1. Iqtisodiyotning ishlab chiqarish yoki boshqa sohalarida mavjud boʻlgan insonlar hayoti va salomatligi, davlat hamda jamiyat manfaatlari uchun xavf tugʻdiradigan tarmoqlarda mehnat intizomiga qatʼiy amal qilish oʻta muhimligini nazarda tutgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va boshqa vakolatli davlat organlari tomonidan mazkur tarmoq ayrim toifadagi xodimlari uchun Intizom ustavlari tasdiqlangan boʻlib, unda xodimlar tomonidan mehnat intizomini buzganlik, ishlab chiqarish texnologiyasi, xavfsizlik talablariga amal qilmaganlik uchun oshirilgan intizomiy javobgarlik nazarda tutilgan.

Intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlar asosan MK toʻliq tatbiq etilmaydigan yoki alohida qoidalar joriy etish talab etiladigan va ushbu xodimlar tomonidan mehnat intizomining buzilishi oʻta ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan tashkilotlarda qonunchilik hujjati sifatida tasdiqlanadi.

Oʻta ogʻir oqibatlar deganda aholining sogʻligʻi, tinchligi va xavfsizligi, davlat taraqqiyoti va xavfsizligiga hamda atrof muhitga salbiy taʼsir koʻrsatishi, natijada ularga jiddiy zarar yetkazilishiga olib kelishi mumkin holatlar tushuniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil

17 yanvardagi 8-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Temir yoʻl transporti xodimlarining intizomi toʻgʻrisida”gi Nizom “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 18-moddasiga asosan ishlab chiqilgan boʻlib, MKning talablariga asoslangan holda temir yoʻl transporti xodimlari tomonidan intizomga rioya qilishning alohida shartlarini va bunday shartlar buzilgan taqdirda intizomiy taʼsir koʻrsatish choralarini belgilaydi.

Mazkur Nizomga muvofiq, temir yoʻl transporti xodimlarining intizomi ular tomonidan amaldagi qonunchilikda belgilangan tartib, qoidalar va normalarga qatʼiy rioya qilishdan, temir yoʻl transporti tashkilotlari buyruqlari va koʻrsatmalarini, shuningdek mehnat shartnomalarida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarishdan iborat.

Mazkur Nizom bilan temir yoʻl transporti xodimlari uchun tashish xavfsizligi va xodimlarning masʼuliyatini oshirishga qaratilgan aniq va majburiy intizom qoidalari joriy etilgan. Nizom tegishli tartib-taomillar, ragʻbatlantirish va jazolashga oid qoidalarning toʻliq toʻplamini oʻz ichiga olgan boʻlib, bunda intizomiy choralarni oʻz vaqtida qoʻllashga alohida eʼtibor qaratilgan.

2. Ushbu qoida ayrim toifadagi xodimlar uchun mehnat intizomi toʻgʻrisidagi nizom va ustavlarni tasdiqlashning alohida tartibini belgilaydi. U shunday hujjatlarni ish beruvchi yoki idoralar tomonidan oʻzboshimchalik bilan emas, balki faqat yuqori yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar orqali tasdiqlanishini koʻrsatadi, xususan:

Qonunlar - Oliy Majlis tomonidan qabul qilinadigan hujjatlar boʻlib, intizom ustavlariga yuqori huquqiy maqom beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari - strategik ahamiyatga ega boʻlgan sohalarda (masalan, transport, davlat xizmati, kuch ishlatish vakolati boʻlgan idoralar) intizomni tartibga solish zarur boʻlganda qoʻllaniladi va mehnat intizomini saqlash boʻyicha Prezidentning bevosita rahbarligini taʼminlaydi.

Oʻzbekiston Respublikasidagi intizomga oid amaldagi ayrim ustavlar Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan ham tasdiqlangan. Bu holat tarmoq intizomiy tartiblarini ishlab chiqish vakolatini ijro hokimiyatiga oʻtkazish tendentsiyasini koʻrsatadi.

Qonunchilik darajasida umumiy intizomiy meʼyorlar belgilanadi yoki ayrim toifadagi xodimlarning maxsus maqomi oʻrnatiladi.

3. Intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlarda ularning amal qilishi oʻziga nisbatan tatbiq etiladigan xodimlarning doirasi belgilanadi va faqat ushbu xodim uchun qoʻllaniladi.

Xodimlarning, shuningdek intizomiy jazo choralarini qoʻllash huquqiga ega boʻlgan mansabdor shaxslarning huquq va majburiyatlari, ragʻbatlantirishlarning, intizomiy jazolarning turlari, ularni qoʻllash tartibi nazarda tutilgan boʻladi.

Intizom toʻgʻrisidagi ustavlarning qoidalari MK, boshqa mehnatga oid normativ-huquqiy hujjatlarga mos kelmasligi mumkin. Bunday holatda MKning 11-moddasida belgilangan qoidalar boʻyicha ish yuritiladi.

Masalan, ushbu MKning 11-moddasi sakkizinchi qismida kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilarga, shuningdek ichki ishlar va davlat bojxona xizmati organlarida, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatida, Milliy gvardiyasida xizmat oʻtayotgan harbiy xizmatchilarga (xodimlarga) va ularga tenglashtirilgan boshqa shaxslarga nisbatan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning maxsus qonunchilikka zid boʻlmagan qismi tatbiq etilishi belgilangan. Yaʼni, MK yoki mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik qoidalari intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlarga zid boʻlmagan qismi qoʻllaniladi.