514-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Ish beruvchi boʻlgan jismoniy shaxslarga ularning tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan shaxsiy ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun ishlarni bajaruvchi, xizmatlar koʻrsatuvchi xodimlar (bogʻbonlar, enagalar, qorovullar, oqsochlar, haydovchilar va boshqalar) uy ishchilaridir.
Uy ishchilarini ishga qabul qilishga ular oʻn olti yoshga toʻlganida yoʻl qoʻyiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida istiqomat qilayotgan chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslar oʻzida fuqarolik muomala layoqati toʻliq hajmda mavjud boʻlgan taqdirda, uy ishchilarini ishga yollash huquqiga ega.
1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida uy ishchilari tushunchasiga taʼrif berilgan boʻlib, uy ishchilarini yollayotgan tomon yuridik shaxs (masalan, kompaniya yoki tashkilot) emas, balki alohida bir jismoniy shaxsdir. Bu odatda oila, uy xoʻjaligi egasi yoki alohida fuqaro boʻlishi mumkin. Ushbu jismoniy shaxs uy ishchisi uchun ish beruvchi hisoblanadi.
Uy ishchisining xizmatlari ish beruvchining foyda olishga qaratilgan tadbirkorlik faoliyatiga aloqador emas. Aksincha, ular ish beruvchining shaxsiy, maishiy va kundalik ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan. Masalan, bogʻbon bogʻni shaxsiy foydalanish uchun parvarishlaydi, enaga esa bolalarni parvarish qiladi.
Uy ishchilarining asosiy vazifasi - maʼlum bir ishlarni bajarish yoki xizmatlar koʻrsatish ekanligini anglatadi.
Uy ishchilarini mehnat munosabatlarida maxsus toifani tashkil etadilar va ularning mehnatini tartibga soluvchi qoidalar standart mehnat qonunchiligidan biroz farq qilishi mumkin. Bunday xodimlarning huquqlarini himoya qilish va ularning mehnat sharoitlarini yaxshilash jahon miqyosida muhim masalalardan biri hisoblanadi.
2. Uy ishchilarining oʻziga xos xususiyatlaridan biri uy ishchilarini ishga qabul qilishga ular oʻn olti yoshga toʻlganida yoʻl qoʻyiladi, yaʼni oʻn besh yoshdan ishga qabul qilish mumkin emas.
3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida uy ishchilarini yollash mumkin boʻlgan shaxslar koʻrsatilgan boʻlib, ular Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, Oʻzbekiston Respublikasi hududida istiqomat qilayotgan chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, doimiy yashash joyiga ega boʻlgan chet el fuqarolari (boshqa davlat fuqarolari) va hech qaysi davlat fuqarosi boʻlmagan shaxslar ham uy ishchilarini ishga yollash huquqiga ega.
Ushbu yana bir muhim jihati yuqoridagi shaxslar fuqarolik muomala layoqati, yaʼni bu shaxsning oʻz harakatlari bilan huquq va majburiyatlarga ega boʻlish va ularni amalga oshirish qobiliyatiga ega boʻlishi kerak.
Toʻliq hajmda fuqarolik muomala layoqatiga ega boʻlish uchun shaxs voyaga yetgan boʻlishi (Oʻzbekistonda 18 yosh) va ruhiy sogʻlom boʻlishi kerak. Agar shaxsning fuqarolik muomala layoqati cheklangan boʻlsa (masalan, sud qarori bilan), u uy ishchilarini ishga yollash huquqiga ega emas.
Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 22-moddasi birinchi qismiga koʻra fuqaroning oʻz harakatlari bilan fuqarolik huquqlariga ega boʻlish va ularni amalga oshirish, oʻzi uchun fuqarolik burchlarini vujudga keltirish va ularni bajarish layoqati (muomala layoqati) u voyaga yetgach, yaʼni oʻn sakkiz yoshga toʻlgach toʻla hajmda vujudga keladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 30-moddasi birinchi qismiga koʻra ruhiy kasalligi yoki aqli zaifligi oqibatida oʻz harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan yoki ularni boshqara olmaydigan fuqaroni sud qonunchilikda belgilab qoʻyilgan tartibda muomalaga layoqatsiz deb topishi mumkin.