1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida mavsumiy ishlarga taʼrif berilgan boʻlib, unga koʻra iqlim yoki boshqa tabiiy omillar tufayli faqat maʼlum bir vaqt oraligʻida (mavsumda) bajarilishi mumkin boʻlgan ishlar mavsumiy ishlar deb hisoblanishini anglatadi.

Iqlim va boshqa tabiiy sharoitlar tufayli deganda ishning mavsumiyligiga sabab boʻluvchi omillar tabiat bilan bogʻliq. Bu iqlim (harorat, yogʻingarchilik, quyosh nuri va hokazo) yoki boshqa tabiiy omillar (masalan, suv toshqini, yer koʻchkisi, hayvonlarning koʻchishi) boʻlishi mumkin.

Muayyan davr (mavsum) davomida bajariladigan ishlar deganda bunday ishlar yilning hamma vaqtida emas, balki faqat maʼlum bir qismida (mavsumda) bajariladi. Mavsum bir necha haftadan bir necha oygacha davom etishi mumkin.

Bir necha oy deganda 11 oyni inobatga olsak boʻladi, chunki agar 12 oy boʻlsa, bu bir yil degani va mavsumiyligi qolmaydi.

MISOL

Qishloq xoʻjaligidagi ishlar, yaʼni ekin ekish, hosilni yigʻishtirib olish kabi ishlar yilning maʼlum bir vaqtida, iqlim sharoitiga mos ravishda bajariladi. Masalan, paxta terish, meva-sabzavotlarni yigʻishtirib olish.

Turizm sohasidagi ishlar, masalan, yozgi dam olish mavsumida plyajlarda, togʻ changʻisi mavsumida togʻlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ishi.

Qurilish sohasidagi ishlar, masalan, qish oylarida qurilish ishlarining toʻxtatilishi yoki sekinlashishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

2. Mavsumiy ishlar aksariyat hollarda iqlim va tabiat hodisalar bilan bogʻliq boʻlganligi sababli uning davomiyligi, qoida tariqasida, olti oydan oshmasligi kerak, lekin bu boshqa qoidalar ham borligini anglatadi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida mavsumiy ishlarning davomiyligi olti oydan oshsa, bunday ishlarning roʻyxati va eng koʻp davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda belgilanishi koʻrsatilgan.

Mazkur norma majburiy boʻlib, ushbu ishlarni mavsumiy deb topishda va alohida oʻziga xos xususiyatlarni inobatga olib belgilangan qoidalarni qoʻllashda ahamiyatga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oshirishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 758-son qarori bilan Olti oydan ortiq davr (mavsum) ichida amalga oshirilishi mumkin boʻlgan ayrim mavsumiy ishlarning roʻyxati tasdiqlangan boʻlib, ular quyidagilar hisoblanadi:

T/r — Mavsumiy ishlar yoʻnalishi — Mavsumiy ishlarning turi

1. Qishloq xoʻjaligi — qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish (dala va poliz ishlari oʻsimliklarning vegetatsiya davriga qarab)

koʻchatlar va koʻchat mahsulotlarini yetishtirish

urugʻlik va koʻchat mahsulotlarini ekish va sotish uchun tayyorlash

ekinlar va koʻchatlarni parvarishlash

begona oʻtlar va zararkunandalardan oʻsimliklarni himoya qilish

hosilni yigʻish va saqlash, joylarga tashish

oʻsimlik mahsulotlarini saqlash uchun tayyorlash

oʻsimliklarni himoya qilish

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qadoqlash va qayta ishlash (qadoqlash, konservalash)

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlash (shu jumladan, muzlatkichda)

2. Obodonlashtirish, koʻkalamzorlashtirish — dekorativ gullar ekish va ularni parvarishlash

markaziy xiyobonlarda manzarali daraxtlarga shakl berish va begona oʻtlarni tozalash

3. Qurilish taʼmirlash, uy-joy kommunal xoʻjaligida — koʻp kvartirali uylarda issiqlik energiyasi yetkazib berish tarmoqlarini taʼmirlash (isitish mavsumidan tashqari vaqtda profilaktika uchun)

4. Chorvachilik — chorva mollarini boqish

chorva hayvonlarni oziqlantirish, sugʻorish va oʻtlatish

chorva hayvonlar uchun ajratilgan xonalarni dezinfektsiya qilish

chorva hayvonlarini davolash va sunʼiy urugʻlantirish

hayvonlar tugʻishiga koʻmaklashish

goʻsht mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta ishlash

5. Baliqchilik yoʻnalishi — baliqlarga ozuqa (yem) berish

baliq hovuzlarini tozalash

baliq urugʻini (chavogʻ) yetishtirish

baliq mahsulotlarini ovlash va ularni qayta ishlash

6. Oʻrmon xoʻjaligi — dorivor oʻsimliklarni yetishtirish va qayta ishlash

oʻrmonni oʻstirish va qayta tiklash

Ushbu roʻyxatdagi mavsumiy ishlarning eng koʻp davomiyligi oʻn bir oydan ortiq boʻlishi mumkin emas.

Mazkur roʻyxatda koʻrsatilmagan olti oydan ortiq davr (mavsum) ichida amalga oshiriladigan mavsumiy ishlarda band boʻlgan xodimlar mavsumiy xodimlar hisoblanmaydi.

Demak, mavsumiy xodimlar uchun tegishli normalar olti oygacha davrdagi mavsumiy ishlar yoki olti oydan oshgan taqdirda yuqoridagi Roʻyxatda koʻrsatilgan ishlarda band boʻlgan xodimlarga qoʻllaniladi.