1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oshirishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 758-son qarori bilan tasdiqlangan uy ishchisi bilan tuziladigan mehnat shartnomasining namunaviy shaklida ham ish rejimi, dam olish kunlarini va yillik mehnat taʼtillarini berish tartibi xodim bilan ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanishi koʻrsatilgan.

Bu qoida mehnat munosabatlarida moslashuvchanlik mavjudligini anglatadi. Yaʼni, ish beruvchi ham, xodim ham oʻzaro manfaatlarni hisobga olgan holda, ish vaqti, dam olish kunlari va taʼtillarning aniq shartlarini kelishib olishlari mumkin.

Biroq bu kelishuv mutlaq erkinlikni bermaydi. Bunda ish haftasining davomiyligi ushbu Kodeksda belgilanganidan koʻproq, yillik mehnat taʼtilining davomiyligi esa qisqaroq boʻlishi mumkin emas.

Ish haftasining davomiyligi xodimlar uchun normal ish vaqti haftasiga 40 soatdan oshmasligi kerak.

Yillik mehnat taʼtilining davomiyligi esa 21 kalendar kundan kam boʻlmasligi kerak.

2. Har qanday xodim, shu jumladan uy ishchilari ham, samarali mehnat qilish va jismoniy hamda ruhiy salomatligini saqlash uchun muntazam dam olishga muhtoj. Dam olish ish samaradorligini oshiradi, stressni kamaytiradi va xodimning umumiy farovonligini yaxshilaydi.

Uy xoʻjaligida yashovchi uy ishchilarini har kunlik yoki har haftalik dam olish yoxud yillik mehnat taʼtillari davrida uy xoʻjaligida yoki uy xoʻjaligi aʼzolari bilan qolishga majburlash taqiqlanishi uy ishchilarining ham boshqa xodimlar singari dam olishga toʻlaqonli huquqi borligini kafolatlaydi.

Ish beruvchi tomonidan uy ishchisiga dam olish kunlari yoki taʼtil vaqtida:

uy xoʻjaligidan tashqariga chiqishiga ruxsat bermaslik;

uy xoʻjaligida qolishni talab qilish;

uy xoʻjaligi aʼzolari bilan vaqt oʻtkazishga majburlash (hattoki ish bajarish shartisiz);

dam olish vaqtida biron bir ish topshirish yoki bajarishni talab qilish;

dam olish huquqidan foydalanmaslik uchun har qanday bosim oʻtkazish kabi harakatlarning noqonuniy ekanligini anglatadi.

Bu, uy ishchisining dam olish davrida oʻz xohishiga koʻra qayerda boʻlishini va nima qilishini oʻzi hal qilish huquqiga ega ekanligini bildiradi. U uyiga qaytishi, doʻstlari yoki oilasi bilan vaqt oʻtkazishi, sayohat qilishi yoki boshqa shaxsiy faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin.

Uy ishchilarining har kunlik dam olishlari (masalan, ish kuni tugaganidan keyingi vaqt) va har haftalik dam olishlari (odatda haftada bir yoki ikki kun) davomida ularning shaxsiy vaqti va hududiga daxl qilmaslik shart. Bu davrda ularni ishga jalb qilish yoki uy xoʻjaligida qolishga majburlash noqonuniydir.

Yillik mehnat taʼtili davrida uy ishchisi toʻliq dam olish huquqiga ega boʻladi. Bu davrda unga hech qanday ish topshiriqlari berilmasligi kerak va ushbu muddat davomida uni uy xoʻjaligida qolishga majburlash yoki uy xoʻjaligi aʼzolari bilan birga boʻlishni talab qilish qonunbuzarlik hisoblanadi. Taʼtil davri – bu xodimning ishdan toʻliq uzilib, oʻz kuchini tiklashi uchun ajratilgan vaqtdir.

Ish beruvchi ushbu qoidaga rioya qilishi va uy ishchisining dam olish huquqlarini hurmat qilishi shart. Uy ishchisiga nisbatan majburlash yoki bosim oʻtkazish holatlari aniqlansa, ish beruvchi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq javobgarlikka tortilishi mumkin.