1. Mazkur norma Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashovchi va yashash guvohnomasiga ega boʻlgan chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning umumiy normalari tatbiq etilishini anglatadi.

Doimiy yashovchi deganda bu chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs Oʻzbekiston hududida qonuniy ravishda uzoq muddat yashash huquqiga ega ekanligi tushuniladi. Ular vaqtinchalik emas, balki doimiy yashash maqsadida kelgan boʻlishlari kerak.

Yashash guvohnomasi deganda Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan berilgan rasmiy hujjat boʻlib, chet el fuqarosining yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning Oʻzbekistonda doimiy yashash huquqini tasdiqlaydi. Ushbu guvohnomasiz chet el fuqarosi doimiy yashovchi hisoblanmaydi va unga nisbatan boshqa qoidalar qoʻllanilishi mumkin.

MILLIY QONUNCHILIK

1. Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquqiy holati toʻgʻrisida”gi Qonuni 3-moddasiga koʻra:

fuqaroligi boʻlmagan shaxs — Oʻzbekiston Respublikasining fuqarosi boʻlmagan va oʻzining chet davlat fuqaroligiga mansubligiga doir dalilga ega boʻlmagan shaxs;

chet el fuqarosi — Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligiga ega boʻlmagan, boshqa davlat fuqaroligiga va oʻzining boshqa davlat fuqaroligiga mansubligiga doir dalilga ega boʻlgan shaxs hisoblanadi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 28 sentyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni roʻyxatga olish tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 593-son qarorida belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashovchi chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga yashash guvohnomasi beriladi.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning umumiy normalari tatbiq etilishi deganda mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikni qoʻllashda Oʻzbekiston fuqarolari bilan teng huquqlilik, yaʼni doimiy yashash guvohnomasiga ega boʻlgan chet el fuqarolari fuqaroligi boʻlmagan shaxslar mehnat munosabatlarida Oʻzbekiston fuqarolari bilan deyarli teng huquq va majburiyatlarga ega boʻladilar. Oʻzbekiston Respublikasining MKda belgilangan barcha normalar ularga nisbatan ham qoʻllaniladi. Bu quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

Umumiy normalar deyilganda, ularga nisbatan maxsus yoki istisno tartiblar juda kam qoʻllanilishi, asosan, Oʻzbekiston fuqarolari uchun yaratilgan tizimning oʻzi ishlashi tushuniladi. Baʼzi bir holatlarda (masalan, ayrim davlat siri bilan bogʻliq ishlarda) chet el fuqarolarining ishlashiga cheklovlar boʻlishi mumkin, lekin bular istisno hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquqiy holati toʻgʻrisida”gi Qonuni 15-moddasi uchinchi qismiga koʻra, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq muayyan lavozimlarga tayinlanish yoki muayyan mehnat faoliyati turi bilan shugʻullanish Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligiga mansublik bilan bogʻliq boʻlsa, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar ushbu lavozimlarga tayinlanishi, saylanishi yoki muayyan mehnat faoliyati turi bilan shugʻullanishi mumkin emas.

Mazkur norma Oʻzbekiston Respublikasining mehnat qonunchiligi inklyuziv xarakterda ekanligini, yaʼni doimiy yashash guvohnomasiga ega boʻlgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga ham Oʻzbekiston fuqarolari kabi mehnat sohasida keng huquq va imkoniyatlarni taqdim etishini koʻrsatadi. Bu ularning mehnat huquqlarini himoya qilish va ularni mehnat jarayoniga toʻliq integratsiya qilishga qaratilgan.

2. Mazkur normada Oʻzbekiston Respublikasi hududiga mehnat faoliyatini amalga oshirish maqsadida qonuniy ravishda kirib kelgan, lekin yashash guvohnomasiga ega boʻlmagan chet el fuqarolarining mehnat munosabatlarini tartibga solishda mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik MKning 30-bobida nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda tatbiq etilishini bildiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholi bandligi toʻgʻrisida”gi Qonuni 107-moddasi birinchi qismiga koʻra, mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasiga kirib kelayotgan chet ellik fuqaro ish beruvchi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyati huquqiga doir tasdiqnoma mavjud boʻlgan taqdirdagina Oʻzbekiston Respublikasi hududida yollanib ishlashi mumkin.

Qonuniy kirib kelish sharti bu eng muhim shartlardan biri boʻlib, chet el fuqarosi Oʻzbekistonga qonuniy ravishda kirib kelgan boʻlishi kerak. Bu, odatda, viza rejimi yoki vizasiz rejim talablariga rioya qilgan holda, mamlakatga kirish uchun zarur boʻlgan barcha hujjatlarni rasmiylashtirgan holda kirishni anglatadi.

Ushbu norma, aynan, yashash guvohnomasiga ega boʻlmagan chet el fuqarolariga tegishli. Agar chet el fuqarosining maqsadi faqatgina mehnat qilish boʻlsa va u yashash guvohnomasini olmagan boʻlsa, MKning 30-bobidagi qoidalar unga nisbatan qoʻllaniladi.

Mazkur toifadagi chet el fuqarolariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunchiligi umumiy qoidalari amal qiladi. Bu shuni anglatadiki, ularning mehnat huquqlari va majburiyatlari, ish vaqti, dam olish, mehnat muhofazasi, ish haqi va boshqa mehnat munosabatlariga oid masalalar Oʻzbekiston qonunlari bilan himoya qilinadi va tartibga solinadi.

Oʻziga xos xususiyatlari deganda yashash guvohnomasi boʻlmagan chet el fuqarolariga nisbatan mehnat qonunchiligining umumiy qoidalari qoʻllanilsa-da, ular uchun qoʻshimcha talablar yoki istisnolar mavjud boʻlishi mumkin.

Ushbu norma Oʻzbekistonda ishlamoqchi boʻlgan, lekin doimiy yashash huquqiga ega boʻlmagan chet el fuqarolarining mehnat munosabatlari qonun doirasida tartibga solinishini taʼminlaydi. Ular Oʻzbekiston mehnat qonunchiligi himoyasida boʻladi, ammo ular uchun, asosan, ishga joylashish va mamlakatda boʻlish tartibiga oid bir qator qoʻshimcha talablar va cheklovlar (yaʼni, oʻziga xos xususiyatlar) mavjud boʻladi.

Oʻziga xos xususiyatlar MKning 30-bobiga tegishli moddalarda aks ettirilgan.