1. Intizomiy javobgarlik faqat aybli xatti-harakat yoki harakatsizlik natijasida yuzaga keladi. U harakatlar (masalan, yoʻriqnomalarni buzish) va harakatsizlikni (topshiriqni bajarmaslik) yoki lozim darajada (belgilangan tartibda) harakat qilmasliklarni (masalan, tartib-taomilga rioya qilmaslik) oʻz ichiga oladi.

Ayb asosiy shart hisoblanadi, ayb boʻlmasa, jazoni qoʻllab boʻlmaydi.

Masalan, agar kassir qaytim berishda xatoga yoʻl qoʻygan boʻlsa-yu, lekin kassa apparatining texnik nosozligi dalolatnoma bilan tasdiqlangan boʻlsa, bu intizomiy qoidabuzarlik sifatida qaralmaydi.

Shunday qilib, MK bilan intizomiy javobgarlikka tortish asoslari aniq cheklangan, intizomiy jazo faqat intizomiy qoida buzilgandagina qoʻllanilishi mumkin. Bu har qanday subʼyektiv asoslari masalan, shaxsiy yoqtirmaslik, shubha yoki maʼmuriy maqsadga muvofiqlikni istisno etadi.

Ish beruvchi xodimni intizomiy javobgarlikka tortish jarayonida quyidagilarni bajarishi shart:

qoida buzilish holatini hujjatlar (hisobot, dalolatnoma, ariza va hokazo) bilan rasmiylashtirish;

xodimning aybdorligini isbotlash;

intizomiy javobgarlikka tortish tartib-qoidalariga rioya qilish (MKning 303-306-moddalariga qarang).

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismi intizomiy qilmishning aniq huquqiy taʼrifini oʻz ichiga oladi.

Aybli tarzda deganda xodim tomonidan oʻz mehnat majburiyatlarini qasddan yoki ehtiyotsizlik bilan sodir etgan harakati yoki harakatsizligi natijasida mehnat majburiyatlarining bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi tushuniladi.

Gʻayriqonuniy ravishda deganda xodimning qasddan yoki ehtiyotsizlik bilan sodir etgan harakati yoki harakatsizligi natijasida MK, mehnat shartnomasi, lavozim yoʻriqnomasi, ichki mehnat tartibi qoidalari va boshqa ichki hujjatlar normalarini buzishi tushuniladi.

Mehnat majburiyatlarini bajarmaslik yoki lozim darajada bajarmaslik quyidagilarda namoyon boʻlishi mumkin:

ishga kechikish yoki ishga chiqmaslik,

boʻysunish tartibini buzish,

qoʻpollik, beparvolik,

xavfsizlik texnikasi qoidalarini buzish va hokazo.

Shuni alohida qayd etish kerakki, nojoʻya xatti-harakat xodimning shaxsiy hayotiga emas, balki aynan uning mehnat vazifalariga bogʻliq boʻlishi lozim.

3. Mehnat huquqida intizomiy javobgarlikning eng muhim tamoyili oʻrnatilmoqda. Yaʼni, aybsiz xodimni intizomiy javobgarlikka tortib boʻlmaydi.

Uzrli sabablarga quyidagilarni kiritish mumkin:

jihozlar, materiallar, tizimlarga kirish imkoniyati yoʻqligi;

AT-infratuzilmasining ishdan chiqishi;

elektr taʼminotining uzilishi;

favqulodda vaziyatlar (epidemiya, tabiiy ofat, transport kechikishi);

ish beruvchining harakatlari tufayli ish joyiga kiritilmaslik.

Shuni eʼtiborga olish kerakki, ish beruvchi oʻzi taʼminlamagan sharoitlar sababli xodim tomonidan mehnat vazifalari bajarilmagani yoki lozim darajada bajarilmagani uchun jazolashga haqli emas. MKning 295-moddasiga muvofiq, ish beruvchi mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga, mehnat shartnomasiga muvofiq xodimlarning mehnat intizomiga rioya etishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratishi shart.

Masalan, xodimga dastlabki maʼlumotlar berilmagani sababli hisobot oʻz vaqtida topshirilmagani uchun jazo qoʻllash noqonuniy boʻladi