1. Ushbu modda yakka tartibdagi tadbirkorda ish stajini tasdiqlashning soddalashtirilgan va ayni paytda qatʼiy modelini mustahkamlaydi.

YaTTda yollangan holda ishlagan davrlar ijtimoiy soliq toʻlangan taqdirda xodimning ish stajiga qoʻshiladi, stajni hisobga olish esa ushbu soliq toʻlanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida yuritiladi. Bu bilan norma stajning yuridik faktini muayyan xodimga nisbatan ijtimoiy soliq toʻlanganligi toʻgʻrisidagi faktga bogʻlaydi.

Tizimli ravishda bu YaTTda mehnat toʻgʻrisidagi 2-bobning umumiy mantigʻiga mos keladi, unda qogʻoz hujjatlar aylanishi soddalashtiriladi. YaTTda ishga qabul qilish buyruqsiz rasmiylashtiriladi, xodimlarga mehnat daftarchalari esa yuritilmaydi. Binobarin, mehnat daftarchasidagi yozuvlar emas, balki ijtimoiy soliqni toʻlanganligi stajni isbotlashning asosiy manbai boʻlib qoladi.

Ijtimoiy soliq toʻlash sharti bilan formulasining amaliy ahamiyati ikki xil. Bir tomondan, u YaTTda bandlikni legallashtirishni ragʻbatlantiradi, xodimga ijtimoiy soliqni toʻgʻri rasmiylashtirish va oʻtkazishni talab qilish foydali, chunki u boʻlmasa, staj tizimga koʻrinmaydi. Boshqa tomondan - YATT insofsiz xatti-harakat qilganda xodim uchun xavf tugʻdiradi, belgilangan tartibda haq toʻlanmagan taqdirda, majburiyat bajarilmaguncha ish davri hisobga olinmasligi mumkin.

Nizoli vaziyatda xodim quyidagilarga haqli:

a) mehnatga oid munosabatlar faktini tan olinishiga (shu jumladan, ishga amalda qoʻyish instituti orqali);

b) davr stajga kirishi uchun ish beruvchiga hisoblab yozish va tegishli ijtimoiy soliqni toʻlash majburiyatini yuklashga, aynan toʻlov, 512-moddaga muvofiq, stajni hisobga olishning yuridik fakti hisoblanadi.

2. Ushbu moddaning pensiya qonunchiligi bilan oʻzaro bogʻliqligi yaqqol koʻrinib turibdi. Pensiya huquqlarini tartibga solishda ham xuddi shu tamoyil amal qiladi - belgilangan ijtimoiy toʻlovlar toʻlangan taqdirda davr stajga qoʻshiladi. Chunonchi, tadbirkorlar va ularga tenglashtirilgan toifalarning ish stajini hisoblab chiqarishda ijtimoiy badallar, toʻlovlarning belgilangan eng kam miqdori kiritilgan yillar hisobga olinadi (masalan, Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 13 oktyabrdagi 592-son qarori bilan tasdiqlangan “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi nizom hamda ish staji tegishli toʻlovlar toʻlanishiga bogʻliq qilib qoʻyiladigan boshqa hujjatlarga qarang).

Sudda isbotlash nuqtai nazaridan quyidagilar hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻladi:

1) mehnat shartnomasining oʻzi (508-modda);

2) ijtimoiy soliq toʻgʻrisidagi toʻlov, hisob maʼlumotlari;

3) tegishli ravishda rasmiylashtirilmagan taqdirda - haqiqatda ishga qoʻyilganligini tasdiqlovchi dalillar (keyinchalik YaTTga majburiy toʻlovlarni rasmiylashtirish va oʻtkazish majburiyatini yuklash bilan).

Taʼkidlash joizki, YATT uchun, tashkilotlardan farqli oʻlaroq, mehnat daftarchalarini yuritmaslik qoidabuzarlik hisoblanmaydi - bu belgilangan model, shuning uchun staj toʻgʻrisidagi nizo deyarli har doim ijtimoiy soliq boʻyicha toʻlov intizomiga va uni lozim darajada hujjatlashtirishga borib taqaladi.

Huquqni qoʻllashda uchta eʼtiborli jihatlari bor:

birinchidan, ish fakti va toʻlov fakti oʻrtasidagi uzilish, agar xodim mehnatga oid munosabatlarni isbotlagan boʻlsa, biroq ijtimoiy soliq toʻlanmagan boʻlsa, sudlar, qoida tariqasida, ish beruvchiga qoidabuzarlikni bartaraf etish majburiyatini yuklaydi - haqiqatda toʻlangandan keyingi davri umumiy asoslarda stajga qoʻshiladi;

ikkinchidan, toʻlovni personallashtirish, toʻlov aniq bir xodimga (JSHSHIR, davr, toʻlovchi) toʻgʻri bogʻlangan boʻlishi muhimdir;

uchinchidan, ayrim rejimlarda staj maqsadlari uchun xodimning oʻzi tomonidan ijtimoiy soliqni ixtiyoriy toʻlash. Soʻnggi yillarda qonunchilikda ijtimoiy soliqni ixtiyoriy toʻlash imkoniyatlari kengaytirildi va stajni shakllantirish uchun minimal summalar kamaytirildi, bu esa yetishmayotgan stajni toʻplashni osonlashtiradi, biroq YaTTda yollanma xodimlarga nisbatan bunday mexanizmlarni qoʻllash nizo paytida soliq va qonunosti hujjatlarining amaldagi tahririni tekshirishni talab qiladi.

Har qanday holatda, 512-modda mantigʻida stajni hisobga olish uchun toʻlov faktining oʻzi va uning hisob maʼlumotlarida aks ettirilishi zarur.

Amaliy tavsiyalar. YATT quyidagilarni amalga oshirishi maqsadga muvofiq:

a) har bir xodim boʻyicha ijtimoiy soliqni hisobga olish va oʻtkazishning xatosiz sxemasini tuzish;

b) boʻsh davrlar yuzaga kelmasligi uchun kadrlar voqealarini (qabul qilish, 511-modda boʻyicha toʻxtatish) Soliq qoʻmitasidagi hisobotlar va toʻlovlar bilan sinxronlashtirish;

v) xodimlarning shaxsiy identifikatorlari bilan tasdiqlovchi hujjatlarni (toʻlov topshiriqnomalari, koʻchirmalar, hisobotlar) saqlash.

Xodim toʻlov maʼlumotlarida oʻzini aks ettirishni nazorat qilishi (shaxsiy kabinetlar, soʻrovlar orqali), uzilishlar aniqlanganda esa tezda tuzatish kiritishni talab qilishi kerak. Aks holda, YaTTning ish davri 512-moddaning toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilishi tufayli stajda aks etmasligi mumkin.