Ayrim toifadagi xodimlar (oʻrindoshlar, yakka tartibdagi tadbirkorlarda yollanib ishlaydigan shaxslar, uy ishchilari va masofadan turib ishlaydigan xodimlar, shuningdek vaxta usulida ishlaydigan shaxslar va boshqalar) ish vaqti rejimining oʻziga xos xususiyatlari ushbu Kodeksning VI boʻlimida belgilangan.
Transport, aloqa xodimlarining, qutqaruvchilarning, shaxsiy kompyuterlarda, videodispley terminallarida, tashkiliy texnikada ishlaydigan shaxslarning va ishi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan boshqa xodimlarning ish vaqti rejimi qonunchilikda, shuningdek sanitariya normalari va qoidalarida nazarda tutilgan talablar hisobga olingan holda belgilanadi.
1. Sharhlanayotgan normada MKdagi ish vaqti rejimining umumiydan farq qiladigan holatlari aks ettirilgan. Yaʼni, unda ayrim toifadagi xodimlar uchun ish vaqti rejimi oʻziga xos tartibda belgilangan.
Ayrim toifadagi xodimlar va ular mehnatining oʻziga xos xususiyatlari MK VI boʻlimida belgilangan boʻlib, oʻrindoshlar, yaʼni asosiy ishidan tashqari qoʻshimcha mehnat qiladilar xodimlar uchun ish vaqti cheklangan. Masalan, oʻrindoshlik asosida ishlash chogʻida oʻrindoshlik asosida ishlashning davomiyligi xodimlarning mazkur toifasi uchun belgilangan ish vaqti normasining yarmidan ortiq boʻlishi mumkin emas (MK 437-moddasi sharhiga qarang). Bundan koʻzlangan asosiy maqsad xodimning ortiqcha ishlab, salomatligiga zarar yetkazish holatlarini oldini olish.
Yakka tartibdagi tadbirkorlarda yollanib ishlaydigan shaxslar tadbirkor bilan oʻzaro kelishgan holda ish vaqti rejimini kelishib oladilar. Chunki bu yerda mehnat munosabati koʻproq shartnomaviy erkinlikka asoslangan boʻladi (MK 509-modda sharhiga qarang).
Uy ishchilarining ish joyi ish beruvchining uyida boʻlgani uchun kelishuvga koʻra ish vaqti odatda erkin yoki belgilangan vazifani bajarish muddati asosida belgilanadi (MK 516-modda sharhiga qarang).
Masofadan turib ishlaydigan xodimlar uchun ish vaqti koʻproq natijaga yoʻnaltirilgan hisoblanadi va ishlab chiqarish topshirigʻini belgilash chogʻida ish beruvchi ishlarning bajarish vaqti normativlarini inobatga olishi, ish vaqtining umumiy davomiyligi ish vaqtining normal yoki qisqartirilgan davomiyligidan oshmasligi kerak (MK 461-modda sharhiga qarang).
Vaxta usulida ishlaydigan shaxslar ishni muayyan vaqt davomida uzoq muddatli navbat bilan bajaradi. (masalan, 15 kun ish – 15 kun dam). Shu sababli ish vaqti rejimi umumiy ish vaqti meʼyoridan kelib chiqib, bir davrga yigʻib hisoblanadi (MK 468-modda sharhiga qarang).
2. Sharhlanayotgan normada ish vaqti rejimi mehnat sharoitiga va ish turiga bogʻliq hollarda maxsus qoidalarga asoslanib belgilanishini koʻrsatadi. Bu yerda qonunchilik mehnat sharoitining salomatlikka taʼsirini hisobga oladi.
Transport xodimlari, yaʼni avtobus, poyezd, samolyot haydovchilari va boshqa transport xizmatchilari uchun ish vaqti oddiy 8 soatlik qoidadan farq qilishi mumkin.
Mazkur normadan koʻzlangan asosiy maqsad xodimning charchab qolmasligi va xavfsizlikni taʼminlashdan iborat.
Masalan, xalqaro meʼyorlarga koʻra, aviadispetcher va haydovchilar uchun uzluksiz ish vaqti qatʼiy cheklangan (odatda 4–6 soat).
Aloqa xodimlari, yaʼni pochta, telekommunikatsiya va IT-infratuzilma xizmatchilari uzluksiz ishlashi kerak boʻlgan tizimlarda mehnat qiladi. Shu sababli ularning ish vaqtida navbatli grafiklar va qisqartirilgan uzluksiz smenalar belgilanadi.
Qutqaruvchilar, yaʼni favqulodda holatlarda ishlaydigan qutqaruvchilar uchun ish vaqti “oddiy” hisoblanmaydi. Ular uzluksiz tayyor holatda boʻlishi kerak, shuning uchun ish vaqti yigʻma hisob asosida belgilanadi (masalan, 24 soatlik navbat – 72 soat dam olish).
Kompyuter va videodispley terminalida ishlovchi xodimlarning ish vaqtida sanitariya normalari alohida ahamiyatga ega. Masalan, har soatda 10–15 daqiqalik tanaffus, uzluksiz ish vaqtini cheklash (masalan, bir smenada 6 soatdan ortiq monitor oldida ishlamaslik). Bu normalar koʻz, asab va mushak tizimini himoya qilish uchun joriy qilingan.
Bunga yuqori xavfli ishlab chiqarish, yuqori zichlikdagi aloqa markazlari, radiatsiya yoki kimyoviy moddalar bilan ishlaydiganlar ham kiradi.
Yuqoridagi kabi ishi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan boshqa xodimlarning ish vaqti rejimi qonunchilikda, shuningdek sanitariya normalari va qoidalarida nazarda tutilgan talablar hisobga olingan holda belgilanadi.