Sharhlanayotgan modda yuqori yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar va kelishuvlarga nisbatan xodimning ahvolini yomonlashtirishni qatʼiyan man etishni belgilaydi. Bu kafolat normasi boʻlib, xodimni ish beruvchining ichki hujjatlari orqali uning huquqlarini asossiz ravishda cheklashdan himoya qilishni taʼminlaydi. Mazkur norma xodimning huquqlarini kafolatlash va ish beruvchi tomonidan oʻzboshimchalik bilan cheklanishning oldini olish vazifasini bajaradi.

Mehnat intizomini tartibga soluvchi ichki hujjatlar doirasiga quyidagilar kiradi: ichki mehnat tartibi qoidalari, mukofotlash, ichki axloq toʻgʻrisidagi nizomlar, smenalar grafigi, ish rejimi, ish joydagi xulq-atvor va intizom qoidalarini belgilovchi boshqa hujjatlar.

Xodimning holatini yomonlashtiradigan holatlar quyidagicha boʻlishi mumkin:

MKda belgilangan huquqlarni cheklash (masalan, dam olish huquqi, ish vaqtidan tashqari bajarilgan ish uchun qoʻshimcha haq toʻlash, mehnatni muhofaza qilish kabi huquqlar);

qonuniy asoslarsiz yoki kompensatsiya toʻlamasdan qoʻshimcha majburiyatlar yuklash;

jamoa shartnomasida yoki qonun hujjatlarida kafolatlangan imtiyozlarni kamaytirish.

Masalan, agar ichki mehnat tartibi qoidalarida xodimning roziligisiz va ikki baravar haq toʻlamasdan dam olish kunida ishga jalb etilishi mumkinligi koʻrsatilgan boʻlsa, bunday qoida xodimning huquqlarini yomonlashtiradi va haqiqiy emas deb hisoblanadi.

Shunday qilib, MKning 298-moddasi ish beruvchilarning qonunchilik yoki jamoa shartnomalari bilan kafolatlangan huquqlarni chetlab oʻtish maqsadida ichki hujjatlardan foydalanishni taqiqlaydi. Bu xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilish tizimining muhim qismi boʻlib, xodimning roziligisiz va tegishli kompensatsiyasiz mehnat sharoitlarini yomonlashtirishga yoʻl qoʻymaslik tamoyilini amalga oshirish mexanizmi hisoblanadi.

XALQARO STANDARTLAR

Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan XMTning Mehnat inspektsiyasiga oid 81-sonli Konventsiya xodimlarning huquqlari taʼminlanishini nazorat qilish majburiyatini oʻz ichiga oladi. Masalan, Konventsiyaning 3-moddasiga muvofiq, Mehnat inspektsiyasi tizimi vazifalariga birinchi oʻrinda mehnat sharoitlariga va ish jarayonida xodimlar xavfsizligini taʼminlashga doir qonun-qoidalar, yaʼni ish vaqti, ish haqi, mehnat xavfsizligi, sogʻliqni saqlash, farovonlikni taʼminlash, bolalar va oʻsmirlarni ishga yollash va boshqa shu kabi masalalar kiritilgan.