1. Sharhlanayotgan modda ish beruvchi-jismoniy shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor uchun mehnat shartnomasini bekor qilishning alohida, yengillashtirilgan tartibini mustahkamlaydi. Birinchidan, xodimning tashabbusi bilan ishdan boʻshatish qisqartirilgan ogohlantirish muddati bilan amalga oshiriladi. Yaʼni xodim YaTTni yetti kalendar kun oldin yozma ravishda xabardor qilgan holda shartnomani bekor qilishga haqli. Ushbu holatda MKning 160-moddasida belgilangan ogohlantirish muddatidan tashqari barcha normalar qoʻllaniladi.

2. Bunda ushbu muddat tomonlarning oʻzaro kelishuviga koʻra qisqartirilishi mumkin, bu esa ushbu paragrafda tartibga solishning shartnomaviy xususiyatini tasdiqlaydi. Bunday model YaTTda bandlikning moslashuvchanligini mehnat munosabatlarini toʻsatdan toʻxtatishga qarshi minimal protsessual toʻsiq bilan birlashtiradi.

3. Moddaning uchinchi qismida aks etilgan qoida YaTTga mehnat shartnomasida MKga nisbatan bekor qilishning qoʻshimcha asoslarini nazarda tutishga toʻgʻridan-toʻgʻri ruxsat beradi. Boshqacha qilib aytganda, MKda taraflarga shartnomada ishdan boʻshatish asoslari roʻyxatini kengaytirish vakolati berilgan. Biroq bunday kengaytirishga faqat MKning cheklovlari doirasida, MK printsiplariga amal qilgan holda yoʻl qoʻyiladi: xodimning ahvolini qonunga nisbatan yomonlashtirish taqiqlanadi (shartlar ahamiyatsiz boʻladi), shuningdek muayyan vaziyatlarda (kasallik, taʼtil, homiladorlik va boshqalar) ishdan boʻshatishni taqiqlovchi umumiy blok amal qiladi. Binobarin, shartnoma asoslari ishdan boʻshatish tizimini almashtirmasligi, balki ehtiyotkorlik bilan toʻldirishi, taqiqlar va yomonlashishiga yoʻl qoʻymaslik tamoyilidan chetga chiqmasligi kerak.

4. Xuddi shu yondashuvni rivojlantirish maqsadida 511-modda shartnomaga MK 161-moddasi ikkinchi qismining 5-bandi boʻyicha bekor qilish uchun asos boʻladigan bir martalik qoʻpol buzishlarning yopiq roʻyxatini kiritishga yoʻl qoʻyadi.

Roʻyxat qilmishning ogʻirligi va uning oqibatlari mezonlariga tayanishi kerak, bu esa MKning 162-moddasidan kelib chiqadi. Oliy sudning 2023 yil 20 noyabrdagi 26-sonli Plenumining tushuntirishicha, xodimning uzrli sabablarga koʻra ishda boʻlmaganligi bir martalik qoʻpol qoidabuzarlik sifatida “progul” bilan ishdan boʻshatish gʻayriqonuniy deb topiladi va ishga tiklashga olib keladi. Bunday holatni oldini olish maqsadida shartnomadagi taʼrif iloji boricha aniq boʻlishi kerak (“progul” - necha soat/smena; “sir” - aynan qanday; “mehnatni muhofaza qilish” - qanday qoidalar va qanday oqibatlarga olib keldi yoki olib kelishi mumkin edi), aks holda ishdan boʻshatishning asosliligini yoʻqotish xavfi yuqori boʻladi.

5. Sharhlanayotgan moddaning beshinchi qismida YATT mehnat shartnomasini bekor qilishning protsessual koʻrsatkichlarini belgilashda markaziy oʻrin ajratadi, aynan mehnat shartnomasida xodimni mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida ogohlantirish muddatlari, shuningdek ishdan boʻshatish nafaqasi va boshqa kompensatsiyalarning toʻlash hollari va miqdorlari belgilanadi.

Shartnomada bunday shartlar mavjud boʻlmasa ham, asosiy kafolatlar MKning oʻzida nazarda tutilgan, yaʼni ishdan boʻshatish nafaqasini toʻlashning eng kam asoslari va ushbu ish beruvchida ish staji boʻyicha uning mezonlari MKning 173-moddasida mustahkamlangan, bunda ishdan boʻshatishning aybli asoslarida toʻlovlar istisno qilinadi. Bundan tashqari, mehnat sharoitlarini yomonlashtirishga umumiy taqiq shartnomada (MKning 17-moddasi) majburiy minimumlardan pastga tushishga yoʻl qoʻymaydi.

Agar mehnat shartnomada ushbu masalalar koʻrsatilmagan boʻlsa, umumiy qoidalarga rioya etish talab etiladi.

6. Maxsus xabardor qilish talabi nafaqat xodimga, balki davlatga ham qaratilgan. Yakka tartibdagi tadbirkor shartnomani bekor qilganda, bu haqda oʻzining soliq hisobida turgan joydagi davlat soliq xizmatiga shartnoma bekor qilingan kundan boshlab uch ish kuni ichida yozma ravishda xabar berishi shart. Bu majburiyat YaTTda shartnomani bekor qilishning qonuniyligini isbotlovchi muhim dalil boʻlib xizmat qiladi. Muddatni oʻtkazib yuborish YATT uchun tartibga solish xavfini va mehnat nizosida isbotlash qiyinchiliklarini keltirib chiqaradi.

7. Qonun normasining alohida qismi YATT faoliyatini vaqtincha toʻxtatish tartibiga bagʻishlangan. Faoliyat toʻxtatilganda, xodimning oʻrtacha ish haqi ikki hafta davomida saqlanib qoladi. Bu muddat tugagach, YATT shartnomada koʻrsatilgan, ammo oʻrtacha ikki haftalik ish haqidan kam boʻlmagan miqdorda kompensatsiya toʻlab, shartnomani bekor qilishi mumkin. Shuningdek, bir haftadan ortiq davom etgan toʻxtatish davrida xodimning oʻzi tashabbusi bilan shartnomani bekor qilsa ham, xuddi shunday kompensatsiya toʻlanadi.

Bu modda tomonlarning manfaatlarini muvozanatlashtiradi. Xodim qisqa muddatli daromad kafolatini va ish toʻxtatilganda himoya vositasini oladi, YATT esa faoliyatni davom ettirishning obʼyektiv imkoniyati boʻlmaganda mehnat munosabatlarini tugatishning aniq mexanizmiga ega boʻladi. Amalda kafolat davrining boshlanish vaqti va kompensatsiya miqdori boʻyicha nizolarni oldini olish uchun shartnomada faoliyatni toʻxtatish belgilari va tasdiqlash tartibini oldindan kelishib olinishi maqsadga muvofiqdir.

Nihoyat, YaTTda shartnoma shartlarini ishlab chiqishda shartnomani bekor qilish toʻgʻrisidagi protsedura qismini MKning umumiy kafolat normalari bilan muvofiqlashtirilishi muhim. Agar shartnomada YATT tashabbusi bilan ishdan boʻshatish haqida ogohlantirishning oʻziga xos muddatlari belgilangan boʻlsa, ular barcha uchun amal qiladigan minimal majburiy standartlar va taqiqlarga (jumladan, ogohlantirish, muddatlarni pul bilan almashtirish qoidalari, ishdan boʻshatish asoslari va taqiqlari, ishdan boʻshatish nafaqasining minimal miqdori va boshqalarga) zid boʻlmasligi kerak.