1.1. Sharhlanayotgan modda xodimga nisbatan intizomiy qoidabuzarlik sodir etganligi toʻgʻrisidagi gumonni tekshiruvchi komissiyaning vakolatlari va majburiyatlari doirasini belgilaydi. Bu mehnat munosabatlarida xodim huquqlarini kafolatli himoya qilish va protsessual adolatni taʼminlash mexanizmidagi eng muhim moddalardan biridir.

Ushbu norma quyidagilarga yoʻnaltirilgan:

komissiya faoliyati uchun protsedura asoslarini oʻrnatish;

tekshiruvning xolisligi, begʻarazligi va qonuniyligini taʼminlash;

xodimning mehnat va shaxsiy huquqlarini himoya qilish.

1.2. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimlarga yozma shaklda tushuntirishlar taqdim etishni, shuningdek xizmat tekshiruvi masalalarining mohiyati yuzasidan boshqa axborotni maʼlum qilishni taklif etish huquqiga ega.

Chunki xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimlarga oʻzining aybsizligini isbotlab berishi mumkin. Ushbu xodimlar tomonidan taqdim etilgan tushuntirishlar yoki axborotlardagi maʼlumotlar komissiya tomonidan oʻrganiladi.

1.3. Komissiya nafaqat xodimdan, balki tegishli maʼlumotlarga ega boʻlgan boshqa shaxslardan ham yozma tushuntirishlar talab qilishi mumkin.

Bu xolislikni taʼminlaydi va xulosalar faqat rahbariyatning fikriga asoslanib qolishining oldini oladi.

Shu oʻrinda alohida qayd etish kerakki, xodimning tushuntirish berishdan bosh tortishi avtomatik ravishda aybni tan olish sifatida baholanmasligi kerak - komissiya bunday holatni dalolatnoma bilan qayd etishi lozim.

1.4. Agar xodimning ishtiroki jarayonga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa (bosim oʻtkazish, maʼlumotlarni yashirish va hokazo), komissiya ish beruvchiga xodimni tergov davomida chetlashtirishni taklif qilishi mumkin.

Bunday chora jazo hisoblanmaydi, biroq faqat asosli sabablarga koʻra qoʻllanilishi va ish beruvchining alohida buyrugʻi bilan rasmiylashtirilishi lozim.

1.5. Komissiya faqat ish beruvchining roziligi bilan hujjatlarni oʻrganish va ularning nusxalarini olish, shuningdek ish joylarini, binolarni, axborot tashuvchi vositalarni koʻzdan kechirish huquqiga ega.

Bu mutanosiblik tamoyiliga mos keladi va xodimni shaxsiy sohasiga asossiz aralashishdan himoya qiladi.

1.6. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodim foydalanadigan xizmat va ishlab chiqarish xonalarini, shu jumladan uning ish joyini, joy uchastkalarini, omborlarni, stollarni, javonlarni, yigʻma jildlarni va maxfiy axborotni tashuvchi jism mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa predmetlarni ish beruvchining roziligi bilan koʻzdan kechirishni amalga oshirish, shuningdek ish beruvchidagi maxfiy axborot mavjud boʻlgan barcha jismlarni hamda ularning kelib tushishi va harakatlanishini aks ettiruvchi hisobga olish hujjatlarini (hisobga olish daftarlari va jurnallarini) ish beruvchining roziligi bilan tekshirish huquqiga ega.

Komissiya ushbu huquqdan foydalanishi uchun komissiya tarkibiga maxfiy hujjatlar bilan ishlash huquqiga ega shaxslar kiritilgan boʻlishi va ish beruvchining roziligi boʻlishi kerak.

Maxfiy axborotni tashuvchi jism mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa predmetlar deganda kompyuter, fleshka, disk va boshqa uskuna yoki predmetlarni tushunish mumkin.

1.7. Zarurat tugʻilganda komissiya inventarizatsiya, audit oʻtkazishni soʻrashi, shuningdek shartnoma asosida ekspertlarni (masalan, IT-mutaxassislar, buxgalterlar, texniklar) jalb etishi mumkin.

Bu murakkab holatlar, chunonchi, oʻgʻirlik, maʼlumotlarning sizib chiqishi, texnik nosozliklar, moliyaviy sohadagi suiisteʼmolliklar kabi holatlarda muhim ahamiyatga ega.

1.8. Komissiya ilmiy, texnikaviy va boshqa maxsus bilimlarni talab etadigan masalalar boʻyicha mutaxassislarni shartnoma asosida jalb etish toʻgʻrisida iltimosnoma kiritish hamda ulardan maslahat olish huquqiga ham ega.

Ushbu holatda mutaxassislarni shartnoma asosida jalb etish toʻgʻrisida iltimosnoma ish beruvchiga kiritiladi, agar ish beruvchi lozim topsa va unga imkoniyati boʻlsa, ushbu mutaxassislar bilan shartnoma tuzib jalb etishi mumkin.

2. Xizmat tekshiruvi oʻtkazish boʻyicha komissiyaning ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan huquqlardan tashqari qonunchilik hujjatlarida koʻrsatilgan yoki taqiqlanmagan yoxud ichki hujjatlarda belgilangan tekshiruvni xolis va adolatli oʻtkazishi uchun boshqa huquqlarga ham ega boʻladi.

3.1. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida xizmat tekshiruvi oʻtkazish boʻyicha komissiya majburiyatlari belgilangan.

Komissiya xizmat tekshiruvini oʻtkazishda ushbu majburiyatga amal qilishi kerak. Aks holda, komissiyaning xulosasi qonuniy kuchga ega boʻlmaydi. Shu bilan birga, ushbu komissiyaning xulosasi asosida qabul qilingan qarorlar ham noqonuniy boʻlishi mumkin.

3.2. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimning hamda xizmat tekshiruvida ishtirok etish uchun jalb qilingan boshqa shaxslarning huquq va erkinliklariga rioya etishi shart.

Oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimning huquq va erkinliklari MKning 306-moddasi va boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan.

3.3. Komissiya xizmat tekshiruvi materiallarining but saqlanishini va maxfiyligini taʼminlashi, tekshiruv natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oshkor etmasligi kerak. Ushbu majburiyatga rioya etmaslik nafaqat xulosani qonuniy kuchga ega emasligiga va boshqa komissiya aʼzolarini javobgarligiga ham sabab boʻlishi mumkin.

Tekshiruv natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar faqat xizmat tekshiruvini tayinlagan ish beruvchiga yoki ish beruvchi ruxsat bergan mansabdor shaxslarga, xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimga yoxud vakolatli davlat organiga berilishi mumkin, boshqa shaxslarga taqdim etilishi mumkin emas.

3.4. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimga uning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi shart.

Ushbu qoida xizmat tekshiruvi jarayonida xodimning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. Bu jarayon xodim uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, shu jumladan intizomiy jazo yoki ishdan boʻshatish. Shu sababli xodim oʻz huquq va majburiyatlarini bilishi va ulardan toʻgʻri foydalana olishi muhimdir.

Huquq va majburiyatlarni tushuntirish yozma shaklda amalga oshirish tavsiya etiladi, chunki bu holatda dalil boʻladi.

Agar komissiya xodimga uning huquq va majburiyatlarini tushuntirmasa, bu xizmat tekshiruvi natijalarini haqiqiy emas deb topilishiga olib kelishi mumkin.

Komissiyaning xodimga uning huquq va majburiyatlarini tushuntirish majburiyati xizmat tekshiruvi jarayonining muhim qismidir. Bu xodimning huquqlarini himoya qilish va adolatli tekshiruv oʻtkazishni taʼminlashga yordam beradi.

3.5. Komissiya xizmat tekshiruvi oʻtkazilishining borishi haqida ish beruvchini xabardor qilishi shart.

Ushbu xabardor qilish muddatlari va shakli ish beruvchining topshirigʻiga asosan amalga oshiriladi. Amaliyotda bu haqida xizmat tekshiruvi tayinlangan buyruq yoki qarorning oʻzida koʻrsatib ketish holatlari koʻp kuzatiladi.

3.6. Komissiya intizomiy qilmish sodir etilganligi fakti aniqlangan taqdirda, ushbu intizomiy qilmish sodir etilgan sana va vaqtni, intizomiy qilmishni sodir etgan xodimning javobgarligi darajasi va xususiyatiga taʼsir qiladigan, uning aybini ham ogʻirlashtiradigan, ham yengillashtiradigan holatlarni hujjat bilan tasdiqlashi shart.

Ushbu maʼlumotlar xizmat tekshiruvi dalolatnomasida aks ettirilishi kerak.

3.7. Komissiya xizmat tekshiruvi davomida nafaqat xodimning aybli qilmishini aniqlashi va isbotlashi, balki oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimning shaxsiy, ishbilarmonlik va axloqiy sifatlarini tavsiflovchi hujjatlar va materiallarni toʻplashi shart.

Ushbu toʻplangan maʼlumotlar xizmat tekshiruvi natijasi boʻyicha rasmiylashtiriladigan dalolatnomada aks ettirilishi kerak.

Oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimning shaxsiy, ishbilarmonlik va axloqiy sifatlarini tavsiflovchi hujjatlar va materiallarga xodimni ilgari erishgan yutuqlari, tashkilot rivojiga qoʻshgan hissalari, bajargan ishlari uchun berilgan ragʻbatlantirishlar haqida maʼlumotlar va hujjatlar tushuniladi.

3.8. Komissiya ilgari oʻtkazilgan xizmat tekshiruvi materiallarini, shuningdek oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodim tomonidan ilgari sodir etilgan intizomiy qilmish toʻgʻrisidagi axborotni oʻrganishi shart.

Chunki ushbu axborot ish beruvchi tomonidan ushbu xodimga nisbatan tegishli chora qoʻllashda muhim hisoblanadi.

Masalan, MKning 161-moddasi ikkinchi qismi 4-bandiga asosan, xodimning oʻz mehnat majburiyatlarini muntazam ravishda buzganligi mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilishga asos boʻladi.

Yoki MKning 312-moddasida nazarda tutilgan ogʻirroq boʻlgan jarima intizomiy jazo chorasini qoʻllashga asos boʻladi.

3.9. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimga oʻtkazilayotgan tekshiruvga bevosita aloqador boʻlgan masalalarning mohiyati yuzasidan tushuntirish berishni taklif qilishi komissiyaning huquq sifatida belgilangan boʻlsa-da, majburiyat sifatida ham belgilanmoqda. Faqat ushbu majburiyatni faqat taklif qilish bilan emas, balki ushbu xodim tushuntirish berishni rad etgan taqdirda esa komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadigan tegishli dalolatnoma tuzish bilan birga bajarishi kerak.

3.10. Komissiya oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodim tomonidan intizomiy qilmish sodir etilganligiga guvoh boʻlganlar xizmat tekshiruvi jarayonida aniqlangan taqdirda, ularni soʻroq qilishi shart.

Ushbu soʻroq qilish qilish har xil turdagi hujjatlar bilan rasmiylashtirilishi mumkin. Masalan, tushuntirish xati olish, dalolatnoma yoki bayonnoma bilan rasmiylashtirish mumkin.

3.11. Komissiya xizmat tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan ish beruvchiga mehnat majburiyatlarining aniqlangan va bartaraf etilishi talab qilinadigan buzilishlari haqida darhol xabar berishi shart.

Ushbu norma boshqa xodimlarning yoki aholining huquqlarini, xavfsizligini taʼminlash va tashkilotning samarali faoliyatini davom ettirish bilan bogʻliq boʻlib, bunday holatlarni oldini olish yoki bartaraf etish uchun xizmat tekshiruvini tugatish muddatini kutib turish kerak emas.

Bu haqida xabar berish ham rasmiy hujjat (dalolatnoma, bildirish xati kabilar) orqali amalga oshirilishi kerak.

3.12. Komissiyaning yana bir majburiyatlaridan biri xodimning intizomiy qilmishni sodir etishiga imkon bergan sabablar va shart-sharoitlarni aniqlashi hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan choralarni taklif qilishi shart.

Bu taklif boshqa xodimlarni ham xuddi shunday intizomiy qilmishni sodir etishini va mehnat nizolarini oldini oladi hamda tashkilotning kelgusida samarali faoliyatiga xizmat qiladi.

3.13. Komissiyaning xizmat tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi ish beruvchining buyrugʻida MKning 308-moddasiga muvofiq belgilangan muddatiga rioya etishi shart (ushbu modda sharhiga qarang).

Ushbu muddatga rioya etilmagan xizmat tekshiruvi ham noqonuniy deb topilishi mumkin.

3.14. Komissiya xizmat tekshiruvi natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma tayyorlashi va uni komissiya toʻplagan boshqa materiallar bilan birga komissiya majlisida oʻtkazilgan xizmat tekshiruvi haqida qaror qabul qilinganidan keyin uch ish kunidan kechiktirmay ish beruvchiga topshirilishi kerak (MKning 310-moddasi yettinchi qismi sharhiga qarang).

3.15. Bundan oldin, komissiya:

oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilgan xodimni xizmat tekshiruvini oʻtkazish natijalari toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan imzo qoʻydirib tanishtirishi;

agar talab qilsa dalolatnoma va boshqa xizmat tekshiruvi materiallaridan koʻchirma nusxa berishi;

tanishish rad etilgan yoki tanishganlik toʻgʻrisida imzo qoʻyish rad etilgan taqdirda esa komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadigan tegishli dalolatnoma tuzishi shart.

Ushbu harakatlar komissiya tomonidan oʻtkazilgan xizmat tekshiruvini qonuniyligini isbotlaydi. Aksincha ushbu xodimga dalolatnoma imzo qoʻydirib tanishtirilmasa, nusxa berilmasa yoki tanishish rad etilgan yoxud tanishganlik toʻgʻrisida imzo qoʻyish rad etilganligi tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtirilmasa, oʻtkazilgan xizmat tekshiruvi noqonuniy boʻlishi mumkin.

4. Xizmat tekshiruvi oʻtkazish boʻyicha komissiyaning ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatlaridan tashqari qonunchilik hujjatlarida koʻrsatilgan boshqa majburiyatlari ham boʻlishi mumkin.

Masalan, korruptsiyaviy holatlarga yoʻl qoʻymaslik, xizmat tekshiruvini ish vaqti davomida olib borish va boshqalar.