1. Mazkur norma Oʻzbekiston Respublikasi hududiga mehnat faoliyatini amalga oshirish maqsadida qonuniy ravishda kirib kelgan chet el fuqarolarining mehnat qilish huquqini tartibga soluvchi asosiy qoidani ifodalaydi.

Chet el fuqarolari Oʻzbekistonda mehnat faoliyatini faqatgina Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir tasdiqnoma asosida amalga oshirish huquqiga ega. Bu nimani anglatadi?

Mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir tasdiqnoma bu chet el fuqarosiga Oʻzbekistonda qonuniy asosda ishlashga ruxsat beruvchi maxsus hujjat. Ushbu tasdiqnomasiz mehnat faoliyatini olib borish noqonuniy hisoblanadi va Oʻzbekiston qonunchiligiga muvofiq javobgarlikka tortilishga sabab boʻladi.

Chet el fuqarosini qonuniy ravishda kirib kelishi deganda chet el fuqarosi Oʻzbekistonga viza rejimini (agar mavjud boʻlsa) va chegaradan oʻtish qoidalarini buzmagan holda, qonuniy yoʻllar bilan kirib kelgan boʻlishi kerak. Noqonuniy yoʻllar bilan kirgan shaxslarga mehnat tasdiqnomasi berilmaydi.

Chet el fuqarosi Oʻzbekistonga aynan mehnat qilish maqsadida kelgan boʻlishi kerak. Boshqa maqsadlarda (masalan, turizm yoki tashrif) kirib kelgan shaxslar mehnat faoliyatini amalga oshirishlari mumkin emas, toki ular mehnat tasdiqnomasini olmaguncha.

Baʼzi hollarda chet el fuqarolariga tasdiqnomasiz mehnat faoliyatini amalga oshirishga ruxsat berilishi mumkin. Bunday istisnolar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 22 fevraldagi “Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomni tasdiqlash haqida”gi 86-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi tasdiqnoma pasporti”da koʻrsatilgan boʻlib, unga koʻra:

Investitsiya kiritish vaqtida Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining 8 500 baravaridan kam boʻlmagan miqdorda xoʻjalik jamiyatlarining aktsiyalari va ulushlarini sotib olish, shuningdek xorijiy korxona tashkil etish shaklida Oʻzbekiston Respublikasiga investitsiya kiritgan chet el fuqarolariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida akkreditatsiyadan oʻtkazilgan xorijiy davlatlarning doimiy vakolatxonalari, xalqaro hukumatlararo tashkilotlari va hukumat tashkilotlari vakolatxonalarining xodimlari, shuningdek diplomatik maqomga ega boʻlgan boshqa shaxslarga;

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi iltimosnomalariga koʻra, turizm sohasidagi ishlarga uch oygacha boʻlgan muddatga jalb qilinadigan mutaxassislarga;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat koʻrsatadigan yoki tashkil etiladigan xorijiy va qoʻshma korxonalar taʼsischilari, shu jumladan birinchi rahbarlariga (ular bilan tegishli lavozimlarga mehnat shartnomalari tuzilgan kundan boshlab), uch oygacha boʻlgan muddatda;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida davlatlararo bitimlarga muvofiq tashkil etilgan tashkilotlarda mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi fan va madaniyat arboblariga;

Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim muassasalarining dasturlari doirasida taʼtil vaqtida ishlab chiqarish amaliyotini oʻtayotgan talabalar;

Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida akkreditatsiyadan oʻtkazilgan matbuot vakillari;

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida akkreditatsiyadan oʻtkazilgan nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek xalqaro va xorijiy nodavlat (hukumatga qarashli boʻlmagan) notijorat tashkilotlari vakolatxonalari hamda filiallarining xodimlari;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi Prezident maktablari, shuningdek oliy taʼlim muassasalarida ishlash uchun jalb etiladigan oʻqituvchilar va mutaxassislarga;

Oʻzbekiston Respublikasida yashash guvohnomasini olgan shaxslarga;

Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki rezidentlarining chet ellik mutaxassislariga;

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ishga joylashtirishning boshqa tartibi belgilangan shaxslarga mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi tasdiqnoma olish talab etilmaydi.

Mehnat faoliyatini xorijda turib masofaviy (onlayn) shaklda olib boruvchi xodimlarga (ushbu toifadagi faoliyat uchun tasdiqnoma talab etilmaydi).

Umuman olganda, ushbu qoida Oʻzbekistonda chet el fuqarolarining mehnat faoliyatini tartibga solish, noqonuniy mehnat migratsiyasining oldini olish va davlatning bu sohadagi nazoratini taʼminlashga qaratilgan.

2. Ushbu norma Oʻzbekiston Respublikasida ish beruvchilar chet el fuqarolari bilan mehnat shartnomalarini qanday shartlar asosida tuzishi mumkinligini tushuntiradi. Unga koʻra, asosiy talab — chet el fuqarosida Oʻzbekiston hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir tasdiqnoma boʻlishi shart.

MILLIY QONUNCHILIK

1. Oʻzbekiston Respublikasining “Aholi bandligi toʻgʻrisida”gi Qonuni 111-moddasiga koʻra, ish beruvchi Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyati huquqiga doir tasdiqnomani olish uchun davlat xizmatlari markazlariga shaxsan kelib murojaat qiladi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 494-moddasiga koʻra

Xorijiy ishchi kuchini Oʻzbekiston Respublikasiga jalb qilish va undan foydalanish tartibini buzish, —

fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan oʻn baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — oʻn baravaridan yigirma besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.

Xuddi shunday huquqbuzarlik maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilganidan keyin bir yil davomida takroran sodir etilgan boʻlsa, —

fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — yigirma besh baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.

Oʻzbekistondagi har qanday ish beruvchi (tashkilot, korxona yoki yakka tartibdagi tadbirkor) chet el fuqarosini ishga qabul qilishda juda ehtiyot boʻlishi kerak. Ular faqatgina qonuniy asosda Oʻzbekistonga kirib kelgan chet el fuqarolari bilan shartnoma tuzishi mumkin.

Asosiy shart bu mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir tasdiqnoma boʻlib, bu ularga mamlakat hududida qonuniy ravishda ishlash imkonini beradi.

Chet el fuqarosi Oʻzbekistonga vizasiz rejim, viza yoki boshqa xalqaro shartnomalarga asosan qonuniy kirib kelgan boʻlishi kerak. Ammo faqatgina kirib kelishning oʻzi mehnat qilish huquqini bermaydi. Buning uchun alohida tasdiqnoma talab qilinadi.

Baʼzi hollarda chet el fuqarolari uchun tasdiqnoma talab qilinmasligi mumkin. Bunday istisnolar qonunchilikda belgilangan (mazkur moddaning birinchi qismi sharhiga qarang).

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududiga qonuniy ravishda kirib kelgan chet el fuqarolari nafaqat asosiy ish joyi sifatida balki oʻrindoshlik shartlari asosidagi mehnat shartnomalari faqat ular tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir alohida tasdiqnoma olingan taqdirdagina tuzilishi mumkinligi belgilangan.

Yaʼni, Oʻzbekiston Respublikasi hududiga qonuniy ravishda kirib kelgan chet el fuqarolari mehnatidan foydalanayotgan asosiy ish joyi boʻlgan ish beruvchilar ham oʻrindoshlik asosidagi ish joyi boʻlgan ish beruvchilar ham mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir alohida tasdiqnoma olishi kerak.

Ushbu qoida yuqori malakali mutaxassislar va malakali mutaxassislarga nisbatan qoʻllanilmaydi, ushbu toifadagi mutaxassislar uchun faqat asosiy ish joyi boʻlgan ish beruvchilar tomonidan mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir alohida tasdiqnoma olinadi (MKning 526-moddasi sharhiga qarang).

4. Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir tasdiqnomani berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 22 fevraldagi “Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomni tasdiqlash haqida”gi 86-son qarori bilan tartibga solinadi.

Mazkur Qaror bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi tasdiqnoma pasporti”da:

amalga oshirilishi uchun ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni olish talab etiladigan faoliyat (harakatlar);

ariza beruvchilar toifasi;

ruxsat etish tartib-taomillari sohasidagi vakolatli organ (Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi);

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni olish uchun taqdim qilinadigan hujjatlar;

undiriladigan yigʻimlar miqdori;

arizani koʻrib chiqish muddati;

ruxsat etishga oid talab va shartlar;

ish beruvchiga qoʻyiladigan qoʻshimcha talab va shartlar;

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni berishda kelishiladigan organlar;

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatning amal qilish muddati belgilangan.