1. Ushbu modda jamoa shartnomasining ijrosi ustidan koʻp bosqichli nazorat tizimini belgilaydi.

Sharhlanayotgan modda quyidagilarni qamrab oladi:

ichki nazorat. Taraflar vakillari, ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya va mehnat jamoasi tomonidan amalga oshiriladi;

tashqi nazorat. Davlat nazorati Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan hamda jamoatchilik nazorati Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi, kengashlari va birlashmalari tomonidan amalga oshiriladi.

Har ikki taraf — ish beruvchi va xodimlar (kasaba uyushmasi yoki boshqa vakillik organi orqali) oʻzlari ixtiyoriy ravishda rozilik bergan shartlarning bajarilishini nazorat qilishga majburdirlar. Bunda majburiyatlar reyestrini yuritish, ichki hisobotlar, qoʻshma komissiyalarda qoidabuzarliklar va takliflarni qayd etish nazorat vositalari hisoblanadi.

Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya nazorati bu jamoa shartnomasi matnini ishlab chiqqan va kelishgan oʻsha komissiya tomonidan nazoratchi rolida faoliyatini davom ettirib, majburiyatlar ijrosini tahlil qiladi, yillik maʼruzalar tayyorlaydi va shartnoma doirasidagi joriy kelishmovchiliklarni hal qiladi.

Mehnat jamoasi nazorati xodimlar jamoa sifatida yigʻilishlar oʻtkazishi, ish beruvchiga nisbatan eʼtirozlar bildirishi, jamoa shartnomasi amalga oshirilishi haqida hisobotlar talab qilishi va komissiyaga oʻz vakillarini koʻrsatishi mumkin. Bu qoida ayniqsa kasaba uyushmasi mavjud boʻlmagan tashkilotlarda muhim ahamiyatga ega.

Davlat organlari tomonidan nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining Davlat mehnat inspektsiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Bundan tashqari, MKning 534-moddasiga koʻra, mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga hamda mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, shuningdek boshqa davlat organlari tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Ushbu Kodeksning, shuningdek boshqa qonunlarning aniq va bir xilda bajarilishi ustidan nazoratni prokuratura organlari oʻz vakolatlari doirasida “Prokuratura toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq amalga oshiradi.

Faoliyatning ayrim sohalarida ishlarni bexatar olib borish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi (davlat energetika nazorati, davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati, sanoat, yadroviy hamda radiatsiyaviy xavfsizlik talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va hokazolar) vakolatli davlat organlari tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Tasarrufidagi tashkilotlarda mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga va mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya etilishi ustidan idoraviy nazorat qonunchilikda belgilangan tartibda hamda shartlarda davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida”gi Qonuni 42-moddasiga koʻra, kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shuningdek jamoa shartnomalari va kelishuvlari ijrosining jamoatchilik monitoringini oʻtkazishi mumkin.

MKning 540-moddasi birinchi qismiga koʻra, kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotlari ish joylarida ish beruvchilarning mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga va mehnatni muhofaza qilish qoidalariga, shuningdek jamoa kelishuvlari hamda jamoa shartnomasi, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda qabul qilingan boshqa hujjatlar qoidalariga rioya etishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish huquqiga ega.

2. Umumiy yigʻilishda hisobot berish majburiyati har ikki tarafda ham mavjud. Yaʼni, ish beruvchi va xodimlar vakillari jamoa oldida ochiq hisobot berishlari, erishilgan natijalar, bajarilmagan majburiyatlar, shuningdek qoidabuzarlik sabablari va ularni bartaraf etish choralari haqida maʼlumot berishlari shart.

Jamoa shartnoma taraflarining vakillari jamoa shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda mehnat jamoasining umumiy yigʻilishida (konferentsiyasida) jamoa shartnomasining bajarilishi haqida hisobot beradi.

Agar jamoa shartnomasida aniq muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, har yili mehnat jamoasining umumiy yigʻilishida hisobot berishi kerak.

Jamoa shartnoma taraflarining vakillari mehnat jamoasining umumiy yigʻilishida (konferentsiyasida) jamoa shartnomasining bajarilishi haqida hisobot bermagan boʻlsa, har bir xodimda ushbu hisobotni talab qilish huquqi mavjud boʻladi.

Chunki kasaba uyushmasining har bir aʼzosi kasaba uyushmasi uchun badal toʻlagan boʻladi. Ushbu mablagʻlarni nima maqsadda sarflanishi haqida ham maʼlumotlar ochiq boʻlishi kerak.

Har bir xodim, yaʼni kasaba uyushmasining aʼzosi nafaqat hisobotni talab qilinishi, balki taraflarning harakatlaridan norozi boʻlsa, ushbu taraflarga yoki jamoa shartnomasini nazoratini olib boruvchi boshqa organlarga shikoyat qilishi ham mumkin.