Agar xodimning ish joyida hozir boʻlishi xizmat tekshiruviga xalaqit berishi mumkin deb taxmin qilish uchun asosli sabablar mavjud boʻlsa, ish beruvchi xodimni ishdan chetlashtirishga haqli.
Xodimni ishdan chetlashtirish ish beruvchining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi va buyruq oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotgan xodimning eʼtiboriga imzo qoʻydirib yetkaziladi. Agar xodim uni ishdan chetlashtirish toʻgʻrisidagi buyruq bilan tanishishni yoki bunday buyruqqa imzo qoʻyishni rad etsa, komissiya aʼzolari tegishli dalolatnoma tuzadi. Ish beruvchi xodimning talabiga koʻra unga ishdan chetlashtirish haqidagi buyruqning tasdiqlangan koʻchirma nusxasini u murojaat etgan kunidan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay berishi shart. Xodimni ishdan chetlashtirish muddati ushbu Kodeksning 308-moddasida belgilangan xizmat tekshiruvini oʻtkazish muddatidan oshib ketmasligi kerak.
Oʻziga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotganligi sababli ishdan chetlashtirilgan xodimga ishdan chetlashtirishning butun davri uchun oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi.
1. Ishdan vaqtincha chetlatish xodimning huquqlarini himoya qilish va tekshiruv jarayonining xolisligini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan protsessual chora hisoblanadi. Vaqtincha ishdan chetlashtirish tizimining joriy etilishi tekshiruv oʻtkazilayotgan xodim tomonidan tekshiruv jarayoniga taʼsir oʻtkazish, unga aralashish yoki dalillarni soxtalashtirish xavfini bartaraf etishga qaratilgan. Bu chora intizomiy jazo hisoblanmaydi, balki ish beruvchi manfaatlari va haqiqatni taʼminlash uchun qoʻllaniladigan ehtiyot chorasidir.
Mazkur modda ish beruvchiga xodimning faqat vaqtincha ishdan chetlatish imkonini beradi. Bu holatda asosiy mezon taxmin qilish uchun asosli sabablar mavjudligi boʻlib, ular ish beruvchi yoki komissiya tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Taxmin qilish uchun asosli sabablar iborasi quyidagilarni anglatadi:
xodimning ishtiroki tekshiruvning xolisligiga taʼsir koʻrsatishi mumkinligi haqida haqiqiy asoslar mavjud boʻlishi kerak (masalan, guvohlarga tazyiq oʻtkazish, hujjatlarni yoʻq qilish imkoniyati, maxfiy maʼlumotlardan foydalanish imkoniyati);
qaror MKning 305-moddasida koʻrsatilganidek, komissiyaning iltimosnomasiga binoan ish beruvchi tomonidan qabul qilinadi.
Shunga alohida eʼtibor berish kerakki, sabablarning asosliligi keyinchalik mehnat nizosining predmeti boʻlishi mumkin, bu esa ish beruvchidan holatlarni qayd etishda ehtiyotkorlikni talab qiladi.
MKning 151-moddasi toʻrtinchi qismida ham xizmat tekshiruvi oʻtkazilgan taqdirda ham, agar muayyan xodimning ishda boʻlishi xizmat tekshiruvini oʻtkazishga xalaqit beradi deb taxmin qilish uchun asosli sabablar mavjud boʻlsa, ish beruvchi xodimni ishdan chetlashtirishga haqli ekanligi belgilangan.
2. Chetlatish faqat ish beruvchining buyrugʻi asosida amalga oshiriladi va rasmiylashtiriladi.
Ish beruvchi tegishli buyruq chiqaradi va uni xodimga komissiya aʼzolari tomonidan tanishtiriladi. Agar xodim buyruq bilan tanishishdan bosh tortsa yoki imzo qoʻyishdan bosh tortsa, komissiya aʼzolari bu haqda rasmiy dalolatnoma tuzishi shart. Xodim bu buyruqning tasdiqlangan nusxasini ish beruvchidan uch ish kuni mobaynida olish huquqiga ega. Bu ish beruvchining xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilingan taqdirda uning huquqlarini himoya qilish uchun xizmat qilishi mumkin.
Chetlatish muddati xizmat tekshiruvi muddatiga bevosita bogʻliq boʻlishi kerak. Demak, 308-moddada belgilanganidek 15 ish kunidan oshmasligi kerak. Agar tekshiruv uzaytirilsa, chetlatish muddati ham mutanosib ravishda uzaytirilishi mumkin, ammo 30 ish kunidan oshmasligi shart. Bu muddatning qonuniy asoslarsiz oshirilishi xodimning mehnat huquqlarini gʻayriqonuniy cheklash sifatida baholanishi mumkin.
3. Xodimning moddiy huquqlari taʼminlanadi. Chetlatilgan xodimga oʻrtacha ish haqi toʻliq saqlab qolinadi. Bu normaning mavjudligi xodimning moddiy manfaatlari himoya qilinganini va uning haq-huquqlari buzilmasligini taʼminlaydi. Xodimning ish haqi saqlanishi manfaatlar muvozanatini taʼminlaydigan muhim ijtimoiy-huquqiy kafolat hisoblanadi, chunki xodimni ishdan chetlashtirish holati oʻz-oʻzidan uning aybdorligini anglatmaydi.
Mazkur qoida, shuningdek aybsizlik prezumptsiyasi hamda tegishli tekshiruvsiz huquqiy holatning yomonlashishidan himoyalanish tamoyillariga muvofiq keladi. Bu, oʻz navbatida, Konstitutsiyada belgilangan mehnatga haq toʻlashning kafolatiga mos keladi.
Mazkur modda mehnat intizomini taʼminlash, ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi ishonchli va adolatli munosabatlarni shakllantirish uchun samarali vosita hisoblanadi. Chetlatishning rasmiy va asosli amalga oshirilishi sudda tekshirilishi mumkin boʻlgan huquqiy dalil sifatida xizmat qiladi.
HUJJATLARDAN NAMUNALAR
Xizmat tekshiruvini oʻtkazish vaqtida xodimni ishdan chetlashtirish toʻgʻrisida
BUYRUQ
___ -son BUYRUQ
Toshkent shahri «_» ____________ 2026 yil
Oʻzbekiston Respublikasi MKning 309-moddasiga asosan, xodimning ish joyida hozir boʻlishi xizmat tekshiruviga xalaqit berishi mumkin deb taxmin qilish uchun asosli sabablar mavjud boʻlganligi uchun
BUYURAMAN
1. (F.I.Sh., lavozimi, boʻlimi) «__» ____________ 2026 yildan «» ____________ 2025 yilgacha boʻlgan muddatda, unga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazilayotganligi munosabati bilan, xizmat tekshiruvini oʻtkazish vaqtida ishdan chetlashtirilsin.
2. Chetlatish davrida xodimga oʻrtacha oylik ish haqi saqlansin.
Asos:
«__» ____________ 2026 yildagi ___-sonli xizmat tekshiruvi toʻgʻrisidagi buyruq;
komissiyaning «__» ____________ 2026 yildagi taklifi;
Oʻzbekiston Respublikasi MK 309-moddasi.
Tashkilot rahbari ____________________ F.I.Sh.
imzo
Buyruq bilan tanishdim: ____________________ /F.I.Sh./
imzo
«_» ____________ 2026 yil
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi