488-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, tashkilot bosh buxgalteri va tashkilot alohida boʻlinmasi rahbari tashkilotga oʻzi bevosita yetkazgan haqiqiy zarar uchun toʻliq moddiy javobgar boʻladi.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar aybli harakatlari (harakatsizligi) tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini tashkilot mulkdorining (aktsiyadorlar, ishtirokchilar, muassislar umumiy yigʻilishining) yoxud kuzatuv kengashining yoki mulkdor vakolat bergan boshqa organning talabiga binoan qoplaydi. Bunda zararlarni hisob-kitob qilish fuqarolik toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan normalarga muvofiq amalga oshiriladi.
1. Ushbu moddaga koʻra, tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, tashkilot bosh buxgalteri va tashkilot alohida boʻlinmasi rahbari tashkilotga oʻz harakatlari yoki harakatsizligi natijasida oʻzi bevosita yetkazgan zarar uchun toʻliq moddiy javobgar hisoblanadi. Bu degani, agar ularning aybi bilan tashkilotga moliyaviy yoki moddiy zarar yetsa, bu zararni toʻliq qoplash majburiyati ularning zimmasiga yuklanadi.
Tashkilot rahbari, uning oʻrinbosari, bosh buxgalter va boʻlinma rahbari quyidagi hollarda toʻliq zararni qoplashga majbur:
xatolik yoki suiisteʼmol natijasida, masalan, noqonuniy moliyaviy operatsiyalar yoki shaxsiy manfaat uchun mablagʻ sarflash;
qonun talablariga zid harakatlar, masalan, soliq hisobotlarini qasddan buzib yuritish, soxta hujjatlar tayyorlash;
nazorat vazifalarini bajarmaslik, masalan, bosh buxgalter tashkilot moliyasi ustidan nazorat qilmasa va yirik moliyaviy yoʻqotishlar sodir boʻlsa;
xavfsizlik qoidalariga amal qilmaslik, masalan, rahbarning aybi bilan qimmatbaho uskunalarga zarar yetsa;
tashkilot mablagʻlaridan notoʻgʻri foydalanish, masalan, maqsadsiz xarajatlar yoki ruxsatsiz mablagʻ ajratish.
Toʻliq moddiy javobgarlik faqat haqiqiy zarar uchun qoʻllaniladi.
2. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar aybli harakatlari (harakatsizligi) tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini tashkilot mulkdorining (aktsiyadorlar, ishtirokchilar, muassislar umumiy yigʻilishining) yoxud kuzatuv kengashining yoki mulkdor vakolat bergan boshqa organning talabiga binoan qoplaydi. Agar talab qilinmasa, yetkazilgan zararni qoplash majburiyati yoʻq, agar yetkazilgan zarar davlat mulki boʻlsa, maʼmuriy huquqbuzarlik va jinoyat alomatlari mavjud boʻlsa, bunday holatda vakolatli organlar tomonidan nazorat tadbirlari davomida qonunchilikda belgilangan tartibda ish yuritiladi.
Agar yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashni tashkilot mulkdori (aktsiyadorlar, ishtirokchilar, muassislar umumiy yigʻilishining) yoxud kuzatuv kengashi yoki mulkdor vakolat bergan boshqa organ talab qilsa, bunda zararlarni hisob-kitob qilish fuqarolik toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan normalarga muvofiq amalga oshiriladi.
Masalan, Fuqarolik kodeksining 14-moddasiga koʻra (Zararni qoplash) agar qonun yoki shartnomada zararni kamroq miqdorda toʻlash nazarda tutilmagan boʻlsa, huquqi buzilgan shaxs oʻziga yetkazilgan zararning toʻla qoplanishini talab qilishi mumkin.
Zarar deganda, huquqi buzilgan shaxsning buzilgan huquqini tiklash uchun qilgan yoki qilishi lozim boʻlgan xarajatlari, uning mol-mulki yoʻqolishi yoki shikastlanishi (haqiqiy zarar), shuningdek bu shaxs oʻz huquqlari buzilmaganida odatdagi fuqarolik muomalasi sharoitida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari (boy berilgan foyda) tushuniladi.
Agar huquqni buzgan shaxs buning natijasida daromad olgan boʻlsa, huquqi buzilgan shaxs boshqa zarar bilan bir qatorda boy berilgan foyda bunday daromaddan kam boʻlmagan miqdorda toʻlanishini talab qilishga haqli.