Ishlanmaydigan bayram kunlari arafasida har kunlik ishning (smenaning) davomiyligi barcha xodimlar uchun kamida bir soatga qisqartiriladi.
Bayramdan oldingi kuni ishning (smenaning) davomiyligini qisqartirish imkoni boʻlmagan uzluksiz ishlaydigan tashkilotlarda va ayrim turdagi ishlarda ortiqcha ishlaganlik xodimga qoʻshimcha dam olish vaqti berish yoki xodimning roziligi bilan ish vaqtidan tashqari ish uchun belgilangan normalar boʻyicha haq toʻlash orqali kompensatsiya qilinadi.
1. Mehnat qonunchiligiga koʻra, ishlanmaydigan bayram kunlari arafasida (masalan, Yangi yil, Navroʻz, Mustaqillik kuni arafasi) ish beruvchi xodimlarning ish vaqti davomiyligini kamida 1 soatga qisqartirishi shart (MK 208-moddasi sharhiga qarang).
Bu barcha toifadagi xodimlarga tatbiq etiladi va qonun boʻyicha umumiy qoida hisoblanadi.
Xodimlarga bayram arafasida qoʻshimcha dam berish, ularni ruhiy va jismoniy jihatdan barqarorlikka erishishini taxminlaydi.
Bu qoida qisqartirilgan ish vaqtiga ega toifalarga ham odatiy 40 soatlik ish haftasiga ega toifalarga ham tatbiq etiladi.
Masalan, ish kuni 8 soat boʻlsa, bayram arafasida u 7 soat qilib, ish kuni 6 soat boʻlsa, bayram arafasida u 5 soat qilib belgilanadi.
Qisqartirilgan vaqt uchun xodimning ish haqi toʻliq saqlanadi, yaʼni ish beruvchi ish haqini kamaytirishga haqli emas.
Ish beruvchi ish jadvalini tayyorlashda bayram arafasidagi qisqartirilgan ish kunlarini inobatga olishi shart.
Xalqaro Mehnat Tashkiloti Konventsiyasi va Yevropa mehnat qonunchiligida ham ish vaqti va dam olish rejimi insonparvar asosda belgilanishi kerakligi qayd etilgan. Bayram kunlari arafasida ish vaqtini qisqartirish qoidasi xalqaro standartlarga mos keladi.
2. Ushbu norma mehnat qonunchiligidagi umumiy qoida bayram arafasida ish vaqti 1 soatga qisqartirilishi talabini amalga oshirish imkoni boʻlmagan holatlar uchun maxsus tartibni belgilaydi.
Yaʼni, uzluksiz ishlaydigan tashkilotlar (masalan, elektr energiyasi, gaz taʼminoti, transport, tibbiyot muassasalari, suv taʼminoti, favqulodda xizmatlar va h.k.)da ish jarayoni toʻxtamaydi.
Ayrim turdagi ishlarda (texnika xavfsizligi talablari, ishlab chiqarish jarayonini toʻxtatib boʻlmasligi va boshqalar) ish vaqtini qisqartirishning imkoni boʻlmasligi mumkin.
Bunday holatda ish beruvchi qonun talabini boshqa shaklda kompensatsiya qilishi shart.
Yaʼni, ish beruvchi xodimga qoʻshimcha dam olish vaqti berishi mumkin. Bu mehnat jadvaliga yoki xodim bilan kelishuv asosida kiritiladi.
Shuningdek, ish beruvchi qoʻshimcha dam olish vaqti oʻrniga haq toʻlash orqali kompensatsiya qilishi mumkin.
Agar dam olish vaqti berilishi mumkin boʻlmasa, ish beruvchi xodimning roziligi bilan ushbu 1 soatlik ortiqcha ishga ish vaqtidan tashqari ish haqi normalariga koʻra haq toʻlaydi.