Tarmoq jamoa kelishuvlari xodimlar va ish beruvchilarning tegishli vakillari oʻrtasida, shuningdek taraflarning taklifiga koʻra tegishli tarmoqdagi davlat boshqaruvi organlari bilan tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tegishli tarmoqdagi davlat boshqaruvi organlari ish beruvchilar sifatida ish yuritadigan hollarda tarmoq jamoa kelishuvlarining tarafi boʻlib ishtirok etadi.
Tarmoq jamoa kelishuvlari tegishli tarmoqni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlarini, mehnat shartlarini va unga haq toʻlashni, tarmoq xodimlari uchun ijtimoiy kafolatlarni belgilaydi.
1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismiga koʻra, tarmoq jamoa kelishuvini muayyan iqtisodiyot tarmogʻi doirasida (masalan, qurilish, sogʻliqni saqlash, taʼlim) mehnat shartlari, kafolatlar, mehnatga haq toʻlash va ijtimoiy rivojlanishni tartibga soluvchi huquqiy hujjat sifatida belgilaydi.
U yakka tartibdagi mehnat shartnomalari uchun eng past standartlarni belgilab beradi, yaʼni korxonadagi shartlar ushbu kelishuvdan yomonroq boʻlishi mumkin emas.
Ushbu modda taraflarning subʼyekt tarkibini quyidagicha belgilaydi:
xodimlar vakillari (tarmoq kasaba uyushmalari kengashlari, hozirda Federatsiya tarkibida 14 ta tarmoq kasaba uyushmasi faoliyat yuritmoqda);
ish beruvchilar vakillari (tarmoq ish beruvchilari assotsiatsiyalari yoki ittifoqlari);
tarmoqni davlat tomonidan boshqarish organlari (tomonlarning tashabbusi bilan).
Ushbu modda qoidalari XMTning 144-sonli Konventsiyasi 2-moddasiga muvofiq keladi. Unga koʻra, tashkilotning har bir aʼzosi vakolatli organlari xalqaro mehnat normalarini qoʻllashga oid masalalar boʻyicha hukumat, ish beruvchilar va xodimlar vakillari oʻrtasida samarali maslahatlashuvlar oʻtkazilishini taʼminlashi kerak.
Tarmoq kelishuvlarining davlat ixtiyoriy ishtirokida tuzilishi XMTning 154-sonli Konventsiyasi 4-moddasiga (jamoaviy muzokaralarning ixtiyoriyligini koʻzda tutuvchi) mos keladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tegishli tarmoqni davlat tomonidan boshqarish organlari ish beruvchi sifatida ishtirok etgan hollarda tarmoq jamoa kelishuvlarining tarafi sifatida qatnashadi.
2. Moddaning ikkinchi qismida tarmoq jamoa kelishuvi tegishli tarmoqning:
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosiy yoʻnalishlarini. Masalan, yangi texnologiyalar kiritilganda xodimlarni ommaviy boʻshatishning oldini olish, sohadagi kadrlarni qayta tayyorlash rejalarini belgilaydi;
mehnat shartlarini va unga haq toʻlashni. Masalan, ish vaqti, dam olish vaqti va mehnatni muhofaza qilishning sohaga xos xususiyatlarini, ustamalar va mukofotlash tizimining eng quyi chegarasini belgilaydi;
tarmoq xodimlari uchun ijtimoiy kafolatlarni xodimning mehnat faoliyati bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan, lekin uning farovonligini oshiradigan imtiyozlarini (sogʻliqni tiklash (sanatoriylar), uy-joy sharoitini yaxshilash, xodimlarning farzandlari uchun imtiyozlar) belgilaydi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi