1.1. Sharhlanayotgan modda jamoa shartnomasini tuzishda taraflarning shartnomaviy erkinlikka qaramay, jamoa shartnomasining mazmuni qonunning imperativ normalariga, O‘zbekistonning xalqaro majburiyatlariga va mehnat huquqining umumiy prinsiplariga zid bo‘lishi mumkin emasligiga e’tibor qaratishga majbur qiladi.

1.2. Amal qilishi ushbu xodimlarga nisbatan tatbiq etiladigan qonun hujjatlari yoki jamoa kelishuvlari bilan taqqoslaganda jamoa shartnomasi xodimning mehnat sharoitlari, ijtimoiy kafolatlar, kompensatsiyalar va imtiyozlarni yaxshilashi mumkin, ammo yomonlashtirishi mumkin emas.

MKning 8-moddasida xodimning huquqiy holati yomonlashishiga yo‘l qo‘yilmasligi prinsipi belgilab qo‘yilgan bo‘lib, jamoa shartnomasini tuzishda ushbu prinsipga rioya etilishi kerak.

1.3. Ushbu norma MK 4-moddasida ham mustahkamlangan.

O‘zbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan XMTning Mehnat va mashg‘ulotlar sohasidagi kamsitishlar to‘g‘risidagi 111-sonli Konvensiyasi va Bir xil qiymatga ega bo‘lgan mehnat uchun erkaklar va xotin-qizlarni teng rag‘batlantirish to‘g‘risidagi 100-sonli Konvensiyasi talablarida ham belgilab qo‘yilgan.

1.4. Jamoa shartnomasida majburiy mehnatni taqiqlash to‘g‘risidagi talablarni buzadigan shartlar ham bo‘lmasligi kerak.

Ushbu norma XMTning Zo‘rlab ishlatish yoki majburiy mehnat to‘g‘risidagi 29-sonli konvensiyasi va bayonnomasi, Majburiy mehnatni tugatish to‘g‘risidagi 105-sonli "Majburiy mehnatni bekor qilish to‘g‘risida"gi Konvensiyasida xalqaro standart sifatida belgilangan.

1.5. Jamoa shartnomada ichki darajada hal etilishi mumkin bo‘lgan masalalardan tashqariga chiqadigan shartlar kiritilmaydi.

MISOL

Jamoa ta’tillar yoki mehnatga haq to‘lash bo‘yicha davlat kafolatlarini bekor qilishi, ommaviy majburiyatlarga (soliqlar, pensiya ta’minoti) ta’sir ko‘rsatadigan yangi normalarni kiritishi mumkin emas.

2. Ushbu moddaning ikkinchi qismida bunday shartlar kiritilgan taqdirda haqiqiy emasligi aniq belgilanmoqda.

Jamoa shartnomasi ayrim shartlarining haqiqiy emasligi umuman jamoa shartnomasining haqiqiy emasligiga olib kelmaydi.

Bu yerda bitimning qisman haqiqiy emasligi prinsipi amal qiladi, bu norma ham FKning 114-moddasida mustahkamlangan. Ya’ni agar faqat ayrim shartlar haqiqiy bo‘lmasa, shartnomaning qolgan qismi amal qilishda davom etadi. Bu xodimlarni huquqiy kafolatlarni butunlay yo‘qotishdan himoya qiladi.

Sud organlari mehnat nizolarini ko‘rib chiqishda jamoa shartnomasining faqat qonunga zid bo‘lgan qoidalarini haqiqiy emas deb topishi mumkin. Bunda ular shartnomani, agar uning boshqa shartlari qonunga muvofiq bo‘lsa, to‘liq bekor qilmaydilarqiladi, bu norma ham FKning 114-moddasida mustahkamlangan. Ya’ni agar faqat ayrim shartlar haqiqiy bo‘lmasa, shartnomaning qolgan qismi amal qilishda davom etadi. Bu xodimlarni huquqiy kafolatlarni butunlay yo‘qotishdan himoya qiladi.

Sud organlari mehnat nizolarini ko‘rib chiqishda jamoa shartnomasining faqat qonunga zid bo‘lgan qoidalarini haqiqiy emas deb topishi mumkin. Bunda ular shartnomani, agar uning boshqa shartlari qonunga muvofiq bo‘lsa, to‘liq bekor qilmaydilar qiladi, bu norma ham FKning 114-moddasida mustahkamlangan. Ya’ni agar faqat ayrim shartlar haqiqiy bo‘lmasa, shartnomaning qolgan qismi amal qilishda davom etadi. Bu xodimlarni huquqiy kafolatlarni butunlay yo‘qotishdan himoya qiladi.

Sud organlari mehnat nizolarini ko‘rib chiqishda jamoa shartnomasining faqat qonunga zid bo‘lgan qoidalarini haqiqiy emas deb topishi mumkin. Bunda ular shartnomani, agar uning boshqa shartlari qonunga muvofiq bo‘lsa, to‘liq bekor qilmaydilar.