirishi va rasmiylashtirishi shart.

Tekshiruv natijalarini xodimlar vakillari va kasaba uyushmasi bilan muhokama qilishi kerak.

Baxtsiz hodisalarning sabablarini aniqlab, ularni bartaraf etish uchun chora-tadbirlar koʻrishi lozim.

Jabrlangan xodimga zarur tibbiy yordam koʻrsatish va uning huquqlarini himoya qilishni taʼminlashi kerak.

Xodimlarning huquqlari: Xodimlar ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar yoki kasb kasalliklari haqida darhol ish beruvchiga xabar berishlari kerak.

Baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirishda ishtirok etishlari mumkin.

Tekshiruv natijalari va dalolatnoma bilan tanishish huquqiga ega.

Agar baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi oqibatida sogʻligʻiga zarar yetgan boʻlsa, kompensatsiya talab qilish huquqiga ega.

Kompensatsiya va kafolatlar: Baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi oqibatida jarohatlangan xodim tibbiy yordam va davolanish uchun kompensatsiya olish huquqiga ega.

Jabrlangan xodimga toʻlanadigan kompensatsiya miqdori hodisaning ogʻirligiga va jarohat darajasiga bogʻliq.

Xodim ishga layoqatsiz boʻlib qolsa, unga vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻlanadi.

Agar baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi ish beruvchining aybi tufayli sodir boʻlsa, ish beruvchi qoʻshimcha kompensatsiya toʻlashi kerak.

Davlat nazorati va javobgarlik: Davlat mehnat inspektsiyasi ish joylarida baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va hisobga olishni nazorat qiladi.

Agar ish beruvchi baxtsiz hodisalarni tekshirmasdan yoki hisobga olmasdan qoldirsa, u jarima yoki maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin.

Baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar statistik hisobotlarga kiritiladi.

Tavsiyalar ish beruvchilar uchun: Ish joylarida xavfsizlikni taʼminlash choralarini kuchaytirish.

Mehnat muhofazasi boʻyicha muntazam yoʻl-yoʻriq berish va oʻquv oʻtkazish.

Baxtsiz hodisalarning oldini olish boʻyicha xavfni baholash va tahlil qilish.

Har bir baxtsiz hodisadan keyin xavfsizlikni yaxshilash boʻyicha choralar koʻrish.

Bu izoh baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va hisobga olishning ahamiyati, tartibi va ish beruvchining majburiyatlarini tushuntirishga yordam beradi.

3.Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirish hamda hisobga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.