1. Mazkur normada ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi bayon qilingan, uning mazmuni xodimlar salomatligini himoya qilish va ijtimoiy adolatni taʼminlashga qaratilgan.

Ayrim toifadagi xodimlar uchun qonun bilan ish vaqti umumiy meʼyordan kam qilib belgilanadi. Ammo xodimning ish haqi toʻliq saqlanib qoladi.

Ayrim toifadagi xodimlar va ular mehnat vazifalarining oʻziga xos xususiyatlari haqida MKning VI boʻlimida koʻrsatilgan.

Xodimning yoshiga, sogʻliq holatiga koʻra yoki mehnat shartlari va vazifalar xususiyatiga koʻra ish vaqti umumiy meʼyordan kam qilib belgilanishi lozim.

Zero, bu ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi kelishuvga koʻra emas, balki qonunning oʻzidan kelib chiqadigan majburiy talab hisoblanadi.

Masalan, 16 yoshga toʻlmagan xodimlar uchun ish vaqti haftasiga 24 soatdan, 16–18 yoshdagilar uchun haftasiga 36 soatdan ortiq boʻlishi mumkin emas.

Ish beruvchi bunday xodimdan toʻliq ish vaqti ishlashni talab qilishga haqli emas.

Zero, qisqartirilgan ish vaqti — bu ijtimoiy kafolat boʻlib, muayyan toifadagi xodimlar (yoshlar, nogironligi boʻlgan shaxslar, zararli ish sharoitidagilar) uchun ish soatlari kamaytiriladi, ammo ularning mehnatga haq toʻlanishi toʻliq saqlanadi. Bu qoida mehnat huquqidagi “ijtimoiy adolat va salomatlikni himoya qilish” printsipining amaliy ifodasidir.

2. Sharhlanayotgan normada sanab oʻtilgan holatlar ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi majburiy belgilanadigan toifalar ifoda etilgan.

Mehnat kodeksning 415-moddasida oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlar nisbatan imtiyozlar belgilangan. Unga koʻra, 16 yoshga toʻlmagan xodimlarning ish soati— haftasiga 24 soatdan, 16–18 yoshdagi xodimlarning ish soati— haftasiga 36 soatdan ortiq boʻlishi mumkin emas.

Mazkur meʼyor voyaga yetmagan xodimlarning sogʻligʻini saqlash va taʼlim olish huquqini taʼminlashga qaratilgan.

MKning 427-moddasiga muvofiq, I va II guruh nogironligi boʻlgan xodimlarga nisbatan ham ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi joriy etilgan.

I va II guruh nogironligi boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining davomiyligi haftasiga oʻttiz olti soatdan oshmaydigan qilib belgilanadi.

I va II guruh nogironligi boʻlgan xodimlar uchun kunlik ishning (smenaning) davomiyligi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalariga muvofiq belgilanadi, lekin olti kunlik ish haftasida - olti soatdan, besh kunlik ish haftasida - yetti soatu oʻttiz daqiqadan ortib ketmasligi kerak.

Ular uchun qisqartirilgan ish vaqti tibbiy xulosaga asosan belgilanadi va ish vaqti qisqargani uchun ularning ish haqi kamaytirilmaydi.

Shuningdek, noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlarga (MKning 477-moddasi sharhiga qarang), ishi yuqori darajadagi ruhiy, aqliy, asabiy zoʻriqish bilan bogʻliq boʻlgan tibbiyot xodimlariga, pedagoglarga va boshqa toifadagi xodimlarga (MKning 184-moddasi sharhiga qarang) va uch yoshgacha boʻlgan bolaning byudjetdan moliyalashtiriladigan tashkilotlarda ishlaydigan ota-onasidan biriga (vasiysiga) (MK 397-moddasining birinchi qismi sharhiga qarang).

Qisqartirilgan ish vaqti — bu ayrim toifadagi xodimlar uchun qonun bilan kafolatlangan ijtimoiy himoya hisoblanadi. Uning eng muhim jihati — ish vaqti kamaysa-da, ish haqi toʻliq saqlanadi, bundan MK 415-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan, oʻquv yili davomida oʻqishdan boʻsh vaqtida ishlaydigan oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatiga haq toʻlash ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab amalga oshiriladigan hollar mustasno.